Interpelacja w sprawie negatywnego wpływu systemu kaucyjnego na mniejszych przedsiębiorców

Interpelacja w sprawie negatywnego wpływu systemu kaucyjnego na mniejszych przedsiębiorców Interpelacja nr 14438 do ministra finansów i gospodarki w sprawie negatywnego wpływu systemu kaucyjnego na mniejszych przedsiębiorców Zgłaszający: Witold Tumanowicz Data wpływu: 31-12-2025 Szanowny Panie Ministrze, uruchomiony w Polsce z dniem 1 października 2025 r. system kaucyjny to rewolucja w zakresie procesu zagospodarowania odpadów opakowaniowych po napojach w Polsce. Objęcie system kaucyjnym i kaucją butelek PET, puszek aluminiowych i szklanych butelek wielokrotnego użytku to ogromna zmiana nie tylko dla samych obywateli, ale też dla licznych przedsiębiorców, w tym przede wszystkim dla producentów produktów wykorzystujących opakowania objęte systemem oraz właścicieli placówek handlowych, które objęte kaucją butelki i puszki będą sprzedawać, rozliczać kaucję, a następnie odbierać puste opakowania i odpady opakowaniowe. Mimo że zmiany w prawie wdrażające system kaucyjny zostały pierwotnie uchwalone jeszcze w 2023 roku, a nowelizowane w 2024 r., to już na starcie funkcjonowania systemu kaucyjnego (formalnie działa od 1 października 2025 r.) ujawnił się szereg znaczących problemów systemowych. W toku wdrażania systemu kaucyjnego ujawnił się jego fundamentalny mankament – próba narzucenia odgórnego, scentralizowanego rozwiązania rynkowi, który od lat funkcjonował w oparciu o dobrowolne i zróżnicowane modele zwrotu opakowań. Już na etapie tworzenia przepisów system ten wymagał licznych wyjątków i odstępstw, co pokazuje, że nie jest on rozwiązaniem uniwersalnym ani dostosowanym do realiów poszczególnych branż. Przykład wyłączeń dla wybranych sektorów, w tym branży mleczarskiej, potwierdza, że państwo samo przyznaje, iż sztywne regulacje nie przystają do rzeczywistości gospodarczej. Zamiast jednego przymusowego modelu, konieczne okazują się decyzje uznaniowe, negocjowane indywidualnie i podejmowane administracyjnie. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której system kaucyjny nie działa jako spójny mechanizm rynkowy, lecz jako biurokratyczna konstrukcja wymagająca ciągłych korekt, wyjątków i interwencji państwa. Koszty tej nieefektywności ponoszą przede wszystkim mniejsi przedsiębiorcy oraz konsumenci, podczas gdy największe podmioty są w stanie dostosować się do regulacji lub wynegocjować dla siebie odmienne warunki. Nie można pominąć faktu, że wprowadzenie systemu kaucyjnego w obecnym kształcie prowadzi do dalszego faworyzowania największych sieci handlowych kosztem małych, często rodzinnych sklepów. Duże podmioty dysponujące kapitałem i infrastrukturą są w stanie obsłużyć system kaucyjny bez istotnego uszczerbku dla swojej działalności, podczas gdy mniejsze placówki stają przed wyborem pomiędzy ponoszeniem nieproporcjonalnie wysokich kosztów a utratą klientów. W praktyce konsumenci są kierowani do dużych sieci handlowych, gdzie mogą łatwo rozliczyć kaucję, co prowadzi do dalszej koncentracji rynku detalicznego i marginalizacji drobnego handlu. Jak wskazują organizacje reprezentujące sektor MŚP, w tym Polska Izba Handlu, skutkiem funkcjonowania systemu kaucyjnego może być istotny spadek przychodów, a w skrajnych przypadkach bankructwo znacznej liczby mniejszych placówek. Dla mniejszych producentów wód i napojów szczególnie dotkliwe są ustawowe zasady rozliczania kaucji. Przepisy nakładają na producentów sztywne i krótkie terminy przekazywania środków do operatorów systemu kaucyjnego, nie przewidując jednocześnie analogicznych terminów zapłaty kaucji przez ich kontrahentów, takich jak sieci handlowe czy dystrybutorzy. W efekcie producenci są zmuszeni do finansowania systemu z własnych środków obrotowych, co w praktyce oznacza kredytowanie kaucji. Obciążenie to jest szczególnie dotkliwe dla mniejszych podmiotów oraz producentów napojów o niskiej cenie jednostkowej, w przypadku których kaucja stanowi znaczną część wartości produktu. Skutkiem może być wzrost cen i spadek sprzedaży, zwłaszcza w segmencie wód butelkowanych. Na marginesie należy również wskazać na niespójność i nieracjonalność obowiązujących regulacji podatkowych. Woda butelkowana objęta jest podstawową stawką VAT w wysokości 23%, podczas gdy wiele wysoko przetworzonych napojów korzysta z preferencyjnych stawek podatkowych. Stanowi to kolejny przykład nadmiernego fiskalizmu państwa oraz braku konsekwencji w kształtowaniu polityki podatkowej. W połączeniu z dodatkowymi kosztami wynikającymi z systemu kaucyjnego prowadzi to do dalszego obciążania konsumentów oraz producentów, bez realnego uzasadnienia ekonomicznego i bez przeprowadzenia rzetelnej analizy skutków takich regulacji. W świetle powyższego system kaucyjny nie jawi się jako narzędzie ochrony środowiska, lecz jako kosztowny, biurokratyczny eksperyment, który destabilizuje rynek i faworyzuje największych uczestników kosztem obywateli i drobnych przedsiębiorców. W związku z tym zwracam się z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii widzi zagrożenia dla konkurencyjności mniejszych, rodzimych przedsiębiorców związane z funkcjonowaniem systemu kaucyjnego w Polsce? Jeżeli tak, to jakie? Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii analizowało wpływ systemu kaucyjnego na konkurencyjność polskich przedsiębiorców, w szczególności mikro-, małych i średnich przedsiębiorców? Jeżeli tak, kto jest autorem tych analiz i z jakiej daty pochodzą? Czy zdaniem resortu przyjęte w ramach systemu kaucyjnego rozwiązania dotyczące ustawowych terminów przekazania kaucji przez producentów do operatorów systemu kaucyjnego nie zagrażają polskim producentom, pomimo braku wprowadzenia analogicznych ustawowych terminów przekazania kaucji do producenta przez jego klientów np. sieci handlowe i dystrybutorów? Czy ministerstwo analizowało wpływ powyższej regulacji dot. terminów rozliczenia kaucji na sytuację finansową producentów, zwłaszcza z grupy mikro-, małych i średnich przedsiębiorców? Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wymaganych od producentów napojów przez duże sieci handlowe terminów płatności kaucji oraz wpływu tych praktyk na sytuacje finansową polskich producentów napojów? Czy zdaniem ministerstwa zasadne byłoby wprowadzenie zmian w przepisach, które zagwarantowałyby, że transfer środków stanowiących wartość kaucji w ramach całego łańcucha odbywałby się w jednakowych terminach gwarantowanych ustawą? Czy ministerstwo zamierza wystąpić do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z wnioskiem w powyższym zakresie? Z wyrazami szacunku Witold Tumanowicz Poseł na Sejm RP