Interpelacja w sprawie niespełnienia obietnic wyborczych z 2023 r. dotyczących rolnictwa, zaniechań w zakresie spółdzielczości rolnej oraz dramatycznej sytuacji w sektorze mleczarskim na przykładzie spółdzielni w Olecku

Interpelacja w sprawie niespełnienia obietnic wyborczych z 2023 r. dotyczących rolnictwa, zaniechań w zakresie spółdzielczości rolnej oraz dramatycznej sytuacji w sektorze mleczarskim na przykładzie spółdzielni w Olecku Interpelacja nr 14464 do ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie niespełnienia obietnic wyborczych z 2023 r. dotyczących rolnictwa, zaniechań w zakresie spółdzielczości rolnej oraz dramatycznej sytuacji w sektorze mleczarskim na przykładzie spółdzielni w Olecku Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 03-01-2026 Szanowny Panie Ministrze, w kampanii wyborczej 2023 r. obecna koalicja rządząca, w tym środowisko Polskiego Stronnictwa Ludowego, składała rolnikom konkretne i publiczne obietnice, w szczególności: wprowadzenia systemu kontraktacji żywności po określonej, stabilnej cenie, utworzenia efektywnego Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych, realnego zabezpieczenia producentów rolnych przed niewypłacalnością podmiotów skupowych i przetwórczych, wzmocnienia spółdzielczości jako filaru bezpieczeństwa dochodowego rolników. Były to zapowiedzi zapisane w programach wyborczych głównie PSL-u, komunikowane na spotkaniach z rolnikami i prezentowane jako fundament nowej polityki rolnej po wyborach. Dziś – po niemal dwóch latach rządzenia – rolnicy mają pełne prawo zapytać, co z tych obietnic zostało realnie zrealizowane. Zapowiadany system kontraktacji żywności po z góry określonej cenie, w którym część ryzyka rynkowego miały przejmować instytucje publiczne i agencje rolne, nie powstał. Nie funkcjonuje: żaden powszechny mechanizm kontraktacji gwarantowanej, żaden system państwowych gwarancji cen minimalnych, żaden realny instrument ochrony producenta przed załamaniem rynku. Szczególnie bulwersujące jest całkowite zaniechanie wdrożenia Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych, który – zgodnie z zapowiedziami – miał: stabilizować dochody rolników przy ich spadku o 30% w stosunku do średniej z trzech lat, rekompensować straty do 70% ich wysokości, chronić producentów w sytuacji braku zapłaty za produkty rolne wskutek niewypłacalności kontrahenta. Ten element programu wprost odpowiadał na sytuacje takie jak kryzys OSM Olecko – i właśnie dlatego brak jego wdrożenia należy uznać za rażące zaniedbanie koalicji rządzącej. Rolnicy mieli finansować fundusz składką 0,1% wartości sprzedaży i byli gotowi ponosić solidarnie koszty funkcjonowania systemu. Państwo nie wykonało swojej części zobowiązania. Spółdzielczość rolna stanowi kręgosłup rolnictwa w Europie Zachodniej, a nie margines systemu. W Danii spółdzielnie – na czele z Arla Foods – przetwarzają ponad 90% krajowej produkcji mleka, zapewniając rolnikom stabilny odbiór, przejrzystość finansową i realny wpływ właścicielski, w Niemczech około 70% mleka skupują i przetwarzają spółdzielnie, a rolnicy działają w ramach silnych struktur negocjacyjnych, wspieranych przez państwo, we Francji około 75% rolników należy do co najmniej jednej spółdzielni, która jest traktowana jako narzędzie stabilizacji dochodów i element bezpieczeństwa państwa. Na tym tle szczególnie uderzające jest to, że Polska posiada strukturę rynkową porównywalną z Zachodem, ponieważ: spółdzielnie odpowiadają za ok. 72% skupu mleka, stanowią ok. 62% zakładów przetwórczych w sektorze, największe spółdzielnie przetwarzają kilkanaście procent całej krajowej produkcji mleka. Problemem Polski nie jest więc brak spółdzielczości, lecz brak systemowych zabezpieczeń państwa wokół niej. W Polsce: spółdzielczość została pozostawiona sama sobie, nie istnieją skuteczne mechanizmy nadzoru finansowego i wczesnego ostrzegania, brak zabezpieczeń płatniczych dla rolników–członków spółdzielni, rolnicy dowiadują się o kryzysie dopiero wtedy, gdy nie otrzymują zapłaty za mleko. Przypadek OSM Olecko nie jest wyjątkiem – jest symptomem systemowej choroby, na którą rząd nie zaproponował żadnego leczenia mimo dwóch lat sprawowania władzy. Rolnicy nie potrzebują dziś: kolejnych konferencji prasowych, obietnic „w trakcie prac”, deklaracji bez terminów i bez finansowania. Potrzebują realnych instrumentów ochrony dochodów, spółdzielczości wspartej nadzorem państwa, funduszy działających w praktyce, a nie tylko w programach wyborczych. Brak realizacji obietnic z 2023 r. nie jest już kwestią sporu politycznego, lecz kwestią odpowiedzialności państwa za bezpieczeństwo żywnościowe i byt tysięcy rodzin rolniczych. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami: Dlaczego przez niemal dwa lata rządów nie wdrożono zapowiadanych w 2023 r. mechanizmów kontraktacji po gwarantowanej cenie oraz Funduszu Wzajemnej Pomocy w Stabilizacji Dochodów Rolniczych? Jak konkretnie minister zamierza dziś pomóc rolnikom poszkodowanym w kryzysach takich jak OSM Olecko, gdyż przez dwa lata nie stworzono żadnych systemowych zabezpieczeń przed niewypłacalnością przetwórców? Jakie konkretne zmiany legislacyjne minister planuje wprowadzić, aby spółdzielnie rolne były realnie nadzorowane, a ich członkowie – rolnicy – chronieni przed skutkami błędów zarządczych i ryzyka kontrahentów? Dlaczego polscy rolnicy nie mają dziś takich narzędzi ochrony dochodów, jakie od lat funkcjonują w spółdzielczości rolnej Danii, Niemiec i Francji? Jakie konkretne działania zostały podjęte w celu stabilizacji rynku mleka i ochrony dochodów producentów? Jakie nowe rynki zbytu zostały pozyskane dla polskich produktów mleczarskich w ciągu ostatnich dwóch lat i na jaki realny wolumen eksportu? Czy minister dysponuje analizą, ile gospodarstw mlecznych może zniknąć z rynku w ciągu najbliższych 2–3 lat przy obecnym poziomie cen skupu? Z poważaniem Jarosław Sachajko