Interpelacja w sprawie utrzymania małych szkół

Interpelacja w sprawie utrzymania małych szkół Interpelacja nr 14009 do ministra edukacji w sprawie utrzymania małych szkół Zgłaszający: Iwona Maria Kozłowska, Anna Wojciechowska Data wpływu: 04-12-2025 Szanowna Pani Ministro, w związku z opublikowaniem w mediach społecznościowych materiału dotyczącego kierunku utrzymania małych szkół do mojego biura poselskiego wpłynęło od włodarzy gmin (szczególnie małych) szereg pytań oraz wątpliwości odnoszących się do przedstawionych tam założeń. Samorządy, jako organa prowadzące szkoły, zwracają uwagę, że przy obecnym stanie finansów publicznych oraz rosnących kosztach funkcjonowania placówek edukacyjnych, ich budżety w wielu przypadkach „nie spinają się“. W związku z tym zwracają się z pytaniem z jakich środków mają być dotowane małe szkoły, w których jest np. 3 uczniów, tak aby mogły one stabilnie funkcjonować bez ryzyka likwidacji lub ograniczania działalności. Drugą kwestią podnoszoną przez samorządowców jest potrzeba budowy nowych szkół na terenach, gdzie liczba mieszkańców i uczniów systematycznie rośnie lub gdzie infrastruktura oświatowa wymaga pilnej rozbudowy. W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy zostały określone źródła finansowania dla samorządów, w których działają jeszcze małe wiejskie szkoły, ale na które ze względu na stale malejącą liczbę dzieci brakuje w budżecie gminy środków finansowych? Czy rząd przewiduje zwiększenie subwencji oświatowej lub wprowadzenie dedykowanych programów wspierających małe szkoły? Czy są przewidziane środki finansowe na budowę nowych szkół w gminach, które sygnalizują taką potrzebę? Jeśli tak, jakie są założenia tych programów oraz kiedy samorządy mogą się spodziewać uruchomienia naborów? Z poważaniem Iwona Maria Kozłowska Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie utrzymania małych szkół Odpowiedź na interpelację nr 14009 w sprawie utrzymania małych szkół Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 22-12-2025 Szanowne Panie Posłanki, z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572). Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa oznacza zmianę systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST). Jej celem jest zapewnienie stabilnego system finansowania JST oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy. Zgodnie z ww. ustawą, w 2025 r. dochody JST wzrosły o 24,8 mld zł w stosunku do kwoty, która byłaby ustalona na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów. W nowym systemie, dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT zostały uniezależnione od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Zapewnia to stabilność i przewidywalność dochodów samorządowych. W zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej i tzw. dotacji przedszkolnej. Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2025 r. wynosi 102,7 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92,2 mld zł) o 10,5 mld zł, tj. o 11,4%. W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%. Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), zaplanowano kwotę prawie 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%. Wsparcie organów prowadzących szkoły podstawowe, o małej liczbie uczniów, zawsze było ważne zarówno dla Ministra Edukacji, jak i całej Rady Ministrów. W skali kraju wysokość dodatkowych środków w 2025 roku w ramach potrzeb oświatowych naliczonych za pomocą wagi dla małych szkół (waga P 4 ) wyniosła 0,4 mld zł. Duże środki naliczane są w ramach potrzeb oświatowych dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tzw. wagą wiejską w ramach potrzeb oświatowych (P 1 i P 2 ) w 2025 roku naliczono ok. 5,0 mld zł. Dodatkowo dla dzieci objętych edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w 2025 roku dodatkową kwotę potrzeb oświatowych w łącznej wysokości ok. 0,9 mld zł. W algorytmie podziału potrzeb oświatowych jest jeszcze rozwiązanie sprzyjające między innymi samorządom prowadzącym małe szkoły. Mechanizm połączenia wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży (dodatkowe środki otrzymują mniej zamożne samorządy z małymi szkołami). W potrzebach oświatowych na 2025 rok wagą w tym zakresie naliczono środki w wysokości 1,1 mld zł. Z prognozy GUS wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg czarnego scenariusza - 48,3%). Dlatego Minister Edukacji przygotowała ustawowe rozwiązania, które mogą stanowić wsparcie dla samorządów borykających się ze skutkami niżu demograficznego. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, po przyjęciu go przez Radę Ministrów, trafił już do Marszałka Sejmu RP. W projekcie proponuje się jednostkom samorządu terytorialnego pulę elastycznych rozwiązań organizacyjnych zamiast likwidacji szkoły, w tym pozostawienie kształcenia małych dzieci blisko domu (klasy I-III), konsolidacja kształcenia uczniów klas IV-VII w szkołach dobrze wyposażonych i dających możliwość zatrudnienia nauczycieli na całe etaty, wykorzystanie nieużywanych części budynku szkoły na potrzeby np. seniorów czy opieki żłobkowej. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe [1] , organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki oraz wykonywanie remontów obiektów szkolnych i zadań inwestycyjnych w tym zakresie. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do finansowania (dotowania) szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ww. ustawie Prawo oświatowe, natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dodatkowe środki, o które co roku jednostki samorządu terytorialnego mogą się ubiegać m.in. w celu realizacji zadań inwestycyjnych (w tym oświatowych), zaplanowane są w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej. Podziału rezerwy celowej, ujętej w ustawie budżetowej na rok budżetowy w poz. 45 pn. środki na dofinansowanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z właściwymi ministrami oraz wojewodami. Wnioski o pozyskanie środków finansowych w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa są przedkładane przez właściwego dysponenta części budżetowej Prezesowi Rady Ministrów, za pośrednictwem Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. O dodatkowe środki zaplanowane w rezerwach budżetu państwa – ogólnej i celowej – jednostki samorządu terytorialnego wnioskują za pośrednictwem wojewody. Jak stanowi art. 90x ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [2] , w celu realizacji polityki oświatowej państwa minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może ustanowić programy inwestycyjne. W przypadku ustanowienia programu inwestycyjnego minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej komunikat o ustanowieniu programu inwestycyjnego i naborze wniosków. W obecnym roku budżetowym Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło dwa programy dotacyjne: Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 5 maja 2025 r., zmienionym Komunikatem Ministra Edukacji z 23 maja 2025 r. został uruchomiony pilotażowy program inwestycyjny pn. „Mała szkoła - wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego”, zwany dalej „Mała szkoła”. Nabór wniosków zakończył się 30 maja 2025 r.; Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 4 czerwca 2025 r. został uruchomiony kolejny program inwestycyjny pn. „Mała szkoła - wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego na BIS”, zwany dalej „Mała szkoła na BIS”. Nabór wniosków zakończył się 30 czerwca 2025 r. Celem programu było wsparcie gmin w dobie postępujących procesów demograficznych wpływających na ilość i strukturę publicznych szkół podstawowych na wsi i w małych miastach poprzez utrzymanie ich funkcjonowania, oferując przy tym właściwy poziom nauczania w bliskości domów rodzinnych dzieci realizujących obowiązek szkolny, w szczególności uczęszczających do klas I-III szkoły podstawowej. Przedmiotem ww. programów było wsparcie trwających inwestycji, realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące szkoły podstawowe dla dzieci i młodzieży, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933)” z wyłączeniem szkół podstawowych specjalnych, szkół mistrzostwa sportowego, szkół artystycznych oraz szkół przy zakładach karnych, szkół w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich. W ramach ww. programów Minister Edukacji Narodowej udzielił dotacji celowej na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji związanej z: budową obiektu szkolnego; dostosowaniem obiektu szkolnego; zakupem wyposażenia szkolnego. Łączna liczba wniosków, jaką mogli złożyć wnioskodawcy, to maksymalnie dwa wnioski dotyczące dwóch różnych szkół podstawowych. Gminy, które aplikowały w programie pilotażowym Ministra pn. „Mała szkoła - wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego”, otrzymały możliwość złożenia w programie „Mała szkoła na BIS” jednego wniosku dotacyjnego. Do udziału w ww. programach uprawnione były wyłącznie: gminy prowadzące jednostki systemu oświaty, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. a ustawy - Prawo oświatowe, w których na dzień uruchomienia programu inwestycyjnego liczba uczniów nie przekracza 70 - w przypadku Programu „Mała Szkoła”; albo liczba uczniów nie przekracza 96 – w przypadku Programu „Mała Szkoła na BIS”; gminy, których wskaźnik zamożności, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717) wynosi maksymalnie 4 800 zł na dzień uruchomienia programu inwestycyjnego, - zwane dalej „wnioskodawcami”, które spełniają łącznie obydwa warunki. Natomiast, w odniesieniu do innych programów dotacyjnych ustanowionych przez Ministra Edukacji, w przypadku uruchomienia nowych – wszelkie informacje dotyczące naboru wniosków oraz zasad programu zostaną zamieszczone na stronie internetowej MEN oraz BIP. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043); [2] (Dz. U. z 2025 r. poz. 881);