Interpelacja w sprawie faktycznego utrwalania przywilejów dla obywateli Ukrainy mimo zapowiedzi wygaszania tzw. specustawy

Interpelacja w sprawie faktycznego utrwalania przywilejów dla obywateli Ukrainy mimo zapowiedzi wygaszania tzw. specustawy Interpelacja nr 14580 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie faktycznego utrwalania przywilejów dla obywateli Ukrainy mimo zapowiedzi wygaszania tzw. specustawy Zgłaszający: Janusz Kowalski, Michał Kowalski, Norbert Jakub Kaczmarczyk Data wpływu: 12-01-2026 W związku z przedstawionym projektem ustawy dotyczącym wygaszenia rozwiązań wynikających ze specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, a jednocześnie przeniesieniem istotnej części tych regulacji do innych ustaw systemowych, powstają wątpliwości co do rzeczywistego charakteru proponowanych zmian oraz ich zgodności z dotychczasową narracją rządu o „normalizacji” sytuacji prawnej po 3 latach od wybuchu wojny w Ukrainie. Analiza projektu prowadzi do wniosku, że zamiast faktycznego wygaszenia nadzwyczajnych rozwiązań dochodzi do ich utrwalenia w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej – w wielu obszarach aż do dnia 4 marca 2027 r. Dotyczy to m.in. przedłużenia ważności wiz i innych dokumentów pobytowych, zawieszenia biegów terminów w sprawach pobytowych, utrzymania szczególnych zasad uzyskiwania kolejnych tytułów pobytowych oraz szerokiego dostępu do rynku pracy i świadczeń socjalnych. W praktyce oznacza to dalsze funkcjonowanie odrębnego, preferencyjnego reżimu prawnego dla jednej grupy cudzoziemców, mimo deklarowanego odejścia od rozwiązań nadzwyczajnych. Szczególne kontrowersje budzą propozycje w obszarze oświaty. Projekt przewiduje dalsze przedłużanie wyjątkowych regulacji dedykowanych wyłącznie uczniom będącym obywatelami Ukrainy, w tym finansowanie dodatkowych zadań edukacyjnych, bezpłatny transport, pomoc materialną, oddziały przygotowawcze oraz dodatkowe lekcje języka polskiego. Jednocześnie rząd nie proponuje analogicznych, systemowych rozwiązań dla polskich uczniów zmagających się z barierami językowymi, edukacyjnymi lub społecznymi, co rodzi pytania o zasadę równego traktowania. Największe zastrzeżenia dotyczą jednak obniżania standardów formalnych w polskiej szkole. Projekt znosi obowiązek potwierdzania znajomości języka polskiego odpowiednimi dokumentami w przypadku zatrudniania pomocy nauczyciela oraz asystenta międzykulturowego nieposiadających obywatelstwa polskiego. Oznacza to rezygnację z obiektywnego kryterium weryfikacji kompetencji językowych osób pracujących z dziećmi i młodzieżą, co stoi w sprzeczności z dbałością o jakość usług publicznych i wysoki poziom kształcenia. Kolejnym problematycznym rozwiązaniem jest selektywne uprzywilejowanie nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne. Projekt zakłada zniesienie ograniczeń w podejmowaniu przez nich pracy wyłącznie w tych szkołach, do których uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem Ukrainy. W praktyce prowadzi to do zróżnicowania sytuacji prawnej nauczycieli w zależności od struktury narodowościowej uczniów, co może być postrzegane jako naruszenie konstytucyjnej zasady równości. Wątpliwości budzi również brak transparentnej informacji o długofalowych kosztach finansowych proponowanych rozwiązań. Projekt rozszerza dostęp beneficjentów ochrony czasowej do świadczeń socjalnych, pomocy żywnościowej współfinansowanej z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, opieki zdrowotnej oraz zbiorowego zakwaterowania, nie przedstawiając jednocześnie pełnych i czytelnych prognoz obciążeń dla budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Na koniec należy zwrócić uwagę na kwestie bezpieczeństwa i zarządzania danymi. Projekt przewiduje rozszerzony dostęp do rejestrów prowadzonych przez Straż Graniczną, możliwość przekazywania danych między instytucjami, korzystanie przez beneficjentów ochrony czasowej z aplikacji mObywatel oraz diia.pl, a także dostęp Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego do krajowych zbiorów danych dotyczących cudzoziemców. Skala tych zmian uzasadnia pytanie o mechanizmy kontroli, ochronę danych osobowych oraz ocenę ryzyk systemowych. Projekt ustawy sprawia wrażenie nie tyle wygaszenia specustawy, ile jej trwałej inkorporacji do polskiego porządku prawnego bez szerokiej debaty publicznej i bez jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o granice, koszty i konsekwencje dalszego uprzywilejowania jednej grupy cudzoziemców. W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Jakie przesłanki faktyczne i prawne legły u podstaw decyzji o przedłużeniu do dnia 4 marca 2027 r. ważności wiz, kart pobytu oraz innych dokumentów pobytowych obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej, mimo zapowiedzi stopniowego wygaszania rozwiązań nadzwyczajnych? Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przeprowadziło analizę skutków utrzymania do 2027 r. zawieszenia biegów terminów w postępowaniach dotyczących pobytu cudzoziemców, w szczególności w zakresie obciążenia organów administracji oraz ryzyka przewlekłości postępowań? Na jakiej podstawie MSWiA uznało za zasadne utrzymanie możliwości uzyskiwania kolejnych tytułów pobytowych przez osoby objęte ochroną czasową zamiast wprowadzenia jednoznacznego mechanizmu zakończenia tego statusu i przejścia na ogólne zasady pobytowe? Jakie są szacunkowe koszty finansowe dla budżetu państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego wynikające z przedłużenia do 2027 r. dostępu beneficjentów ochrony czasowej do świadczeń socjalnych oraz pomocy żywnościowej, których koordynacja pozostaje w gestii administracji rządowej? Jakie mechanizmy kontroli, weryfikacji i zabezpieczenia danych osobowych zostały przewidziane w związku z rozszerzeniem zakresu przetwarzania danych przez komendanta głównego Straży Granicznej, w tym przekazywania danych z rejestrów oraz ich udostępniania innym instytucjom publicznym? Czy ministerstwo analizowało społeczne i administracyjne skutki utrwalania preferencyjnego statusu pobytowego obywateli Ukrainy, w tym ryzyko narastania poczucia nierównego traktowania wśród obywateli Rzeczypospolitej Polskiej? Czy MSWiA dokonało oceny, w jakim stopniu utrzymywanie szczególnych, uproszczonych zasad legalizacji pobytu dla obywateli Ukrainy wpływa na spójność i wiarygodność polskiego systemu migracyjnego wobec obywateli innych państw trzecich, którzy podlegają znacznie bardziej restrykcyjnym procedurom? Czy MSWiA analizowało wpływ utrzymywania szczególnych regulacji dedykowanych obywatelom Ukrainy na poziom akceptacji społecznej dla polityki migracyjnej państwa, w tym ryzyko narastania napięć społecznych wynikających z postrzeganego uprzywilejowania jednej grupy cudzoziemców? Czy ministerstwo posiada dane porównawcze dotyczące czasu trwania oraz stopnia skomplikowania procedur pobytowych dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową oraz dla obywateli innych państw trzecich i czy różnice te były przedmiotem oceny pod kątem zasady równego traktowania? Czy ministerstwo rozważało skutki administracyjne i organizacyjne dla organów państwowych oraz samorządowych wynikające z równoległego funkcjonowania „standardowego” systemu pobytowego oraz odrębnego, preferencyjnego systemu dla obywateli Ukrainy? Czy MSWiA przeanalizowało, w jakim stopniu projektowane przepisy prowadzą do faktycznej zmiany ochrony czasowej w stały mechanizm osiedleńczy, mimo że nie był to deklarowany ani konsultowany społecznie cel polityki migracyjnej państwa? Czy ministerstwo dostrzega zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego i spójności społecznej wynikające z utrzymywania dużej liczby cudzoziemców w oparciu o uproszczone procedury pobytowe, bez jednoznacznej strategii ich zakończenia i bez polityki powrotowej?

