Interpelacja w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa

Interpelacja w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa Interpelacja nr 13881 do ministra spraw zagranicznych w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 27-11-2025 Szanowny Panie Ministrze, kieruję do Pana niniejszą interpelację w związku z alarmującymi informacjami przekazanymi przez ukraińską agencję informacyjną Ukrinform. Zostały one także potwierdzone przez szereg niezależnych analityków oraz instytucji zajmujących się prawami człowieka, monitorowaniem łamania umów międzynarodowych i dokumentowaniem zbrodni wojennych. Ze zgromadzonych materiałów i analiz wyłania się skrajnie niepokojący obraz działań podejmowanych przez Federację Rosyjską na terytoriach Ukrainy znajdujących się pod tymczasową okupacją wojskową. Jest wysoce prawdopodobne, że mamy do czynienia ze zbrodniami przeciwko ludzkości oraz ludobójstwem, co powinno być przedmiotem zdecydowanej reakcji społeczności międzynarodowej. W dniu 16 maja 2025 roku państwowa agencja Ukrinform opublikowała obszerny i szczegółowy raport poświęcony systematycznej polityce przymusowych przesiedleń, narzucanej asymilacji, eliminacji tożsamości kulturowej i językowej, a także celowej destrukcji wspólnot narodowych na okupowanych przez Rosję terenach Ukrainy. Dokument ten, opracowany z udziałem ukraińskich i międzynarodowych ekspertów prawa oraz badaczy konfliktów zbrojnych, przedstawia spójną i wnikliwą analizę działań władz rosyjskich, które mogą być zakwalifikowane jako zorganizowana i długofalowa kampania czystek etnicznych. Szczególną uwagę poświęcono dekretowi nr 159 podpisanemu przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina w dniu 20 marca 2025 r. Akt ten, noszący tytuł „O szczególnym statusie prawnym niektórych kategorii cudzoziemców i osób bezpaństwowych na terytorium Federacji Rosyjskiej”, wprowadza obowiązek przyjęcia rosyjskiego obywatelstwa przez obywateli Ukrainy zamieszkujących tereny okupowane, pod groźbą deportacji. Termin graniczny wyznaczony w dekrecie – 10 września 2025 r. – stawia mieszkańców przed tragicznym wyborem: przymusowa asymilacja lub opuszczenie domu i ojczyzny. Działania te są sprzeczne nie tylko z prawem międzynarodowym, ale również z podstawowymi zasadami godności ludzkiej, wolności i integralności kulturowej. Eksperci prawa międzynarodowego oraz organizacje broniące praw człowieka wskazują, że powyższe działania stanowią naruszenie kluczowych dokumentów prawa humanitarnego. Powołują się przy tym na Konwencję genewską IV z 1949 roku, dotyczącą ochrony ludności cywilnej w czasie wojny, Statut Rzymski Międzynarodowego Trybunału Karnego (w szczególności artykuły 6 – dotyczący ludobójstwa, 7 – zbrodni przeciwko ludzkości oraz 8 – zbrodni wojennych), jak również Konwencję ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku. Artykuł II tej ostatniej konwencji wymienia m.in.: działania mające na celu spowodowanie poważnych szkód fizycznych lub psychicznych członkom grupy narodowej, przymusowe oddzielanie dzieci od rodziców oraz stosowanie środków mających na celu zniszczenie tożsamości narodowej i kulturowej jako przejawy zbrodni ludobójstwa. Zwraca się uwagę, że w świetle orzecznictwa międzynarodowego – w tym wyroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (sprawa Prosecutor v. Krstić) oraz Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Bośnia i Hercegowina przeciwko Serbii) – celowe niszczenie języka, religii, kultury oraz tożsamości narodowej danej społeczności, przy wykazaniu intencji jej eliminacji, może zostać zakwalifikowane jako ludobójstwo nawet bez fizycznej eksterminacji. Tak rozumiane ludobójstwo to nie tylko eksterminacja biologiczna, lecz również systematyczne niszczenie elementów tożsamości narodowej. W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra następujące pytania, których celem jest uzyskanie informacji o działaniach podejmowanych przez polski rząd w reakcji na możliwe zbrodnie popełniane przez Federację Rosyjską: Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych prowadzi stały monitoring i analizę sytuacji na terenach Ukrainy pozostających pod rosyjską okupacją, w kontekście możliwych naruszeń prawa międzynarodowego? Czy dokonywane są oceny zgodności działań Rosji z Konwencją o ludobójstwie, Konwencją genewską oraz Statutem Rzymskim? Jeśli tak, proszę o udostępnienie wyników tych analiz. Czy Rzeczpospolita Polska planuje wystąpić z inicjatywą międzynarodową mającą na celu oficjalne uznanie przymusowej rusyfikacji i wypędzeń z okupowanych terenów Ukrainy za zbrodnie ludobójstwa? Czy MSZ planuje zgłaszać tę sprawę na forum ONZ, Rady Europy, UE lub MTK? Czy MSZ podejmuje współpracę z władzami Ukrainy, organizacjami pozarządowymi, instytucjami międzynarodowymi oraz ekspertami prawa karnego międzynarodowego w zakresie dokumentowania zbrodni i wspierania dochodzeń w sprawie odpowiedzialności karnej sprawców? Jeśli tak, to na czym polega ta współpraca i jakie są jej efekty? Jakie działania podjęło lub planuje podjąć ministerstwo w zakresie ochrony tożsamości kulturowej narodu ukraińskiego – m.in. poprzez wspieranie instytucji kultury, edukacji, archiwistyki oraz ukraińskich mediów działających na uchodźstwie? Jakie są mechanizmy wsparcia dla osób przymusowo przesiedlonych i jakie środki zostały przeznaczone na pomoc humanitarną i prawną dla tej grupy? Z wyrazami szacunku Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa Odpowiedź na interpelację nr 13881 w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 15-12-2025 Szanowny Panie Marszałku, w nawiązaniu do interpelacji nr 13881 pani poseł Marty Stożek w sprawie działań Federacji Rosyjskiej na okupowanych terytoriach Ukrainy, które mogą stanowić zbrodnię ludobójstwa, przekazuję poniżą odpowiedź. Ministerstwo Spraw Zagranicznych od początku rosyjskiej pełnoskalowej agresji na Ukrainę, w ścisłej współpracy z międzynarodowymi organizacjami i instytucjami, monitoruje sytuację na terenach Ukrainy pozostających pod rosyjską okupacją. Ponadto, Polska na forach organizacji międzynarodowych konsekwentnie podkreśla rolę prawa międzynarodowego stanowiącego fundament stosunków międzynarodowych oraz opowiada się za jego przestrzeganiem. W kontekście działań Rosji wymierzonych w Ukrainę i jej obywateli Polska wspiera i angażuje się w postępowania prowadzone przez sądy międzynarodowe, które mogą stwierdzić konkretne przypadki naruszenia prawa międzynarodowego. Polska wielokrotnie wyrażała poparcie dla działań Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK), najważniejszego sądu międzynarodowego odpowiedzialnego za ściganie zbrodni międzynarodowych. Stanowisko to uległo wzmocnieniu wraz z pełnoskalową agresją rosyjską przeciwko Ukrainie w 2022 r., gdy Polska wraz z innymi państwami formalnie przekazała sprawę Ukrainy do MTK. Śledztwo prokuratora MTK w sprawie zbrodni międzynarodowych, których dopuszczono się w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, doprowadziło dotychczas do wydania: - w marcu 2023 r. – nakazu aresztowania Władimira Putina i Marii Lwowej-Biełowej (pełnomocnik prezydenta Federacji Rosyjskiej ds. praw dziecka) w związku z podejrzeniem popełnienia zbrodni wojennej polegającej na bezprawnej deportacji ludności (dzieci) oraz bezprawnym przesiedleniu ludności (dzieci) z okupowanych obszarów Ukrainy do Rosji; - w marcu 2024 r. – nakazu aresztowania dowódcy rosyjskiego lotnictwa gen. Siergieja Kobylasza i byłego dowódcy Floty Czarnomorskiej adm. Wiktora Sokołowa. Prokurator MTK zarzuca wskazanym popełnienie zbrodni wojennych polegających na zamierzonym kierowaniu ataków na obiekty cywilne oraz zbrodnię przeciwko ludzkości polegającą na nieludzkich czynach celowo powodujących ogromne cierpienie lub uszkodzenie ciała; - w czerwcu 2024 r. – nakazu aresztowania ministra obrony FR w latach 2012-2024 Siergieja Szojgu i szefa Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych FR Walerija Gierasimowa, wobec których prokurator sformułował takie same zarzuty, jak w stosunku do S. Kobylasza i W. Sokołowa. Polska interweniowała również w postępowaniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) w sprawie skarg Ukrainy p. Rosji dotyczących konfliktu w Ukrainie od 2014 r. (skargi nr 8019/16, 43800/14 i 11055/22). W wyniku postępowania w dniu 9 lipca 2025 r. ETPCz wydał wyrok, w którym stwierdził, że Rosja dopuściła się licznych naruszeń praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego, w tym m.in.: - pozasądowych zabójstw cywilów i personelu wojskowego hors de combat na obszarach okupowanych; - złego traktowania cywilów i jeńców wojennych na terytorium okupowanym przez naruszenie zakazu tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania; - stosowania robót przymusowych wobec osób pozbawionych wolności na terytoriach okupowanych; - przymusowego wysiedlania cywilów na terytorium okupowanym i ich transferów do Rosji; - abuzywnego stosowania wobec nich środków służących filtracji. Istotna część tych naruszeń miała miejsce również po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji w 2022 r. Rozstrzygnięcie trybunału jest w dużej mierze zbieżne z interwencją Polski. Wyrok jest ostateczny, a jego wykonanie będzie nadzorował Komitet Ministrów RE. W odniesieniu do międzynarodowego prawa humanitarnego warto podkreślić, że Rosja, jak i Ukraina, są stronami konwencji genewskich, w tym IV Konwencji Genewskiej o ochronie osób cywilnych podczas wojny (IV KG). IV KG ma zastosowanie do terytoriów okupowanych. Należy mieć na uwadze, że poważne naruszenie ww. postanowień konwencji genewskich oraz inne poważne naruszenie międzynarodowego prawa zwyczajowego w tym zakresie stanowią w świetle prawa międzynarodowego zbrodnie wojenne: w szczególności zwracamy uwagę na art. 8 ust. 2 a) vii Statutu Rzymskiego, odnoszący się do bezprawnych deportacji lub przesiedleń albo bezprawnego pozbawienia wolności i art. 8 ust. b) viii Statutu Rzymskiego dot. deportacji albo przesiedlanie całości lub części ludności cywilnej zamieszkałej na terytorium okupowanym w ramach tego terytorium lub poza nie. A zatem w powyższym zakresie możliwe jest pociągnięcie jednostek do odpowiedzialności karnej, w tym na podstawie prawa międzynarodowego. Polska wspólnie z innymi państwami członkowskimi UE aktywnie partycypowała w wystąpieniach na forach organizacji międzynarodowych, w których potępiana była rosyjska agresja przeciwko Ukrainie. Polska była także wielokrotnie inicjatorem wspólnych démarches składanych w MSZ państw trzecich, w których wzywano do utrzymania izolacji Federacji Rosyjskiej na arenie międzynarodowej w związku z jej bezprawnymi działaniami wymierzonymi w Ukrainę. Polska od początku rosyjskiej agresji na Ukrainę wzywała społeczność międzynarodową, w tym Radę Europy, do zdecydowanej reakcji na agresywne i całkowicie nieakceptowalne działania Federacji Rosyjskiej. W wyniku zaangażowania państw europejskich Komitet Delegatów Ministrów Rady Europy przyjął podczas sesji specjalnej w Strasburgu jednogłośną rezolucję dotyczącą wykluczenia Federacji Rosyjskiej z Rady Europy z dniem 16 marca 2022 r. W rezolucji podkreślono, że agresja rosyjska na Ukrainę stanowi drastyczne naruszenie statutu Rady Europy, a także wyrażono w niej poparcie dla suwerenności, niepodległości i integralności terytorialnej Ukrainy w jej granicach uznanych przez społeczność międzynarodową. Należy również podkreślić, że w marcu 2023 r. Polska wyraziła poparcie dla powołania Specjalnego Trybunału do spraw Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie. W maju br. państwa tzw. Core Group, które pracowały nad utworzeniem Trybunału, wydały rezolucję, w której ogłosiły zakończenie technicznych przygotowań do powołania specjalnego sądu międzynarodowego ds. osądzenia winnych rosyjskiej inwazji. Polska popiera także utworzenie Międzynarodowej Komisji do spraw Roszczeń dla Ukrainy, czego wyrazem jest przyjęta 4 grudnia br. uchwała Rada Ministrów ws. udzielenia zgody na podpisanie konwencji w przedmiotowej sprawie. Ponadto Ministerstwo Spraw Zagranicznych prowadzi od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę aktywną pracę na rzecz objęcia sankcjami przez UE osób fizycznych, jak i podmiotów prawnych, które w sposób pośredni bądź bezpośredni są zaangażowane w działania zbrojne Federacji Rosyjskiej na terenie Ukrainy (m.in. osobistości medialne oraz przedsiębiorstwa prywatne i państwowe). W ciągu ostatnich 3 lat wiele polskich propozycji sankcyjnych zostało uwzględnionych przez Radę UE i przyjętych w ramach 19 pakietów sankcyjnych na Federację Rosyjską, obecnie trwają pracę nad przyjęciem 20 pakietu sankcyjnego na forum UE. Jednocześnie uprzejmie informuję, że kwestie dotyczące ochrony tożsamości kulturowej narodu ukraińskiego i działań związanych z realizacją tego zadania należą do kompetencji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu