Interpelacja w sprawie projektowanej centralizacji systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz faktycznego wprowadzenia nowej daniny publicznej w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100)

Interpelacja w sprawie projektowanej centralizacji systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz faktycznego wprowadzenia nowej daniny publicznej w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100) Interpelacja nr 14977 do ministra klimatu i środowiska w sprawie projektowanej centralizacji systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz faktycznego wprowadzenia nowej daniny publicznej w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100) Zgłaszający: Janusz Kowalski Data wpływu: 01-02-2026 Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), który – pod pozorem realizacji celów środowiskowych – wprowadza fundamentalną przebudowę systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w Polsce. W rzeczywistości projekt ten oznacza odejście od funkcjonującego od ponad dwóch dekad rynkowego modelu gospodarowania odpadami opakowaniowymi na rzecz systemu scentralizowanego, upaństwowionego i sterowanego administracyjnie. Kluczową zmianą proponowaną w projekcie UC100 jest faktyczne wyeliminowanie konkurencyjnych organizacji odzysku opakowań, które dotychczas realizowały obowiązki producentów w ramach ROP. Podmioty te, w przeważającej mierze działające w oparciu o polski kapitał, zostają zastąpione rozwiązaniem, w którym producenci ograniczają swoją rolę do wniesienia obowiązkowej „opłaty opakowaniowej”, a całość systemu przejmuje państwowa administracja, w szczególności Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz struktury mu towarzyszące. Projekt ten prowadzi do pełnej centralizacji zarządzania środkami finansowymi pochodzącymi od przedsiębiorców, przy jednoczesnym usunięciu mechanizmów rynkowych, takich jak konkurencja cenowa, presja efektywnościowa czy innowacyjność organizacyjna. W ich miejsce wprowadzony zostaje rozbudowany aparat administracyjny, obejmujący kolejne instytucje publiczne, które nie działają w warunkach rynkowych i nie ponoszą odpowiedzialności za koszty własnego funkcjonowania. W konsekwencji projekt UC100 generuje istotny wzrost kosztów po stronie producentów. Szacunki wskazują, że obciążenia związane z zagospodarowaniem opakowań i odpadów opakowaniowych mogą wzrosnąć wielokrotnie w porównaniu do obecnego systemu. Oznacza to, że mamy do czynienia nie z korektą istniejącego modelu, lecz z radykalnym zwiększeniem fiskalnych obciążeń przedsiębiorców. Szczególnie niepokojący jest charakter tzw. opłaty opakowaniowej, która wbrew swojej nazwie posiada wszystkie cechy podatku. Jest to świadczenie pieniężne o charakterze przymusowym, bezzwrotnym i jednostronnie ustalanym przez władzę publiczną, bez jakiegokolwiek ekwiwalentu po stronie podmiotów zobowiązanych. Co więcej, projekt przewiduje, że wysokość tej daniny będzie ustalana w drodze rozporządzenia ministra, co rodzi poważne wątpliwości co do zgodności takiego rozwiązania z konstytucyjnymi zasadami stanowienia danin publicznych. Dodatkowym problemem systemowym jest brak jednoznacznie wskazanego podmiotu odpowiedzialnego za nieosiągnięcie wymaganych poziomów zbiórki i recyklingu. W dotychczasowym modelu odpowiedzialność ta była jasno przypisana organizacjom odzysku. W nowym systemie odpowiedzialność ta ulega rozmyciu, co w praktyce może prowadzić do przerzucania konsekwencji niepowodzeń systemowych na wszystkich producentów w formie podwyższania opłaty opakowaniowej, a więc w ramach mechanizmu odpowiedzialności zbiorowej. Projekt UC100 uzasadniany jest koniecznością wdrożenia przepisów prawa unijnego. Należy jednak podkreślić, że prawo Unii Europejskiej nie narzuca państwom członkowskim konkretnego, scentralizowanego modelu ROP, wręcz przeciwnie – dopuszcza różnorodne rozwiązania, pod warunkiem że są one sprawiedliwe, transparentne i efektywne. Proponowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska model budzi poważne wątpliwości co do spełnienia tych kryteriów i stanowiłby ewenement na skalę europejską jako przykład odejścia od rynkowych mechanizmów na rzecz pełnej kontroli administracyjnej. Wprowadzenie nowego systemu nie pozostanie bez wpływu na sytuację konsumentów. Wzrost kosztów po stronie przedsiębiorców – zwłaszcza małych i średnich – nieuchronnie zostanie przerzucony na ceny towarów, w szczególności produktów codziennego użytku, w tym żywności. Oznacza to realne ryzyko dalszego wzrostu inflacji oraz pogorszenia siły nabywczej obywateli. Projekt UC100 w obecnym kształcie oznacza istotne osłabienie konkurencyjności polskich przedsiębiorców względem podmiotów działających w innych państwach Unii Europejskiej, gdzie funkcjonują rynkowe modele ROP. Jednocześnie prowadzi do likwidacji całego sektora prywatnych organizacji odzysku, wraz z ich zapleczem eksperckim i wieloletnim dorobkiem organizacyjnym, bez jakiejkolwiek formy rekompensaty. Podkreślić należy, że sprzeciw wobec projektu UC100 nie jest sprzeciwem wobec samej idei rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Przedsiębiorcy akceptują konieczność ponoszenia kosztów zagospodarowania odpadów opakowaniowych, oczekują jednak, że system ten będzie oparty na zasadach racjonalności ekonomicznej, przejrzystości i efektywności. Projekt UC100 tych warunków nie spełnia, a jego skutki finansowe i gospodarcze mogą okazać się trwałe i trudne do odwrócenia. W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: 1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało szczegółowej analizy porównawczej kosztów funkcjonowania obecnego, rynkowego modelu ROP oraz kosztów administracyjnych i operacyjnych systemu scentralizowanego przewidzianego w projekcie UC100, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy, w szczególności w zakresie kosztów obsługi systemu po stronie administracji publicznej (NFOŚiGW, urzędy marszałkowskie, IOŚ, Rada ROP)? 2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wyliczenia dotyczące prognozowanego wzrostu całkowitych obciążeń finansowych producentów z tytułu zagospodarowania opakowań i odpadów opakowaniowych po wejściu w życie projektu UC100 w porównaniu do obecnie funkcjonującego systemu, a jeżeli tak – o ile procentowo i kwotowo obciążenia te wzrosną w skali roku? 3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło analizę prawną charakteru tzw. opłaty opakowaniowej pod kątem spełniania konstytucyjnych cech podatku, w szczególności w zakresie jej bezzwrotności, przymusowego charakteru oraz braku ekwiwalentnego świadczenia po stronie państwa, a jeżeli tak – jakie były wnioski tej analizy? 4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może wskazać, z jakich przyczyn w projekcie UC100 przewidziano ustalanie stawek opłaty opakowaniowej w drodze rozporządzenia ministra, a nie w samej ustawie, oraz czy resort ocenił ryzyko naruszenia zasad określoności i legalności danin publicznych wynikających z Konstytucji RP? 5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy skutków likwidacji funkcjonujących obecnie organizacji odzysku opakowań, w tym wpływu tej decyzji na konkurencyjność rynku, utratę zaplecza eksperckiego oraz miejsca pracy w sektorze, a jeżeli tak – jakie są wyniki tej analizy i czy przewidziano jakiekolwiek mechanizmy kompensacyjne? 6. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska może jednoznacznie wskazać podmiot odpowiedzialny w nowym systemie za nieosiągnięcie wymaganych poziomów zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych, a jeżeli odpowiedzialność ta nie została przypisana jednemu podmiotowi – czy resort przewiduje mechanizm przerzucania konsekwencji finansowych takich niepowodzeń na wszystkich producentów poprzez podwyższanie opłaty opakowaniowej? 7. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeprowadziło ocenę wpływu projektu UC100 na ceny produktów konsumpcyjnych, w szczególności żywności, oraz na poziom inflacji, a jeżeli tak – jakie są prognozowane skutki dla konsumentów wynikające z przeniesienia zwiększonych kosztów systemu ROP na ceny detaliczne? 8. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dokonało analizy porównawczej modeli ROP funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej, w szczególności pod kątem stopnia centralizacji systemu, roli podmiotów rynkowych oraz kosztów dla producentów, a jeżeli tak – w jakich państwach stosowany jest model zbliżony do rozwiązania zaproponowanego w projekcie UC100? 9. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało ryzyko osłabienia konkurencyjności polskich przedsiębiorców na rynku unijnym w związku ze wzrostem kosztów wynikających z projektu UC100, a jeżeli tak – czy resort przewiduje jakiekolwiek działania osłonowe dla małych i średnich przedsiębiorstw najbardziej narażonych na skutki finansowe proponowanego systemu?