Odpowiedź na interpelację w sprawie faktycznego utrwalania przywilejów dla obywateli Ukrainy mimo zapowiedzi wygaszania tzw. specustawy Odpowiedź na interpelację nr 14580 w sprawie faktycznego utrwalania przywilejów dla obywateli Ukrainy mimo zapowiedzi wygaszania tzw. specustawy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 25-02-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 14580 Pana Posła Janusza Kowalskiego, Pana Posła Michała Kowalskiego, Pana Posła Norberta Kaczmarczyka , uprzejmie przedstawiam następujące informacje, pozostające w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji. Na wstępie pragnę poinformować, że ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw [1] , została uchwalona przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 23 stycznia 2026 r. [2] Aktualna treść ustawy dostępna jest na stronie Sejmu RP (druk 2172) pod linkiem: https://sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?id=DCD1AD8A157695BAC1258D850072B3B5 Głównym celem ustawy jest wygaszenie specjalnych rozwiązań dedykowanych ukraińskim uchodźcom, ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich uchodźców podlegających ochronie czasowej, dostosowanie przepisów do nowego etapu sytuacji migracyjnej oraz przejście z rozwiązań nadzwyczajnych do systemowych. Po prawie czterech latach sytuacja uchodźców wojennych z Ukrainy w Polsce jest bardziej stabilna, a instytucje publiczne i samorządy coraz sprawniej obsługują nowo przybyłych cudzoziemców w ramach zwykłych procedur. Większość uchodźców znalazła zatrudnienie, a ich dzieci uczęszczają do szkół i są w procesie integracji z polskimi uczniami. W związku z zaistniałym procesem usamodzielniania się obywateli Ukrainy, zasadne jest stopniowe ograniczenie dotychczasowego udzielania wsparcia. Ponadto dalsze utrzymywanie przepisów ustawy, zawierającej rozwiązania specjalne, może tworzyć ryzyko nierównego traktowania w relacjach do ogólnego reżimu prawa dla cudzoziemców. Jednocześnie wiele rozwiązań przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [3] jest szczelnych, skutecznych i tańszych dla budżetu państwa wobec obecnych rozwiązań systemowych. W związku z powyższym, część rozwiązań specustawy zostało przeniesionych do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [4] , która wdrożyła dyrektywę Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami [5] . Wprowadzone w ustawie o wygaszeniu rozwiązania mają na celu uzyskanie zbalansowanego efektu między spełnieniem wymagań nałożonych na Państwa Członkowskie dyrektywą 2001/55/WE i solidarnością z osobami dotkniętymi konfliktem zbrojnym w Ukrainie a zasadą równego traktowania, wyrażającą się w racjonalnym ukształtowaniu praw ekonomicznych beneficjentów ochrony czasowej i efektywności procedur z nią związanych. Ponadto rozwiązania zawarte w ustawie są zgodne z wytycznymi Rady Unii Europejskiej (UE) z 16 września 2025 r. UE C/2025/5129 w sprawie skoordynowanego podejścia do stopniowego wycofywania tymczasowej ochrony dla wysiedleńców z Ukrainy, z których wynika, że Państwa Członkowskie powinny przechodzić z rozwiązań specjalnych na rozwiązania ogólne, przewidziane dla cudzoziemców legalnie przebywających na terytorium UE. Tymczasowa ochrona dla wysiedleńców z Ukrainy, którzy nie mogą powrócić do swojego kraju lub swoich regionów pochodzenia, uruchomiona decyzją wykonawczą Rady (UE) 2022/382 i przedłużona decyzjami wykonawczymi Rady (UE) 2023/2409 i (UE) 2025/1460, (UE) 2024/1836, została przedłużona do 4 marca 2027 r. Należy zaznaczyć, że spełniając wymagania dyrektywy Rady (UE) 2025/1460 z dnia 15 lipca 2025 r. Polska została zobligowana do zapewnienia ciągłości ochrony tymczasowej wysiedleńcom z Ukrainy przez okres od 5 marca 2026 r. do 4 marca 2027 r. Realizując z kolei zalecenia Rady UE z 16 września 2025 r. UE C/2025/5129 w sprawie skoordynowanego podejścia do stopniowego wycofywania tymczasowej ochrony dla wysiedleńców z Ukrainy, Polska dąży do stopniowego przechodzenia z rozwiązań specjalnych na rozwiązania ogólne, przewidziane dla cudzoziemców, legalnie przebywających na terytorium UE. Powyższe założenia zostały odwzorowane w ustawie o wygaszeniu . W kontekście pytania nr 2 przedmiotowej interpelacji należy zauważyć, że ustawa o wygaszeniu przewiduje przedłużenie do dnia 4 marca 2027 r. okresu spoczywania terminów na załatwienie przez wojewodów określonych spraw administracyjnych. Natomiast nie oznacza to, że wojewodowie nie prowadzą postępowań w tych sprawach, a przepis art. 100d specustawy nie skutkuje tworzeniem czy pogłębianiem zaległości wojewodów w załatwianiu omawianych spraw. Jednocześnie należy wyjaśnić, że obywatele Ukrainy, będący beneficjentami ochrony czasowej, w ramach tzw. CUKR [6] będą mieli możliwość uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy i karty pobytu, co jednocześnie będzie oznaczało zakończenie możliwości korzystania ze świadczeń przewidzianych dla osób korzystających z ochrony czasowej. Obywatele Ukrainy, którzy są beneficjentami ochrony czasowej, nie mogą ubiegać się o udzielenie wszystkich rodzajów zezwoleń pobytowych. W przypadku zezwolenia na pobyt czasowy przepis art. 99 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [7] ustanawia przesłankę odmowy wszczęcia postępowania w takiej sprawie. Podobnie w przypadku zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, przepis art. 213 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o cudzoziemcach ustanawia przesłankę odmowy wszczęcia postępowania w takiej sprawie. Wyjątki od przepisu art. 99 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach określono w art. 42 ust. 13 specustawy . Należy zauważyć, że głównym celem zaproponowanych rozwiązań jest odciążenie wojewodów w zakresie realizacji zadań związanych z legalizacją pobytu cudzoziemców w sytuacji, gdy Polska zobligowana jest przez UE do przedłużenia ochrony czasowej i jednocześnie wdraża stopniowo przechodzenie beneficjentów ochrony czasowej do „standardowego” systemu legalizacji pobytu. Przepisy ustawy o wygaszeniu nie wprowadzają mechanizmu osiedleńczego rozumianego jako udzielanie zezwoleń na pobyt stały czy innych rodzajów zezwoleń o charakterze bezterminowym lecz stanowią kontynuację podejścia zapoczątkowanego w 2013 r., polegającego na umożliwianiu beneficjentom ochrony czasowej przechodzenia do „standardowego” systemu legalizacji pobytu, co jednocześnie będzie oznaczało koniec możliwości korzystania ze świadczeń przewidzianych dla osób korzystających z ochrony czasowej oraz przyczyni się do uspójnienia w zakresie statusów pobytowych cudzoziemców w Polsce. Należy podkreślić, że Rząd RP przyjął politykę migracyjną państwa, która uwzględnia aktualne uwarunkowania demograficzne, gospodarcze i społeczne. Dokument pn. „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030“ (dalej: Strategia ) [8] , został przyjęty uchwałą nr 120 Rady Ministrów z dnia 15 października 2024 r. i jest dokumentem obowiązującym. Oznacza to, że priorytety i kierunki polityki migracyjnej państwa opisane w Strategii pozostają aktualne. Niemniej, w najbliższych latach Strategia będzie podlegała stałej ewaluacji, aby za pośrednictwem instrumentów legislacyjnych spójnie ukształtować rzeczywiste potrzeby napływu do Polski cudzoziemców względem możliwości integracyjnych Rzeczypospolitej Polskiej, oczekiwań Polek i Polaków, a także relacji z obywatelami polskimi przebywającymi za granicą oraz cudzoziemcami polskiego pochodzenia. Dodatkowo informuję, że w drugiej połowie 2027 r. nastąpi przegląd śródokresowy realizacji Strategii , tak aby w pierwszej połowie 2028 r. dokonać jej potencjalnej modyfikacji. Należy także wspomnieć, że opisane w Strategii główne cele i kierunki strategiczne polskiej polityki migracyjnej wymagały opracowania Planu Implementacyjnego, który został przyjęty przez międzyresortowy Zespół do spraw Migracji [9] . Strategia przyjmuje nadrzędny priorytet bezpieczeństwa rozumiany jako zobowiązanie dla działań państwa na wszystkich poziomach, tak aby dokonujące się procesy migracyjne były szczegółowo regulowane i pozostawały pod kontrolą zarówno w zakresie celu przyjazdu, skali napływu, jak i państw pochodzenia cudzoziemców. Odnosząc się natomiast do zagadnienia dotyczącego rozszerzenia zakresu przetwarzania danych przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, przewidzianego w ustawie o wygaszeniu , należy wyjaśnić, że powyższe nie polega na wprowadzeniu nowego nieograniczonego modelu gromadzenia lub udostępniania danych osobowych, lecz stanowi kontynuację i uporządkowanie rozwiązań funkcjonujących od 2022 r., przy jednoczesnym ich przeniesieniu do ustaw systemowych oraz doprecyzowaniu podstaw prawnych przetwarzania danych. Rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej funkcjonuje obecnie na podstawie art. 3 ust. 3 specustawy . Ustawa o wygaszeniu nie tworzy zatem nowego rejestru, tylko zapewnia ciągłość funkcjonowania już istniejącego rejestru, przy jednoczesnym osadzeniu go w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej . Zakres przetwarzanych danych został określony w przepisach ustawowych i jest ściśle powiązany z realizacją zadań publicznych, w szczególności w zakresie legalności pobytu, ochrony czasowej oraz weryfikacji uprawnień wynikających z przepisów szczególnych. Zarówno ustawa o wygaszeniu , jak i ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [10] przewidują teletransmisję danych pomiędzy rejestrami publicznymi jako zasadniczy sposób ich przekazywania. Powyższe rozwiązanie ogranicza dostęp do danych wyłącznie do podmiotów wskazanych w ustawie oraz pozwala na bieżącą synchronizację danych pomiędzy rejestrami (w szczególności pomiędzy rejestrem PESEL a rejestrem prowadzonym przez komendanta głównego Straży Granicznej). Udostępnianie danych z rejestru prowadzonego przez komendanta głównego Straży Granicznej następuje wyłącznie na podstawie przepisów ustawowych i w zakresie niezbędnym do realizacji konkretnych zadań publicznych przez inne instytucje. Rejestr prowadzony w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej podlega: kontroli dostępu opartej na indywidualnych uprawnieniach użytkowników, rejestrowaniu operacji na danych (zasada rozliczalności), wewnętrznym procedurom ochrony danych osobowych. Przetwarzanie danych osobowych przez Straż Graniczną odbywa się ponadto z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia (UE) 2016/679 (RODO) [11] oraz podlega nadzorowi prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Uwzględniając powyższe należy wskazać, że przepisy ustawy o wygaszeniu porządkują i doprecyzowują istniejące podstawy ustawowe, opierając się na teletransmisji danych, zasadzie minimalizacji danych oraz nadzorze wynikającym z przepisów o ochronie danych osobowych. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Zwana dalej: ustawą lub ustawą o wygaszeniu. [2] I skierowana do podpisu Prezydenta RP. [3] Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm., zwana dalej: specustawą. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm. [5] Dz. Urz. UE L 212 z 07.08.2001, str. 12 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, str. 162, zwanej dalej: dyrektywą 2001/55/WE [6] specjalne tymczasowe zezwolenie na pobyt, z którego będą mogli skorzystać wszyscy obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej w Polsce (niezależnie od celu pobytu), po spełnieniu warunków określonych w ustawie . [7] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm. [8] Pełny tekst Strategii jest powszechnie dostępny w Internecie: https://www.gov.pl/web/premier/odzyskac-kontrole-zapewnic-bezpieczenstwo---strategia-migracyjna-na-lata-2025---2030 [9] uchwała nr 1 Zespołu do spraw Migracji z dnia 15 października 2025 r. w sprawie przyjęcia Planu Implementacyjnego Strategii Migracyjnej. [10] Dz. U. poz. 1301. [11] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych)