Interpelacja w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Interpelacja w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Interpelacja nr 14146 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zgłaszający: Dariusz Matecki Data wpływu: 09-12-2025 W odpowiedzi na moją wcześniejszą interpelację nr 11971 w sprawie współpracy z władzami Ukrainy w zakresie poszukiwania i wydalania osób uchylających się od obowiązkowej służby wojskowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – działając w porozumieniu z ministrem obrony narodowej – przedstawiło stanowisko, które w praktyce oznacza całkowity brak realnych narzędzi państwa polskiego w odniesieniu do potencjalnych dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terenie Rzeczypospolitej. W odpowiedzi tej wskazano, że: Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 23 września 1999 r. o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przestępstwo dezercji obywatela Ukrainy, będące czynem godzącym wyłącznie w interesy Sił Zbrojnych Ukrainy, jest wyłączone spod jurysdykcji polskiej i należy do wyłącznej jurysdykcji państwa ukraińskiego. Na podstawie umowy z dnia 24 maja 1993 r. między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, strona polska nie może przekazywać stronie ukraińskiej (Siłom Zbrojnym Ukrainy) informacji uzyskanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych dotyczących ustalenia miejsca pobytu zaginionego ukraińskiego żołnierza. W przypadku zgłoszenia zaginięcia żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy, przebywającego na terytorium Polski, strona polska może jedynie prowadzić czynności poszukiwawcze, ale – z uwagi na podstawę zgłoszenia – nie są spełnione przesłanki prawne umożliwiające zatrzymanie i doprowadzenie takiej osoby do właściwego organu Sił Zbrojnych Ukrainy. Oznacza to, że według oficjalnego stanowiska rządu: dezercja z ukraińskiej armii, nawet jeśli dotyczy osoby przebywającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest dla polskiego państwa wyłącznie problemem „zewnętrznym”, polskie służby nie mają podstaw prawnych, by zatrzymać taką osobę i przekazać ją stronie ukraińskiej, Polska nie może przekazywać stronie ukraińskiej informacji zdobytych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych, nawet jeśli dotyczą osoby poszukiwanej jako żołnierz zaginiony. Od 13 grudnia 2023 r., tj. od momentu przejęcia władzy przez rząd Donalda Tuska, minął już znaczny czas, w którym można było: przeanalizować istniejące umowy dwustronne i przepisy ustawowe, podjąć dialog z władzami Ukrainy w celu wypracowania nowych rozwiązań prawnych, przygotować zmiany ustawowe lub projekty aneksów do umów, zaproponować mechanizmy, które – z pełnym poszanowaniem prawa międzynarodowego i praw człowieka – pozwalałyby uregulować status osób uchylających się od obowiązku służby wojskowej, a jednocześnie zapewniałyby bezpieczeństwo wewnętrzne Polski. Tymczasem przedstawiona odpowiedź ogranicza się wyłącznie do opisu aktualnego stanu prawnego i wskazania ograniczeń, bez jakiejkolwiek informacji o tym, czy rząd podejmuje lub planuje podjąć działania w celu zmiany tej sytuacji. Wobec powyższego, działając w trosce o bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej, a także o elementarną sprawiedliwość wobec tych obywateli Ukrainy, którzy realnie walczą na froncie, uprzejmie proszę Pana Premiera o odpowiedź na następujące pytania: Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi lub planuje podjąć jakiekolwiek prace analityczne lub legislacyjne mające na celu uregulowanie statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium RP, z poszanowaniem zobowiązań międzynarodowych i praw człowieka? W końcu jeśli chcemy pomagać Ukrainie to pomóżmy temu państwu wyłapać dezerterów. Czy od dnia 13 grudnia 2023 r. rząd Donalda Tuska prowadził formalny dialog ze stroną ukraińską w sprawie zmiany lub doprecyzowania: a) postanowień umowy z dnia 24 maja 1993 r. dotyczącej pomocy prawnej i stosunków prawnych, b) zasad współpracy w zakresie poszukiwania i przekazywania osób uchylających się od służby wojskowej? Jeżeli tak – jakie konkretne wnioski, ustalenia lub projekty wyniknęły z tych rozmów? Jeżeli nie – z jakich przyczyn takich rozmów nie podjęto? Czy rząd RP analizował możliwość zawarcia szczególnego porozumienia ze stroną ukraińską dotyczącego postępowania wobec osób podejrzewanych o dezercję lub uchylanie się od służby wojskowej, przebywających na terytorium Polski, w tym: a) zasad identyfikacji takich osób, b) procedur weryfikacji ich statusu, c) ewentualnych mechanizmów przekazywania informacji i współpracy służb? Czy rząd prowadzi jakiekolwiek szacunki liczby obywateli Ukrainy przebywających w Polsce, którzy mogą być objęci obowiązkiem mobilizacyjnym, a unikają służby wojskowej na Ukrainie? Jeżeli tak – jakie są wyniki tych analiz? Jeżeli nie – dlaczego takich szacunków nie dokonano? Czy rząd RP rozważa przygotowanie zmian ustawowych (np. w ustawach dotyczących cudzoziemców, współpracy międzynarodowej, pomocy prawnej), które umożliwiłyby bardziej skuteczne reagowanie na przypadki dezerterów z armii państwa sojuszniczego, przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji procesowych i ochrony przed nieludzkim traktowaniem? Czy Rada Ministrów zamierza przedstawić Sejmowi informację lub raport: a) o dotychczasowej współpracy z Ukrainą w zakresie poszukiwania osób uchylających się od służby wojskowej, b) o skali zjawiska potencjalnej dezercji obywateli Ukrainy na terytorium RP, c) o planowanych działaniach na lata 2025–2026 w tym obszarze? Czy rząd przewiduje opracowanie przejrzystych procedur dla polskich służb i administracji, które określałyby sposób postępowania w przypadku: a) zgłoszenia przez stronę ukraińską zaginięcia żołnierza mogącego przebywać w Polsce, b) uzyskania przez polskie służby wiarygodnych informacji o obecności na terytorium RP osoby podejrzewanej o dezercję, c) konieczności pogodzenia obowiązku współpracy z państwem sojuszniczym z ochroną praw człowieka i zakazem narażenia kogokolwiek na nieludzkie traktowanie? Z jakich powodów – mimo trwającej od 2022 r. wojny na Ukrainie oraz od 13 grudnia 2023 r. sprawowania przez Premiera władzy – rząd nie przedstawił dotychczas żadnej kompleksowej koncepcji uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających w Polsce ani propozycji zmian w obowiązujących umowach i przepisach, które ograniczają możliwości działania polskich służb?

Odpowiedź na interpelację w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiedź na interpelację nr 14146 w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 27-01-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 14146 Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie braku działań rządu w zakresie uregulowania statusu dezerterów z Sił Zbrojnych Ukrainy przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [1] , uprzejmie informuję, że Ministerstwo Obrony Narodowej wskazało, [2] iż podtrzymuje stanowisko wyrażone w odniesieniu do wcześniejszego wystąpienia Pana Posła w tożsamej sprawie [3] . Jednocześnie Minister Obrony Narodowej poinformował, że zgodnie z art. 4 Europejskiej Konwencji o Ekstradycji, sporządzonej w Paryżu 13 grudnia 1957 r., wraz z protokołami dodatkowymi, tj. Protokół dodatkowy do powyższej konwencji, sporządzony w Strasburgu 15 października 1975 r. i Drugi protokół dodatkowy do powyższej konwencji, sporządzony w Strasburgu 17 marca 1978 r. [4] wydanie za przestępstwa wojskowe, nie będące przestępstwami pospolitymi, jest wyłączone z zakresu stosowania niniejszej konwencji. Stroną ww. konwencji jest zarówno Polska, jak i Ukraina. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, przekazaną Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej i Ministrem Spraw Zagranicznych, pismem Pana Jakuba Stefaniaka, Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.779.2025 [2] Pismo Pana Pawła Bejdy, Sekretarza Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej, sygn. BMON-WP.053.1077.2025/In-456-25/SL [3] interpelacja numer 11971 w sprawie współpracy z władzami Ukrainy w zakresie poszukiwania i wydalania osób uchylających się od obowiązkowej służby wojskowej [4] Dz. U. z 1994 r., Nr 70 poz. 307.