Interpelacja w sprawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej

Interpelacja w sprawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Interpelacja nr 1380 do ministra sprawiedliwości, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Zgłaszający: Małgorzata Niemczyk Data wpływu: 07-02-2024 Szanowny Panie Ministrze, dużo kontrowersji w społeczeństwie budzi ostatnio artykuł 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, który pozwala na nieodpłatne przekazywanie kościelnym osobom prawnym (m.in. parafiom i diecezjom) gruntów rolnych należących do Skarbu Państwa. Przepis obowiązuje na tzw. Ziemiach Zachodnich i Północnych, które weszły w skład Polski po II wojnie światowej, w tym m.in. na Warmii. Uchwalony w 1992 roku, żeby zrekompensować Kościołowi na tych terenach utratę nieruchomości rolnych, które państwo przejęło w latach 50. i 60., obowiązuje bezterminowo. Do uzyskania ziemi wystarczy, że dana kościelna osoba prawna złoży wniosek do wojewody i uzyska zgodę Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (a wcześniej Agencji Nieruchomości Rolnych). Przedmiotem przekazania mogą być wyłącznie nieruchomości rolne, na bazie których kościelne osoby prawne winny tworzyć lub powiększać gospodarstwa rolne, jednak media informują – np. portal OKO.Press - że ten cel często nie zostaje dochowany. Wg Stowarzyszenia Obywatelskich Inicjatyw Społecznych i Historycznych od dnia jego obowiązywania do 30 czerwca 2019 roku Kościół katolicki dzięki artykułowi 70a dostał od Skarbu Państwa 76 244 ha ziemi rolnej o wartości nawet 3,5 mld złotych. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania: Ile ziemi wg szacunków resortu Kościół na przedmiotowych terenach Polski stracił na rzecz państwa w latach 50. i 60. ub. wieku? Ile ziemi pozyskał łącznie na podstawie ww. artykułu w latach 1992-2023? Czy resort monitoruje, jakim celom służy przekazana ziemia? Czy w ocenie resortu zasadne jest dalsze utrzymywanie bezterminowego obowiązywania ww. przepisu? Z poważaniem Małgorzata Niemczyk Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiedź na interpelację nr 1380 w sprawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 08-03-2024 Szanowny Panie Marszałku, na wstępie pragnę wyjaśnić, że ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej [1] nie daje Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji upoważnienia do prowadzenia rejestru nieruchomości przekazywanych kościelnym osobom prawnym na podstawie art. 70a ustawy. Wymieniona regulacja nie przewiduje również uprawnienia do śledzenia dalszych losów nieruchomości przekazanych we wskazanym trybie. W związku z powyższym MSWiA nie dysponuje danymi wnioskowanymi przez Panią Poseł w tym zakresie. Nieodpłatne przekazanie kościelnej osobie prawnej na własność gruntów znajdujących się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa jest wieloelementowym procesem. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 października 2015 r. [2] „Aby (…) doszło do wydania decyzji administracyjnej w zgodzie z przepisem art. 70a ustawy obowiązkiem właściwego miejscowo wojewody jest po pierwsze - skontrolowanie zaistnienia przesłanek wynikających z ust. 1 oraz po drugie - uzyskanie zgody na nieodpłatne przekazanie gruntów osobom prawnym Kościoła Katolickiego od Prezesa Agencji, który jest organem współdziałającym przy wydawaniu decyzji w powyższym przedmiocie. Postępowanie, w którym Prezes Agencji zajmuje stanowisko co do przedmiotu przekazania ma więc charakter pomocniczego stadium postępowania w sprawie załatwianej przez wojewodę w drodze decyzji administracyjnej. W tym incydentalnym postępowaniu Prezes ma ustalić czy z punktu widzenia zadań realizowanych przez podległą Prezesowi Agencję i zasad gospodarowania nieruchomościami rolnymi, które musi Agencja uwzględniać (art. 6 i art. 24 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnym Skarbu Państwa (…)) nie ma przeszkód do wyzbycia się nieruchomości rolnej z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na rzecz kościelnej osoby prawnej”. Ponadto, jak wynika z informacji uzyskanych przez MSWiA z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (w toku różnych spraw), Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wspierania Rolnictwa (KOWR), wydając postanowienie w sprawie nieodpłatnego przekazania nieruchomości rolnych na rzecz kościelnych osób prawnych, nie stosuje art. 70a ustawy w oderwaniu od całokształtu przepisów prawnych regulujących gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa. Wymaga podkreślenia, że Dyrektor Generalny KOWR jest zobowiązany uwzględniać również inne przepisy prawa, w tym zwłaszcza dyspozycję wynikającą z art. 24 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa [3] , w przedmiocie realizowania zadań ustawowych, kierując się przede wszystkim wymogami wynikającymi z polityki Państwa dotyczącej rolnictwa, a w szczególności w zakresie tworzenia i poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych. Jednocześnie warto nadmienić, że wprawdzie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie [4] wskazuje ministra właściwego do spraw administracji publicznej jako organ sprawujący nadzór nad działalnością wojewody na podstawie kryterium zgodności jego działania z powszechnie obowiązującym prawem, a także pod względem rzetelności i gospodarności, jednak art. 8 ust. 4 ww. ustawy precyzuje, iż przepis ust. 3 nie narusza uprawnień właściwych ministrów w stosunku do wojewody, określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [5] . Przepis art. 9 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie reguluje zaś, że właściwy minister wykonuje swoje uprawnienia wobec wojewody w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach. Odnosząc się do zagadnienia zbywania przez kościelne osoby prawne nieruchomości przekazanych na podstawie art 70a ustawy należy zwrócić uwagę, że ustawa przewiduje przekazywanie nieruchomości na własność, każdy zaś właściciel uprawniony jest do dysponowania nieruchomością w dowolny sposób w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Z kolei w nawiązaniu do kwestii podjęcia ewentualnych prac nad zmianą lub uchyleniem przepisu art. 70a ustawy uprzejmie informuję, że w MSWiA aktualnie nie są prowadzone lub planowane prace w tym przedmiocie. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 1966, dalej „ustawa”. [2] Sygn. I SA/Wa 1058/15. [3] Dz. U. z 2022 r. poz. 2329, z późn. zm. [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 190. [5] Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.