Interpelacja w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji

Interpelacja w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji Interpelacja nr 14767 do ministra edukacji w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 21-01-2026 Szanowna Pani Minister, 15 stycznia br. w Lubrzy zainaugurowano ogólnopolską kampanię informacyjną Ministerstwa Edukacji Narodowej pod nazwą „Kierunek: Kompas Jutra“, której celem – według zapowiedzi resortu – jest wsparcie wdrażania przygotowywanej reformy edukacji. Przebieg inauguracji kampanii, treść wystąpień przedstawicieli ministerstwa, Instytutu Badań Edukacyjnych oraz administracji rządowej, a także towarzysząca im narracja, wzbudziły poważne wątpliwości w środowisku nauczycielskim i eksperckim. W szczególności dotyczą one rzeczywistego zakresu konsultacji społecznych, faktycznego wpływu nauczycieli na kształt reformy, konsekwencji organizacyjnych i finansowych proponowanych rozwiązań oraz ich wpływu na warunki pracy i prestiż zawodu nauczyciela. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP oraz po zgłoszeniach obywateli do mojego biura poselskiego, którzy złożyli na moje ręce interpelację obywatelską, zwracam się z następującymi pytaniami: I. Polityka edukacyjna Kiedy jest planowane powiązanie wynagrodzeń nauczycieli z obiektywnym, zewnętrznym parametrem ekonomicznym, który gwarantowałby ich regularną i realną waloryzację? Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje obniżenie dopuszczalnej liczby uczniów w oddziale, w celu poprawy warunków nauczania, w sytuacji systematycznego wzrostu oczekiwań wobec nauczycieli w zakresie indywidualizacji pracy i udzielania adekwatnego wsparcia każdemu uczniowi? Jakie konkretne działania podjęło i podejmie MEN w celu poprawy sytuacji kadrowej w oświacie, tak aby reformę mogli wdrażać nauczyciele nieprzeciążeni godzinami ponadwymiarowymi? Czy w kręgach rządowych lub ministerialnych są prowadzone prace nad powołaniem samorządu zawodowego nauczycieli, który mógłby realnie reprezentować interesy tej grupy zawodowej? Czy ministerstwo uznaje za możliwe odpolitycznienie zarządzania polską edukacją w sytuacji, gdy kluczowe decyzje są podejmowane wyłącznie przez aktualnie rządzącą większość? W tym kontekście – czy prowadzone są prace nad powołaniem ponadpartyjnej Komisji Edukacji Narodowej zapewniającej stabilność kierunków polityki edukacyjnej niezależnie od zmian politycznych? W kontekście powszechnego niedoboru kadry nauczycielskiej i konieczności realizowania przez nauczycieli znacznej liczby godzin ponadwymiarowych: Czy w Ministerstwie Edukacji Narodowej, we współpracy z Ministerstwem Finansów, są prowadzone prace nad podwyższeniem kwoty wolnej od podatku lub innymi rozwiązaniami podatkowymi, tak aby dodatkowa praca nauczycieli nie była w istotnej części niwelowana przez obciążenia fiskalne? II. Koncepcja reformy „Kompas Jutra“ Na podstawie jakich konkretnych badań naukowych zdiagnozowano stan polskiej edukacji oraz jej potrzeby zanim przystąpiono do prac nad reformą „Kompas Jutra“? Proszę o przesłanie tych analiz. Czy ministerstwo dokonało analizy skutków wprowadzenia od 2025 r. nowej podstawy programowej wychowania fizycznego i czy jest w stanie wskazać mierzalne, pozytywne efekty jej wdrożenia? Proszę o przesłanie. Czy MEN posiada już informację zwrotną od nauczycieli wdrażających w roku szkolnym 2025/2026 nowe podstawy programowe wychowania fizycznego oraz edukacji obywatelskiej, a jeśli tak – jakie wnioski z niej wynikają? Reforma odwołuje się do koncepcji mastery learning powstałej ponad pół wieku temu. Czy w procesie projektowania reformy uwzględniono wskazywane w literaturze przedmiotu mankamenty tej koncepcji, w tym m.in. nadmierne oparcie na testowaniu, spłaszczanie wymagań kosztem uczniów szczególnie uzdolnionych, trudności logistyczne oraz ograniczoną adekwatność do różnych typów uczniów i przedmiotów? W jakim konkretnym zakresie reforma „Kompas Jutra“ zwiększy realną autonomię nauczycieli, a nie jedynie deklaratywnie się do niej odwoła? Jakie działania towarzyszące reformie mają faktycznie przyczynić się do wzrostu prestiżu zawodu nauczyciela poza deklaracjami o jego znaczeniu? Jakie „nowoczesne narzędzia“, zapowiadane przez przedstawicieli Instytutu Badań Edukacyjnych, planuje się udostępnić nauczycielom i czy ich wdrożenie będzie wiązało się z dodatkowymi obowiązkami lub kosztami po stronie szkół? III. Wdrażanie reformy „Kompas Jutra“ Jakie konkretne zmiany wprowadzono w koncepcji reformy oraz w przygotowywanych rozwiązaniach prawnych po wecie prezydenta? Jaki jest sens organizowania konsultacji środowiskowych na około pół roku przed rozpoczęciem reformy, skoro podczas inauguracji kampanii określono ją mianem „jednej z najbardziej skonsultowanych reform w historii państwa“? W jakim zakresie „sensowne, praktyczne uwagi“ zgłaszane przez nauczycieli podczas spotkań konsultacyjnych mogą jeszcze realnie wpłynąć na zmianę założeń reformy, a nie jedynie pełnić funkcję legitymizującą wcześniej podjęte decyzje? Jaką konkretną zachętę – finansową, organizacyjną lub systemową – oferuje MEN nauczycielom, stawiając ich przed nowymi, ambitnymi i jednocześnie obciążającymi zadaniami związanymi z wdrażaniem reformy „Kompas Jutra“? Czy ministerstwo dostrzega podobieństwo retoryki oraz formy działań informacyjnych wokół reformy „Kompas Jutra“ do działań poprzedzających reformę z 2016 r., firmowaną przez ówczesną minister Annę Zalewską, której skutki – wbrew zapowiedziom – okazały się dla systemu edukacji w wielu aspektach negatywne? Jaki jest zaplanowany budżet na kampanię informacyjną wdrażanej reformy? Proszę o podanie całości budżetu oraz w rozbiciu na poszczególne działania. Z poważaniem Marcin Józefaciuk

Odpowiedź na interpelację w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji Odpowiedź na interpelację nr 14767 w sprawie reformy edukacji "Kompas Jutra", warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 17-02-2026 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka, w sprawie reformy edukacji „Kompas Jutra”, warunków pracy nauczycieli oraz rzeczywistego zakresu konsultacji. Szanowny Panie Pośle, przekazuję poniżej informacje w zakresie pytań zawartych w wymienionych w interpelacji obszarach: I. Polityka edukacyjna Obywatelski projekt ustawy przewidujący powiązanie wynagrodzenia nauczycieli z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej jest przedmiotem prac sejmowej Komisji Edukacji i Nauki. Niezależnie od inicjatywy podjętej w tej formie przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace (analizy prawne, finansowe) nad niezbędnymi zmianami w systemie wynagradzania nauczycieli. Po zakończeniu tych prac przygotowany zostanie projekt uwzględniający oczekiwane zmiany, w tym w zakresie mechanizmu gwarantującego stały wzrost wynagrodzeń nauczycieli adekwatnie do sytuacji ekonomicznej państwa. Należy zauważyć, że takie rozwiązania będą generowały skutki finansowe konieczne do uwzględnienia w budżecie państwa. Nadmienię, że roczny koszt propozycji zawartej w projekcie poselskim wynosi ponad 38 mld zł (kwota ta nie uwzględnia skutków wynikających z podwyżki wynagrodzeń nauczycieli o 3% w 2026 r.). Biorąc powyższe pod uwagę, wdrożenie nowych rozwiązań w zakresie wynagrodzeń nauczycieli (niezależnie od ostatecznej formuły gwarancji ich wysokości) będzie możliwe najwcześniej w kolejnym roku budżetowym. Kwestie wspierania prestiżu zawodu nauczyciela uwzględniane są we wszystkich działaniach podejmowanych przez Ministerstwo, zarówno w aktach prawnych wprost odnoszących się do pragmatyki nauczycielskiej, jak i innych projektach. Informuję, że w SIO odnotowano wzrost zatrudnienia nauczyciel i jednoczesne zmniejszenie liczby wakatów wykazywanych zgodnie z przepisami na stronach kuratoriów oświaty. Potwierdzeniem są poniższe dane liczby ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy nauczycieli w latach 2023-2025. Porównanie liczby wolnych miejsc pracy dla nauczycieli na przestrzeni lat Liczba wolnych miejsc pracy 2 września 2023 2 września 2024 2 września 2025 7174 4198 3877 Jednocześnie należy zauważyć, że ogłoszenia o wolnych miejscach pracy dla nauczycieli dotyczą przede wszystkim dużych aglomeracji. Według prognozy Ministerstwa Edukacji Narodowej z marca 2025 r. liczba uczniów w polskim systemie oświaty będzie w najbliższych kilkunastu latach wyraźnie spadać. W konsekwencji postępujący niż demograficzny może stopniowo wyrównywać aktualne braki kadrowe nauczycieli i prowadzić do redukcji liczby godzin ponadwymiarowych. Między rokiem szkolnym 2026/2027 (ok. 6,05 mln uczniów) a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży zmniejszy się o ok. 1,75 mln, czyli o ok. 29 %. Co roku polski system oświaty będzie tracić średnio ok. 110 tys. uczniów. Największy ubytek dotknie szkół podstawowych – przewiduje się, że z ponad 3,22 mln uczniów w roku szkolnym 2026/2027 liczba ta spadnie do ok. 2,15 mln w 2042/2043, czyli zmniejszy się o ok. 33 %. To oznacza zniknięcie co trzeciego ucznia szkoły podstawowej. W wychowaniu przedszkolnym już między 2026/2027 (1,24 mln), a 2033/2034 (1,02 mln) ubędzie niemal 200 tys. uczniów. Natomiast w szkołach ponadpodstawowych w roku szkolnym 2042/2043 (ok. 1,55 mln) będzie o ok. 27 % uczniów mniej, niż w roku szkolnym 2026/2027 (ok. 1,15 mln). Obecny Rząd konsekwentnie podejmuje działania mające na celu poprawę warunków pracy nauczycieli i wzmocnienie prestiżu tego zawodu. Rekordowy wzrost wynagrodzeń nauczycieli w 2024 r. (33% w przypadku nauczycieli początkujących i 30% w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych) pozwolił przywrócić odpowiedni dla tej grupy zawodowej poziom płac w relacji do wskaźników makroekonomicznych. Podwyżki wynagrodzeń w latach 2025 oraz 2026 uwzględniają aktualne uwarunkowania budżetowe związane z koniecznością wdrożenia mechanizmów nadmiernego deficytu. Od 1 stycznia 2026 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących względem stanu z 2023 r. jest wyższe o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych są wyższe o 41%, niż w 2023 r. Jednocześnie mając na względzie konieczność wzmocnienia ekonomicznego nauczycieli, ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1160) wprowadzono szereg korzystnych dla nauczycieli zmian. Do najważniejszych z nich, dotyczących kwestii finansowych, należą podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy z 250 do 300% miesięcznego wynagrodzenia oraz wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy w wysokości 400% wynagrodzenia oraz podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne z 3-miesięcznego do 6-miesięcznego wynagrodzenia po 20 latach pracy. Ponadto informuję, że w związku z rozbieżnościami interpretacyjnymi rozwiązań dotyczących godzin ponadwymiarowych, które weszły w życie z dniem 1 września 2025 r. oraz w odpowiedzi na liczne apele nauczycieli o rozszerzenie przypadków, w których nauczyciele zachowują prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, ustawą z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (DZ. U. poz. 1849) wprowadzono bardzo korzystne dla nauczycieli rozwiązania w tym zakresie. Zgodnie z dokonanymi zmianami, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe będzie przysługiwało nauczycielowi w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Nauczyciele otrzymają zatem wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w różnych przypadkach nieodbycia zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, np. z powodu nieobecności ucznia na zajęciach, które są z nim prowadzone indywidualnie, wyjazdu klasy na wycieczkę, itp. Warunkiem zachowania prawa do wynagrodzenia jest pozostawanie nauczyciela w tym czasie w gotowości do realizacji tych zajęć. Ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., jednak przepis art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., ma zastosowanie do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji począwszy od 1 września 2025 r. Wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w okresie od 1 września 2025 r. do 31 grudnia 2025 r., za które nauczyciele nie otrzymali wynagrodzenia, gdyż nie przysługiwało im ono na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela, w dotychczasowym brzmieniu, będzie wypłacane do 6 lutego 2026 r. Informacje oraz wyjaśnienia dotyczące zmian w zakresie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe zostały opublikowane na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej: https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiany-w-zakresie-wynagradzania-nauczycieli-za-godziny-ponadwymiarowe Obecnie mamy do czynienia z wyraźnym i długofalowym spadkiem liczby urodzeń. Prognozy wskazują, że ogólna liczba ludności Polski zmniejszy się z 37,4 mln w 2025 r. do 31,7 mln w 2060 r., a następnie do 27,2 mln w 2080 r., przy utrzymującej się niskiej dzietności. W tych warunkach decyzja o administracyjnym zmniejszeniu liczby uczniów w klasach szkolnych mogłaby przynieść efekt jedynie krótkoterminowy. W wielu samorządach oznaczałaby konieczność budowy nowych placówek lub tworzenia dodatkowych oddziałów, co generowałoby bardzo wysokie koszty. Przy obecnych trendach demograficznych za kilka lat mogłoby to skutkować nadmiarem infrastruktury i pustymi szkołami. Stąd pojawiły się nowe rozwiązania zawarte w procedowanej obecnie ustawie o małych szkołach, skierowanej do gmin, które już dziś mierzą się z problemem gwałtownego spadku liczby uczniów. W wielu miejscowościach do szkół uczęszcza zaledwie kilkanaścioro dzieci, co zmusza samorządy do podejmowania trudnych decyzji o ich dalszym funkcjonowaniu. Obecnie takich gmin w całej Polsce jest już 172. Odnosząc się natomiast do tematu zarządzania polską edukacją , zwracam uwagę, że w pracach nad zmianami podstaw programowych kształcenia ogólnego, ramowych planów nauczenia w szkołach uczestniczą eksperci, nauczyciele - praktycy, którzy współpracują z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym (dalej IBE-PIB). Instytut powołał także Radę ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty, w której zasiadają przedstawiciele różnych środowisk. II. Koncepcja reformy „Kompas Jutra” IBE-PIB od lat prowadzi i analizuje dane zarówno wynikające z badań międzynarodowych, jak i krajowych. Do tych pierwszych należy m.in. PISA – międzynarodowe badanie umiejętności 15-latków w zakresie matematyki, czytania i nauk przyrodniczych, czy TALIS badanie warunków pracy nauczycieli oraz metod ich nauczania. W badaniach krajowych ważnym elementem jest analiza Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 przygotowanej przez Radę Ministrów w 2020 roku. Na potrzeby Reformy26 IBE-PIB dokonało analizy rozwiązań w systemie szkolnictwa takich krajów OECD jak: Portugalia, Wielka Brytania, Singapur. W międzynarodowych badaniach edukacyjnych obserwujemy spadki edukacyjne polskich nastolatków od 2018 roku. W umiejętnościach matematycznych spadek o 27 punktów, w umiejętnościach przyrodniczych o 12 punktów, a w rozumieniu tekstu czytanego o 23 punkty, co można przełożyć na jeden rok nauki. 58% piętnastolatków twierdzi, że szkoła niewiele zrobiła, by przygotować ich do dorosłego życia. To 69. miejsce na 76 badanych krajów (PISA 2022). Tylko 26% polskich piętnastolatków lubi uczyć się w szkole nowych rzeczy – to najniższy wynik wśród krajów Unii Europejskiej (PISA 2022). Polscy piętnastolatkowie pod względem poczucia satysfakcji z życia znaleźli się dopiero na 69. miejscu, a pod względem poczucia przynależności do szkoły aż na 73. miejscu (PISA 2022) Podczas projektowanych prac nad zmianami wzięto pod uwagę liczne zalety koncepcji mastery learning . Przygotowywane są materiały i szkolenia na jej temat dla nauczycieli, w których wskazane będzie, jak realizować tę koncepcję, unikając jednocześnie ewentualnych „mankamentów”. Odnosząc się do pytań dotyczących analizy skutków wprowadzenia od 1 września 2025 r. nowej podstawy programowej wychowania fizycznego oraz edukacji obywatelskiej zwracam uwagę, że nie jest możliwe, a nawet uzasadnione przeprowadzenie takiej analizy po zaledwie 5 miesiącach jej obowiązywania w szkołach. Dodać należy również, że do MEN nie wpłynęły informacje od nauczycieli dotyczące ewentualnych problemów z realizacją programów nauczania uwzględniających nowe podstawy programowe tych przedmiotów. III. Wdrażanie reformy „Kompas Jutra” Proces powstawania założeń reformy był transparentny i oparty na badaniach naukowych, prowadzony przez IBE PIB. Na początku 2025 roku tysiące nauczycielek i nauczycieli wzięło udział w ankietach i spotkaniach na temat obowiązujących podstaw programowych i planowanych zmian (setki spotkań, 30 000 ankiet i opinii nauczycieli na temat zmian). W ankiecie opublikowanej na stronie IBE-PIB wypowiedziało się ponad 24 000 osób. Powstało ok. 40 opracowań, które w swoich pracach wykorzystywali autorzy podstaw programowych. Wyniki badań zostaną opublikowane przez IBE-PIB w zbiorczym raporcie. Należy podkreślić, że wszystkie dotychczasowe działania prowadzone były w sposób uwzględniający uwagi nauczycieli praktyków, zarówno w procesie powstawania w IBE-PIB projektów podstaw programowych kształcenia ogólnego, jak również w toku dalszych prac legislacyjnych prowadzonych w Ministerstwie Edukacji Narodowej. Prowadzone obecnie przez Kierownictwo MEN przy współpracy z Instytutem działania informacyjne mają na celu poinformowanie szkół o projektowanych i proponowanych zmianach, w tym udzielenie odpowiedzi na formułowane przez dyrektorów szkół i nauczycieli pytania i wątpliwości. Odnosząc się natomiast do pytania dotyczącego zachęt finansowych, organizacyjnych lub systemowych oferowanych przez MEN nauczycielom w związku z wdrażaniem reformy Kompas Jutra, informuję, że nowe podstawy programowe kształcenia ogólnego oraz ramowe plany nauczania będą wprowadzane sukcesywnie tj. w roku szkolnym 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej (w kolejnych latach w kolejnych klasach SP), a od roku szkolnego 2027/2028 w kl. I szkół ponadpodstawowych (w kolejnych latach w kolejnych klasach szkół ponadpodstawowych). Jednocześnie w Instytucie przygotowywane są komentarze do nowych podstaw programowych, które będą pomocne nauczycielom, rozpoczynającym realizację zajęć edukacyjnych zgodnie z zaprojektowanymi zmianami. Natomiast prowadzona w IV kwartale 2025 r. kampania dotyczyła rozpromowania informacji o konsultacjach publicznych i miała na celu zachęcenie jak najszerszej grupy do składania uwag w konsultacjach. Adresatem kampanii byli nauczyciele, rodzice i uczniowie szkół ponadpodstawowych. Kampania obejmowała produkcję spotu radiowego, emisję spotu radiowego w różnych rozgłośniach, by jak najlepiej dotrzeć do szerokiej grupy docelowej oraz kampanię banerową w Internecie w portalach horyzontalnych. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu