Interpelacja w sprawie systemowych problemów związanych z wtórnym obowiązkiem podatkowym w podatku akcyzowym

Interpelacja w sprawie systemowych problemów związanych z wtórnym obowiązkiem podatkowym w podatku akcyzowym Interpelacja nr 13907 do ministra finansów i gospodarki w sprawie systemowych problemów związanych z wtórnym obowiązkiem podatkowym w podatku akcyzowym Zgłaszający: Janusz Kowalski Data wpływu: 30-11-2025 Wtórny obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym stał się jednym z najbardziej problematycznych elementów obowiązującego systemu. Konstrukcja ta powoduje, że podatek może powstać nie tylko w związku ze zdarzeniami pierwotnymi, takimi jak wytworzenie, import czy dopuszczenie do konsumpcji, lecz również w związku ze zdarzeniami wtórnymi, które zachodzą na dalszych etapach obrotu tym samym wyrobem. Do takich zdarzeń należą m.in. ubytki powstające po opuszczeniu procedur kontrolowanych, zmiana przeznaczenia wyrobów, naruszenia warunków stosowania stawek obniżonych lub zwolnień, a nawet samo posiadanie wyrobów, które na wcześniejszym etapie były wprowadzone do obrotu z naruszeniem prawa. W praktyce powoduje to możliwość wielokrotnego opodatkowania identycznego wyrobu, często u podmiotów, które nie miały żadnego wpływu na pierwotne rozliczenia, a niekiedy nie posiadają nawet wiedzy, że uczestniczą w zdarzeniu rodzącym obowiązek podatkowy. Konstrukcja ta powoduje również, że podatnikami stają się często podmioty, które w normalnych warunkach nie prowadzą profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi – osoby fizyczne, gospodarstwa rolne, instytucje publiczne czy małe jednostki organizacyjne. Obowiązki nakładane na takie podmioty są identyczne jak te, którym podlegają przedsiębiorcy profesjonalnie zajmujący się obrotem wyrobami akcyzowymi: obejmują składanie deklaracji, prowadzenie ewidencji i rozliczanie podatku w skomplikowanym trybie. Dla podmiotów, które znajdują się w tej sytuacji przypadkowo lub jednorazowo, oznacza to nieproporcjonalne obciążenia, często niemożliwe do wykonania w praktyce, a jednocześnie narażające je na odpowiedzialność podatkową i sankcyjną. Z punktu widzenia przejrzystości systemu podatkowego wtórny obowiązek podatkowy pozostaje niedookreślony i niespójny. Zdarzenia, które rodzą jego powstanie, są rozproszone w wielu przepisach i nie tworzą jednolitej logicznej konstrukcji. Katalog tych zdarzeń obejmuje zarówno sytuacje czysto techniczne, związane z obrotem i magazynowaniem, jak i sytuacje, w których zasadniczą przyczyną powstania obowiązku jest zachowanie poprzedniego posiadacza, a nie obecnego podatnika. W wielu przypadkach nie ma możliwości obiektywnego ustalenia, na którym etapie doszło do zdarzenia rodzącego obowiązek podatkowy, co przerzuca ciężar dowodowy i ryzyko podatkowe na podmioty, które nie są w stanie się skutecznie bronić. Istnieje też wyraźna luka systemowa w zakresie nadzoru nad obrotem wyrobami, które korzystają ze zwolnień lub stawek obniżonych ze względu na ich przeznaczenie. Zmiana przeznaczenia takich wyrobów – nawet jeśli nie jest wynikiem świadomego działania – automatycznie rodzi obowiązek podatkowy z tytułu zdarzenia wtórnego. System ten jest mało odporny na nadużycia – zarówno przypadkowe naruszenia zasad, jak i celowe działania przestępcze mogą pozostawać niewykryte, podczas gdy uczciwi posiadacze wyrobów pozostają narażeni na ciężary podatkowe wynikające z niedopełnienia obowiązków przez inne podmioty. W obecnym stanie prawnym brakuje również procedur pozwalających na odróżnienie profesjonalnych uczestników rynku od podmiotów incydentalnych. Brakuje uproszczonych zasad rozliczeń, brakuje jasnych kryteriów przypisywania obowiązku podatkowego, brakuje też rozwiązań chroniących podmioty działające w dobrej wierze, które nie mają realnej możliwości ustalenia czy wyrób, który trafia w ich posiadanie, był wcześniej prawidłowo opodatkowany. W rezultacie system akcyzy generuje istotne ryzyko gospodarcze, prawne oraz konstytucyjne, ponieważ prowadzi do nakładania danin w sposób nieproporcjonalny, nieprzewidywalny i oderwany od rzeczywistej zdolności podatkowej podmiotu. W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: Czy resort finansów planuje dokonanie kompleksowej reformy konstrukcji wtórnego obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym, tak aby ograniczyć przypadki wielokrotnego opodatkowania tego samego wyrobu? Proszę o wskazanie ewentualnego harmonogramu, zakresu projektowanych zmian oraz analiz, które potwierdzają potrzebę lub brak potrzeby reformy. Jakie działania podejmuje Ministerstwo Finansów w celu ograniczenia sytuacji, w których wtórny obowiązek podatkowy powstaje wobec podmiotów nieprowadzących profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi, takich jak osoby fizyczne, rolnicy czy instytucje publiczne? W szczególności proszę o informację, czy jest rozważane wprowadzenie uproszczonych procedur lub zwolnień. Czy ministerstwo posiada analizy dotyczące wpływu wtórnego obowiązku podatkowego na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego oraz na ryzyko dla podmiotów działających w dobrej wierze? Jakie działania są podejmowane w celu uporządkowania i ujednolicenia przepisów, które określają zdarzenia generujące wtórny obowiązek podatkowy, tak aby nie były one rozproszone i nie tworzyły niespójnej konstrukcji prawnej? Czy jest planowane wprowadzenie mechanizmów chroniących dobrą wiarę podatników, którzy nie mają możliwości ustalenia, czy wyrób akcyzowy został wcześniej prawidłowo opodatkowany przez poprzedniego posiadacza? Jeśli tak – jakich narzędzi prawnych można się spodziewać? Czy ministerstwo prowadzi analizy, które pozwalają jednoznacznie określić, na jakim etapie obrotu najczęściej dochodzi do zdarzeń powodujących powstanie wtórnego obowiązku podatkowego? Proszę o przedstawienie wyników badań oraz o wskazanie, jakie grupy podmiotów są najbardziej obciążone ryzykiem. Czy w związku z licznymi przypadkami powstawania obowiązku podatkowego z tytułu zmiany przeznaczenia wyrobów korzystających ze zwolnień lub stawek obniżonych ministerstwo planuje wzmocnienie nadzoru nad tym segmentem rynku? Proszę o przedstawienie planowanych narzędzi kontroli i prewencji oraz ocenę ich skuteczności. Czy ministerstwo przewiduje stworzenie odrębnego, uproszczonego reżimu podatkowego dla podmiotów incydentalnych, które jednorazowo lub przypadkowo stają się podatnikami akcyzy wskutek zdarzeń wtórnych? Jeżeli nie – proszę o uzasadnienie, dlaczego dotychczasowe przepisy uznaje się za wystarczające. Czy ministerstwo analizowało zgodność obecnej konstrukcji wtórnego obowiązku podatkowego z zasadami konstytucyjnymi, w szczególności z zasadą proporcjonalności, sprawiedliwości podatkowej oraz zasadą zaufania obywatela do państwa? Proszę o wskazanie wniosków z tych analiz i ewentualnych rekomendacji. Jakie działania są planowane w celu ograniczenia nadużyć i przestępstw związanych z obrotem wyrobami korzystającymi ze zwolnień lub stawek obniżonych, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby uczciwi posiadacze wyrobów nie ponosili odpowiedzialności za działania wcześniejszych uczestników obrotu?