Interpelacja w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń

Interpelacja w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń Interpelacja nr 14291 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie wykluczenia części osób z niepełnosprawnościami z dostępu do świadczeń uzupełniających oraz mechanizmu ponownej weryfikacji orzeczeń Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa, Robert Warwas, Lidia Czechak, Bogumiła Olbryś Data wpływu: 17-12-2025 Szanowna Pani Minister, do mojego biura poselskiego od dłuższego czasu wpływają liczne sygnały – w tym zgłoszenia składane z zachowaniem anonimowości – dotyczące poważnego problemu systemowego w zakresie dostępu do świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami, w szczególności do tzw. świadczenia uzupełniającego (dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji). Zgłoszenia te pochodzą od osób mających ważne orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (m.in. symbol N12F), wydane przez ZUS wiele lat temu – często 15 lat temu lub wcześniej – które: - pobierają rentę socjalną oraz rentę rodzinną, - mają trwały, niezmienny stan zdrowia, - faktycznie wymagają stałej pomocy osób trzecich, - nie mają jednak wprost wskazanego w orzeczeniu zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów, co w praktyce pozbawia je prawa do jakichkolwiek świadczeń uzupełniających, mimo że ich sytuacja życiowa i zdrowotna tego wymaga. Zgłaszający wskazują, że: - nie mają realnej możliwości ponownego stawienia się przed komisją lekarską ZUS z uwagi na stan zdrowia, - obawiają się utraty dotychczasowych świadczeń w razie wszczęcia procedury ponownego orzekania, - są faktycznie „uwięzieni“ w starym systemie orzeczniczym, który nie uwzględnia obecnych regulacji dotyczących samodzielnej egzystencji, - mimo spełniania faktycznych przesłanek nie mogą otrzymać nawet świadczenia uzupełniającego, które miało być instrumentem wsparcia najbardziej potrzebujących. W praktyce oznacza to, że część osób z niepełnosprawnościami została trwale wykluczona z systemu wsparcia wyłącznie z powodów formalnych, a nie merytorycznych. Co szczególnie niepokojące, osoby te: - pobierają łącznie świadczenia na poziomie zbliżonym do minimum egzystencji, - nie mają możliwości dorobienia, - często pozostają w całkowitej zależności od rodzin lub opiekunów, - a jednocześnie są pozbawione instrumentów przewidzianych przez państwo właśnie dla osób niesamodzielnych. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma dane dotyczące liczby osób posiadających stare orzeczenia ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, które nie zawierają jednoznacznego zapisu o niezdolności do samodzielnej egzystencji i przez to są wykluczone z dostępu do świadczeń uzupełniających? 2. Czy jest rozważane wprowadzenie mechanizmu przyznawania świadczenia uzupełniającego bez konieczności ponownego stawania przed komisją ZUS w przypadku osób mających trwałe orzeczenia i wieloletnią historię niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji? 3. Czy są planowane zmiany legislacyjne umożliwiające: - automatyczne uznanie określonych kategorii orzeczeń (np. N12F) jako spełniających przesłanki niesamodzielnej egzystencji? - lub uproszczoną, administracyjną ścieżkę uzupełnienia orzeczenia bez ryzyka utraty dotychczasowych świadczeń? 4. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko naruszenia konstytucyjnej zasady równości polegające na tym, że osoby o porównywalnym stanie zdrowia są dziś różnie traktowane wyłącznie ze względu na datę i formę wydania orzeczenia? 5. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby osoby z trwałą, ciężką niepełnosprawnością nie były zmuszane do wielokrotnego przechodzenia procedur orzeczniczych, które w ich przypadku mają wyłącznie charakter formalny, a nie medyczny? Problem ten ma charakter systemowy i dotyka jednej z najbardziej wrażliwych grup społecznych. Państwo, które deklaruje wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami, nie może pozostawiać ich bez realnej pomocy wyłącznie z powodu luk i niespójności w systemie orzeczniczym. Zwracam się zatem z prośbą o pilne i merytoryczne stanowisko w tej sprawie.