Interpelacja w sprawie zasobów nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz gospodarności w zarządzaniu nimi

Interpelacja w sprawie zasobów nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz gospodarności w zarządzaniu nimi Interpelacja nr 13980 do ministra edukacji w sprawie zasobów nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz gospodarności w zarządzaniu nimi Zgłaszający: Przemysław Wipler Data wpływu: 03-12-2025 Szanowna Pani Minister, w trosce o gospodarność, transparentność oraz szeroko rozumiany interes publiczny, kluczowe jest, aby Ministerstwo Edukacji Narodowej posiadało pełną i aktualną wiedzę o swoim zasobie nieruchomości. Efektywne zarządzanie majątkiem, a także prawidłowe planowanie inwestycji i remontów stanowią fundament sprawnego działania instytucji oraz umożliwiają realizowanie zadań w sposób oszczędny, racjonalny i przejrzysty. W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: 1. Jakie nieruchomości znajdują się w dyspozycji Ministerstwa Edukacji Narodowej? Proszę o przedstawienie pełnej listy nieruchomości wraz z odpowiedzią na następujące pytania dotyczące każdej z nich: a. Jaki jest typ nieruchomości (grunt, budynek, lokal)? b. Jaka jest podstawa użytkowania nieruchomości (własność, użytkowanie wieczyste, najem, dzierżawa)? c. Jaka jest powierzchnia nieruchomości? d. Jaki jest numer księgi lub ksiąg wieczystych? e. W jaki sposób nieruchomość jest aktualnie wykorzystywana (cele biurowe, socjalne, szkoleniowe, reprezentacyjne, najem komercyjny, cele inwestycyjne, pustostan, inne - jakie?)? f. Czy nieruchomość jest obciążona w jakikolwiek sposób wobec osób trzecich (np. hipoteki, służebności, inne)? g. Czy istnieje aktualna wycena nieruchomości, a jeśli tak, jaka jest jej wartość i jaką metodą została sporządzona (cena rynkowa, wycena rzeczoznawcy, wartość ubezpieczeniowa)? h. Jakie nieruchomości zostały zbyte przez Ministerstwo w latach 2019-2024? 2. Jakie były koszty ubezpieczeń nieruchomości wymienionych w pkt 1 w latach 2019-2024? Proszę o odpowiedzi na pytania: a. Jaki ubezpieczyciel ubezpieczał każdą z nieruchomości w latach 2019-2024? b. Czy Ministerstwo korzystało z usług brokerskich, a jeśli tak, z usług którego brokera? c. W jakim trybie dokonano wyboru ubezpieczyciela i - jeśli dotyczy - brokera ubezpieczeniowego? d. Na jaki okres zawarte były umowy ubezpieczenia w poszczególnych latach 2019-2024? e. Jaki był koszt ubezpieczenia każdej nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? f. Ile razy i w jakiej wysokości wypłacono odszkodowania z tytułu ubezpieczenia nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? 3. Jakie były koszty energii elektrycznej dla każdej z ww. nieruchomości w latach 2019-2024? Proszę o odpowiedzi na pytania: a. Który dostawca dostarczał energię elektryczną w poszczególnych latach 2019-2024? b. Jaka była stawka za 1 kWh w poszczególnych latach 2019-2024? c. Jaki był całkowity koszt energii elektrycznej w poszczególnych latach 2019-2024 dla każdej nieruchomości? 4. Jakie były koszty ogrzewania poszczególnych nieruchomości w latach 2019-2024? Proszę o odpowiedzi na pytania: a. Jakie jest źródło ogrzewania każdej nieruchomości (gaz, węgiel, energia elektryczna, drewno, olej, ogrzewanie miejskie itd.)? b. Jaka była stawka za jednostkę energii cieplnej w poszczególnych latach 2019-2024? c. Jaki był roczny koszt ogrzewania nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? d. Czy w latach 2019-2024 prowadzono prace termomodernizacyjne, jakie były to prace i jaki był ich koszt w poszczególnych latach? e. Jaka jest klasa energetyczna budynku? 5. Jakie były koszty opłat eksploatacyjnych (wywóz odpadów, woda, ścieki) dla każdej nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? 6. Jakie były koszty podatków związanych z użytkowaniem każdej nieruchomości w latach 2019-2024? Proszę o odpowiedź na pytania: a. Jaka była wysokość podatku od nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? b. Jaka była wysokość innych podatków, takich jak podatek od przychodów z budynków - jeśli dotyczy - w latach 2019-2024? 7. Jakie były koszty ochrony i monitoringu nieruchomości w latach 2019-2024? 8. Jakie były koszty napraw i remontów w latach 2019-2024? Proszę o odpowiedź na pytania: a. Jakie naprawy i remonty były prowadzone w poszczególnych nieruchomościach w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? b. Jaki był koszt wszystkich prac remontowych i napraw w latach 2019-2024 w podziale na poszczególne lata? c. Czy Ministerstwo otrzymało dofinansowanie ze środków krajowych lub unijnych na wykonanie remontów lub napraw, a jeśli tak, w jakiej wysokości i w których latach? d. Czy Ministerstwo otrzymało odszkodowania z tytułu ubezpieczeń w związku z koniecznością przeprowadzenia remontów, a jeśli tak, w jakiej wysokości i w których latach? 9. Czy Ministerstwo użytkuje nieruchomości na podstawie umowy najmu lub innego stosunku prawnego? Jeśli tak, to proszę o wskazanie: a. Jaka była stawka najmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? b. Jaki był koszt najmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? c. Jakie są obecnie obowiązujące zasady indeksacji czynszu najmu? 10. Czy Ministerstwo wynajmowało nieruchomości osobom trzecim w latach 2019–2024? Jeśli tak, to proszę o wskazanie: a. Jaka była stawka wynajmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? b. Jakie był dochód z tytułu wynajmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? c. Jakie zasady indeksacji czynszu obowiązywały w umowach najmu? 11. Czy Ministerstwo planuje poszerzenie zasobu nieruchomości w nadchodzących latach? 12. Jaki jest plan inwestycyjno-remontowy na lata 2025-2026? 13. Czy planowane są zmiany w sposobie użytkowania lub nowe inwestycje dotyczące nieruchomości podległych Ministerstwu? 14. Jaki jest plan modernizacyjny nieruchomości resortu na lata 2025-2026? 15. W jaki sposób prowadzone jest gospodarowanie składnikami majątkowymi Ministerstwa? Jakie narzędzia, systemy ewidencyjne oraz procedury są wykorzystywane w celu zapewnienia efektywności, gospodarności i oszczędności?

Odpowiedź na interpelację w sprawie zasobów nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz gospodarności w zarządzaniu nimi Odpowiedź na interpelację nr 13980 w sprawie zasobów nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz gospodarności w zarządzaniu nimi Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 18-06-2026 Szanowny Panie Pośle, na wstępie uprzejmie wyjaśniam, że Ministerstwo Edukacji Narodowej zostało utworzone z dniem 1 stycznia 2024 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2023 r. w sprawie utworzenia Ministerstwa Edukacji Narodowej (Dz. U. poz. 2694), stąd przekazane informacje dotyczące nieruchomości znajdujących się w bezpośrednim użytkowaniu Ministerstwa Edukacji Narodowej odnosić się będą do tego okresu, tj. od 1 stycznia 2024 r. 1. Jakie nieruchomości znajdują się w dyspozycji Ministerstwa Edukacji Narodowej? Proszę o przedstawienie pełnej listy nieruchomości wraz z odpowiedzią na następujące pytania dotyczące każdej z nich: Jaki jest typ nieruchomości (grunt, budynek, lokal)? Jaka jest podstawa użytkowania nieruchomości (własność, użytkowanie wieczyste, najem, dzierżawa)? Jaka jest powierzchnia nieruchomości? Jaki jest numer księgi lub ksiąg wieczystych? W jaki sposób nieruchomość jest aktualnie wykorzystywana (cele biurowe, socjalne, szkoleniowe, reprezentacyjne, najem komercyjny, cele inwestycyjne, pustostan, inne - jakie?)? Czy nieruchomość jest obciążona w jakikolwiek sposób wobec osób trzecich (np. hipoteki, służebności, inne)? Czy istnieje aktualna wycena nieruchomości, a jeśli tak, jaka jest jej wartość i jaką metodą została sporządzona (cena rynkowa, wycena rzeczoznawcy, wartość ubezpieczeniowa)? W bezpośrednim użytkowaniu (trwały zarząd) Ministerstwa Edukacji Narodowej znajdują się: budynek Ministerstwa przy Al. J. Ch. Szucha 25 w Warszawie: Budynek Ministerstwa Edukacji Narodowej zlokalizowany na działce nr 17 w obrębie ewidencyjnym 5-05-11 w Dzielnicy Śródmieście M. St. Warszawy ma 6.237 m2 powierzchni, nieruchomość jest wykorzystywany na cele biurowe . Nieruchomość nie jest obciążona w jakikolwiek sposób wobec osób trzecich. mieszkanie w Warszawie: Mieszkanie ma powierzchnię 54,70 m2. Wpisane jest do księgi wieczystej WA1M/00489738/7. Nieruchomość jest wykorzystywana do celów mieszkaniowych. Nieruchomość nie jest obciążona w jakikolwiek sposób wobec osób trzecich. Na mocy porozumień pomiędzy Ministerstwem Edukacji Narodowej a Ośrodkiem Rozwoju Edukacji, temu ostatniemu użyczono dwie nieruchomości znajdujące się w trwałym zarządzie Ministerstwa, tj.: budynek przy ul. Polnej 46A w Warszawie: Jest to budynek pięciokondygnacyjny, podpiwniczony, ostatnia kondygnacja to poddasze w większości nieużytkowe, powierzchnia całkowita 1739 m2, kubatura 7700 m3, położony na działce ewidencyjnej nr 82/3 w obrębie 50506, o powierzchni ok. 312 m2, nr księgi wieczystej: KW 234322/53674, wykorzystywany na cele biurowe. Budynek pozostaje w trwałym zarządzie Ministerstwa Edukacji Narodowej, a aktualną podstawą jego użytkowania przez Ośrodek Rozwoju Edukacji jest porozumienie nr MEN/2010/BA/2249 z dnia 9 września 2010 r. Budynek nie jest obciążony wobec osób trzecich. nieruchomość gruntowa o pow. 1,3709 ha przy ul. Paderewskiego 77 w Sulejówku: Na tej nieruchomości znajdują się dwa budynki: główny, piętrowy (administracyjno-hotelowy) o powierzchni 399+313 m2 oraz gospodarczy, parterowy, (pralnia, magiel, garaż, magazyn) o powierzchni 176 m2. Nieruchomość jest wpisana do księgi wieczystej SI1M/0064587/9 i wykorzystywana do realizacji form szkoleniowych zgodnie z celami statutowymi Ośrodka Rozwoju Edukacji. Nieruchomość pozostaje w trwałym zarządzie Ministerstwa Edukacji Narodowej, a aktualną podstawą jego użytkowania przez Ośrodek Rozwoju Edukacji jest porozumienie nr MEN/2014/BA/220 z 13 lutego 2014 r. Budynek nie jest obciążony wobec osób trzecich. 2. Jakie nieruchomości zostały zbyte przez Ministerstwo w latach 2019-2024? We wskazanym okresie Ministerstwo Edukacji Narodowej nie zbyło żadnej nieruchomości. 3. Jakie były koszty ubezpieczeń nieruchomości wymienionych w pkt 1 w latach 2019-2024? Jaki ubezpieczyciel ubezpieczał każdą z nieruchomości w latach 2019-2024? Czy Ministerstwo korzystało z usług brokerskich, a jeśli tak, z usług którego brokera? W jakim trybie dokonano wyboru ubezpieczyciela i - jeśli dotyczy - brokera ubezpieczeniowego? Na jaki okres zawarte były umowy ubezpieczenia w poszczególnych latach 2019-2024? Jaki był koszt ubezpieczenia każdej nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? Ile razy i w jakiej wysokości wypłacono odszkodowania z tytułu ubezpieczenia nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? W przypadku nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej wybór ubezpieczyciela był dokonywany w trybie przetargu nieograniczonego na okres 12 miesięcy. Ostatnim ubezpieczycielem w latach 2023 – 2024 był Polski Zakład Ubezpieczeń S.A. Koszt ostatniej umowy ubezpieczenia nieruchomości przy Al. Szucha 25 wyniósł 80.368,97 zł. Ministerstwo Edukacji Narodowej korzystało również w latach 2019 – 2024 z usług brokerskich firmy Mentor S.A. Z tytułu ubezpieczenia nieruchomości nie były wypłacane odszkodowania. Nieruchomości użytkowane przez Ośrodek Rozwoju Edukacji były ubezpieczane łącznie w PZU (wspólna polisa). Nie korzystano z usług brokerskich, polisy były wykupowane zgodnie z obowiązującym regulaminem zamówień publicznych na podstawie wniosku zakupowego. Umowy ubezpieczenia były zawierane na okres 1 roku. Z tytułu ubezpieczenia nieruchomości nie były wypłacane odszkodowania. Koszty ubezpieczeń nieruchomości Ośrodka Rozwoju Edukacji w okresie objętym interpelacją wyniosły średnio 10 000 zł. rocznie. 4. Jakie były koszty energii elektrycznej dla każdej z ww. nieruchomości w latach 2019-2024? Który dostawca dostarczał energię elektryczną w poszczególnych latach 2019-2024? Jaka była stawka za 1 kWh w poszczególnych latach 2019-2024? Jaki był całkowity koszt energii elektrycznej w poszczególnych latach 2019-2024 dla każdej nieruchomości? W latach 2019–2024 dostawy energii elektrycznej do poszczególnych nieruchomości realizowane były na podstawie zawartych umów z przedsiębiorstwami energetycznymi wyłonionymi zgodnie z obowiązującymi procedurami oraz warunkami rynkowymi obowiązującymi w danym okresie. 5. Jakie były koszty ogrzewania poszczególnych nieruchomości w latach 2019-2024? Jakie jest źródło ogrzewania każdej nieruchomości (gaz, węgiel, energia elektryczna, drewno, olej, ogrzewanie miejskie itd.)? Jaka była stawka za jednostkę energii cieplnej w poszczególnych latach 2019-2024? Jaki był roczny koszt ogrzewania nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? Czy w latach 2019-2024 prowadzono prace termomodernizacyjne, jakie były to prace i jaki był ich koszt w poszczególnych latach? Jaka jest klasa energetyczna budynku? W latach 2019–2024, w zależności od potrzeb i dostępnych środków, realizowano działania związane z utrzymaniem oraz poprawą efektywności energetycznej nieruchomości. Zakres prac był dostosowany do stanu technicznego obiektów i bieżących potrzeb. Informacje dotyczące charakterystyki energetycznej poszczególnych budynków są zawarte w dokumentacji technicznej nieruchomości. 6. Jakie były koszty opłat eksploatacyjnych (wywóz odpadów, woda, ścieki) dla każdej nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Koszt opłat eksploatacyjnych (wywóz odpadów, woda, ścieki) dla budynku Ministerstwa Edukacji Narodowej przy Al. J. Ch. Szucha 25 wyniósł w roku 2024 kwotę 42 474,24 zł. Koszty eksploatacyjne dla mieszkania w Warszawie regulowane są w ramach czynszu płaconego przez Najemcę. W okresie objętym interpelacją Ośrodek Rozwoju Edukacji z tytułu opłat eksploatacyjnych ponosił koszty roczne w wysokości 50 000 zł. 7. Jakie były koszty podatków związanych z użytkowaniem każdej nieruchomości w latach 2019-2024? Jaka była wysokość podatku od nieruchomości w poszczególnych latach 2019-2024? Jaka była wysokość innych podatków, takich jak podatek od przychodów z budynków - jeśli dotyczy - w latach 2019-2024? Podatek od nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej przy Al. J. Ch. Szucha 25 za 2024 r. wyniósł 8 976,00 zł. Ośrodek Rozwoju Edukacji zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych jest zwolniony od podatku od nieruchomości jako publiczna jednostka organizacyjna objęta systemem oświaty w związku z nieruchomościami zajętymi na działalność oświatową. 8. Jakie były koszty ochrony i monitoringu nieruchomości w latach 2019-2024? Koszt ochrony i monitoringu dla budynku Ministerstwa Edukacji Narodowej przy Al. J. Ch. Szucha 25 wyniósł w 2024 r. 968 115,20 zł. 9. Jakie były koszty napraw i remontów w latach 2019-2024? Jakie naprawy i remonty były prowadzone w poszczególnych nieruchomościach w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Jaki był koszt wszystkich prac remontowych i napraw w latach 2019-2024 w podziale na poszczególne lata? Czy Ministerstwo otrzymało dofinansowanie ze środków krajowych lub unijnych na wykonanie remontów lub napraw, a jeśli tak, w jakiej wysokości i w których latach? Czy Ministerstwo otrzymało odszkodowania z tytułu ubezpieczeń w związku z koniecznością przeprowadzenia remontów, a jeśli tak, w jakiej wysokości i w których latach? W 2024 r. w budynku Ministerstwa Edukacji Narodowej przy Al. J. Ch. Szucha 25 realizowano prace remontowe i naprawcze związane z bieżącym utrzymaniem obiektu oraz zachowaniem jego właściwego stanu technicznego. Prace te miały na celu przywrócenie i utrzymanie historycznego charakteru budynku w stanie niepogorszonym. Koszt wykonanych remontów wyniósł około 1 700 000 zł. W okresie objętym interpelacją w Ośrodku Rozwoju Edukacji prowadzone były prace związane m. in. z remontem pomieszczeń w piwnicy budynku przy Al. Ujazdowskich, remontem dachu na dziedzińcu wewnętrznym oraz remontem korytarzy i podłóg w budynku przy ul. Polnej 46a. Koszty wskazanych napraw i remontów wyniósł blisko 560 000 zł. W okresie objętym interpelacją zarówno Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak i Ośrodek Rozwoju Edukacji nie otrzymało dofinansowania ze środków krajowych ani unijnych na wykonanie remontów lub napraw, ani też odszkodowań z tytułu ubezpieczeń w związku z koniecznością przeprowadzenia remontów. 10. Czy Ministerstwo użytkuje nieruchomości na podstawie umowy najmu lub innego stosunku prawnego? Jeśli tak, to proszę o wskazanie: Jaka była stawka najmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Jaki był koszt najmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Jakie są obecnie obowiązujące zasady indeksacji czynszu najmu? W 2024 r. Ministerstwo nie użytkowało żadnych nieruchomości na podstawie umowy najmu ani innego stosunku prawnego o podobnym charakterze. W związku z tym nie ponosiło kosztów najmu, nie występowała stawka czynszu najmu, a także nie miały zastosowania zasady indeksacji czynszu. 11. Czy Ministerstwo wynajmowało nieruchomości osobom trzecim w latach 2019–2024? Jaka była stawka wynajmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Jakie był dochód z tytułu wynajmu nieruchomości w latach 2019-2024 z wskazaniem za poszczególne lata? Jakie zasady indeksacji czynszu obowiązywały w umowach najmu? Czy Ministerstwo planuje poszerzenie zasobu nieruchomości w nadchodzących latach? W latach 2019–2024 nieruchomości pozostające w dyspozycji Ministerstwa były udostępniane podmiotom trzecim na podstawie zawartych umów. Umowy przewidywały mechanizmy aktualizacji czynszu zgodnie z ich postanowieniami. W przyszłości ewentualne decyzje dotyczące poszerzenia zasobu nieruchomości będą uzależnione od potrzeb organizacyjnych i dostępnych środków. 12. Jaki jest plan inwestycyjno-remontowy na lata 2025-2026? W ramach przyznanych środków budżetowych w roku 2026 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje przeprowadzenie dalszych remontów w obiekcie MEN przy Al. J. Ch. Szucha 25 związanych z utrzymaniem zabytkowego charakteru budynku. 13. Czy planowane są zmiany w sposobie użytkowania lub nowe inwestycje dotyczące nieruchomości podległych Ministerstwu? W chwili obecnej nie są prowadzone ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej działania zmierzające do zmiany sposobu użytkowania wykorzystywanych nieruchomości. 14. Jaki jest plan modernizacyjny nieruchomości resortu na lata 2025-2026? Plan modernizacyjny nieruchomości Ministerstwa Edukacji Narodowej przy Al. J. Ch. Szucha 25 na lata 2025–2026 przewiduje realizację prac związanych z utrzymaniem zabytkowego charakteru budynku. 15. W jaki sposób prowadzone jest gospodarowanie składnikami majątkowymi Ministerstwa? Gospodarowanie składnikami majątkowymi w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone jest zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 października 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu gospodarowania składnikami rzeczowymi majątku ruchomego Skarbu Państwa oraz wewnętrznymi aktami prawnymi m. in.: Polityką rachunkowości, zasadami obiegu i kontroli dokumentów finansowo-księgowych i instrukcją kancelaryjną. Do prowadzenia gospodarowania składnikami majątku w MEN wykorzystywany jest również program finansowo - księgowy QNT. 16. Jakie narzędzia, systemy ewidencyjne oraz procedury są wykorzystywane w celu zapewnienia efektywności, gospodarności i oszczędności? W celu zapewnienia efektywności, gospodarności i oszczędności w zarządzaniu Ministerstwo Edukacji Narodowej opiera się na obowiązujących przepisach prawa oraz wprowadzonych wewnętrznych regulacjach dotyczących wydatkowania środków publicznych oraz gospodarowaniem posiadanym mieniem. W obszarze cyfryzacji procesów administracyjnych i logistycznych Ministerstwo opiera się na nowoczesnych systemach informatycznych: system EZD (Elektroniczne Zarządzanie Dokumentacją): standardowe narzędzie w administracji publicznej służące do cyfryzacji procesów decyzyjnych i obiegu korespondencji, co znacząco redukuje koszty materiałów biurowych i przyspiesza realizację procedur, system QNT: kluczowe narzędzie wykorzystywane w Ministerstwie Edukacji Narodowej do obsługi procesów kadrowo-płacowych, finansowych oraz ewidencji majątku. Zapewnienie efektywności, gospodarności i oszczędności w zarządzaniu budynkiem Ministerstwa opiera się na: przeprowadzaniu regularnych kontroli staniu technicznego obiektu, które wskazują optymalne działania modernizacyjne z uwzględnieniem historycznego charakteru obiektu, systemach monitorowania mediów, które wykorzystywane do bieżącej kontroli zużycia w. in. energii elektrycznej, cieplnej i wody, co pozwala na szybką reakcję w przypadku awarii lub nieuzasadnionych wzrostów poboru, polityce oszczędnościowej, tj. wdrażanie zaleceń dotyczących ograniczenia zużycia energii (np. wymiana oświetlenia na LED, optymalizacja pracy systemów klimatyzacji i ogrzewania) oraz promowanie proekologicznych zachowań wśród pracowników; kontroli zarządczej wprowadzającej mechanizmy sprawdzające, czy wydatki na utrzymanie nieruchomości są celowe i uzasadnione, co minimalizuje ryzyko niegospodarności. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji