Treść interpelacji
Interpelacja w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Interpelacja nr 14884
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie wieloletnich naruszeń prawa przez m.st. Warszawę w zakresie realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem (SUO-ZP), zaniechań nadzorczych wojewody mazowieckiego oraz braku skutecznej reakcji ministerstwa mimo udokumentowanej wiedzy o naruszeniach
Zgłaszający: Marcelina Zawisza
Data wpływu: 27-01-2026
Szanowna Pani Ministro,
zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi obowiązkowe zadanie własne gminy finansowane ze środków centralnych. Jednocześnie art. 50 ust. 1 i 4 tej ustawy nakłada na gminę obowiązek dostosowania tych usług do szczególnych potrzeb osoby uprawnionej.
Pomimo jednoznacznych przepisów prawa Centrum Usług Społecznych m.st. Warszawy od co najmniej czterech lat nie zapewnia SUO-ZP osobom niemówiącym, w tym osobom posługującym się komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton oraz Polskim Językiem Migowym (PJM).
W praktyce oznacza to całkowite pozbawienie tej grupy mieszkańców dostępu do usług finansowanych ze środków publicznych.
Co szczególnie istotne, brak dostępności dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, których potrzeby – zgodnie z celem tej ustawy oraz zasadami systemu pomocy społecznej – powinny być traktowane priorytetowo. Tymczasem te dzieci zostały faktycznie wykluczone z dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej.
Zgodnie z § 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych usługi te muszą być dostosowane do rodzaju niepełnosprawności i indywidualnych potrzeb osoby korzystającej z usług. Brak możliwości komunikacji z dzieckiem lub osobą zależną oznacza, że usługi te nie spełniają kryterium „specjalistyczności“ w rozumieniu prawa.
CUS m.st. Warszawy, jako podmiot publiczny realizujący zadania publiczne, jest ponadto zobowiązany do zapewnienia dostępności informacyjno-komunikacyjnej na podstawie art. 6 pkt 3 lit. a i b oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym do zapewnienia komunikacji z wykorzystaniem alternatywnych i wspomagających metod komunikacji. Obowiązek ten obejmuje realne świadczenie usług, a nie jedynie formalną możliwość kontaktu z urzędem.
Niezależnie od powyższego art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się gwarantują osobom uprawnionym prawo do korzystania z wybranego środka komunikowania się oraz nakładają na podmioty realizujące zadania publiczne obowiązek zapewnienia dostępu do świadczeń z jego wykorzystaniem.
Szczególne wątpliwości budzi postawa wojewody mazowieckiego. Mimo że w kierowanym do zgłaszającej nieprawidłowości piśmie z dnia 20 sierpnia 2025 roku wojewoda jednoznacznie wskazał, iż wybrany przez CUS m.st. Warszawy w postępowaniu przetargowym wykonawca nie zapewnia usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom, nie podjął on żadnych działań kontrolnych i naprawczych.
Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych w m.st. Warszawie dotyczy również dzieci posiadających zaświadczenia, o których mowa w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem“, a więc dzieci, wobec których państwo polskie przyjęło ustawowy obowiązek zapewnienia szczególnej, priorytetowej i skoordynowanej ochrony oraz dostępu do świadczeń. Zgodnie z art. 2 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy „Za życiem“ wsparcie udzielane rodzinom wychowującym dzieci z ciężkimi i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami ma charakter pierwszeństwa w dostępie do świadczeń opiekuńczych, rehabilitacyjnych i wspierających funkcjonowanie dziecka w środowisku domowym.
Ustawa ta nie przewiduje żadnych wyjątków uzależniających realizację wsparcia od „możliwości organizacyjnych“ gminy ani od warunków rynkowych postępowania przetargowego. Pozbawienie dzieci posiadających zaświadczenia „Za życiem“ dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych wyłącznie z powodu braku zapewnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) oznacza całkowite zaprzeczenie celom tej ustawy oraz sprowadzenie gwarantowanej prawem szczególnej ochrony do zapisu pozbawionego realnej treści.
Należy jednoznacznie wskazać, że w świetle art. 7 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy „Za życiem“ administracja publiczna – w tym jednostki samorządu terytorialnego realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej – ma obowiązek koordynować i zapewniać dostęp do świadczeń w sposób ciągły i dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka i jego rodziny. Brak dostępnych SUO-ZP dla dzieci niemówiących stanowi zatem rażące naruszenie ustawowego obowiązku koordynacji i priorytetyzacji wsparcia.
Co więcej, odmowa faktycznego dostępu do SUO-ZP dzieciom objętym ustawą „Za życiem“ narusza również:
- art. 71 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje władze publiczne do udzielania szczególnej pomocy rodzinom wychowującym dzieci z niepełnosprawnościami,
- art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący ochronę praw dziecka i nakazujący organom władzy publicznej działanie z uwzględnieniem najlepszego interesu dziecka.
W tym kontekście szczególnie niepokojący jest fakt, że wojewoda mazowiecki, posiadając z otrzymanych pism wiedzę o tym, iż wykonawca wyłoniony przez CUS m.st. Warszawy nie zapewnia dostępnych usług osobom o szczególnych potrzebach komunikacyjnych, w tym dzieciom objętym ustawą „Za życiem“, nie podjął żadnych działań kontrolnych. Taka postawa oznacza de facto akceptację systemowego pozbawiania dzieci objętych szczególną ochroną państwa dostępu do świadczeń gwarantowanych ustawą. Taka postawa pozostaje w oczywistej sprzeczności z obowiązkiem sprawowania nadzoru legalności, wynikającym z art. 171 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
Należy wskazać, że pierwsze spotkanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w tej sprawie odbyło się w sierpniu 2025 r., i to z rodzicem dziecka pozbawionego dostępu do specjalistycznych usług opiekuńczych z powodu braku dostępności komunikacyjnej, już po tym jak wojewoda mazowiecki odmówił przeprowadzenia kontroli mimo posiadanej wiedzy o naruszeniach.
Powyższe rodzi poważne pytania o skuteczność realizacji przez ministra obowiązków wynikających z art. 22 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, obejmujących tworzenie polityki w zakresie pomocy społecznej oraz nadzór nad jej realizacją, a także o realną ochronę praw dzieci i osób zależnych, w szczególności objętych szczególnym wsparciem państwa.
Opisane działania i zaniechania stanowią również naruszenie:
- art. 32 Konstytucji RP (zasada równości i zakaz dyskryminacji),
- art. 9, 19 i 21 konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ratyfikowanej przez RP i mającej pierwszeństwo przed ustawami na mocy art. 91 Konstytucji RP.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje lub może podjąć ministerstwo w przypadku, gdy mimo posiadania wiedzy o naruszeniach wojewoda nie realizuje swoich kompetencji nadzorczych i kontrolnych wobec gminy?
Czy ministerstwo monitoruje sposób realizacji SUO-ZP pod kątem dostępności komunikacyjnej, a jeżeli tak – w jaki sposób i na podstawie jakich wskaźników? Czy przeprowadzenie postępowania przetargowego na realizację SUO-ZP bez uwzględnienia dostępności komunikacyjnej (AAC, Makaton, PJM) jest – w ocenie ministerstwa – zgodne z obowiązującymi przepisami prawa?
Jak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia realny dostęp do usług społecznych osobom posługującym się: komunikacją alternatywną i wspomagającą (AAC), systemem Makaton, Polskim Językiem Migowym (PJM)?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jednolitych wytycznych lub standardów dla gmin w zakresie obowiązkowego uwzględniania dostępności komunikacyjnej w realizacji SUO-ZP, w tym na etapie postępowań przetargowych?
Jakie środki prawne przysługują obywatelowi – w szczególności dziecku lub osobie zależnej – w sytuacji, gdy gmina nie zapewnia dostępu do usług?
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od dnia 20 sierpnia 2025 r., czyli od pierwszego spotkania z osobą zgłaszającą nieprawidłowości przy przetargach organizowanych przez CUS, a co za tym idzie braku realizacji SUO-ZP w m.st. Warszawie?
Jakie działania zostały lub zostaną podjęte wobec wojewody mazowieckiego w związku z brakiem realnego nadzoru nad wykonywaniem zadań zleconych w gminie Warszawa oraz brakiem przeprowadzenia kontroli doraźnej po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach przy przetargu organizowanym przez CUS Warszawa?
Brak dostępnych specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób niemówiących, w tym dzieci objętych szczególną ochroną państwa, nie może być traktowany jako problem organizacyjny. Jest to rażące, wieloletnie i udokumentowane naruszenie prawa, wymagające jednoznacznej reakcji ministra odpowiedzialnego za system pomocy społecznej.