Interpelacja w sprawie demontażu systemu resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie i zdemoralizowanej

Interpelacja w sprawie demontażu systemu resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie i zdemoralizowanej Interpelacja nr 13761 do ministra sprawiedliwości w sprawie demontażu systemu resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie i zdemoralizowanej Zgłaszający: Krzysztof Lipiec Data wpływu: 25-11-2025 Panie Ministrze, zwracam się z interpelacją dotyczącą działań podejmowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości w obszarze systemu resocjalizacji nieletnich. Zgłaszane przez środowisko zawodowe pracowników placówek resocjalizacyjnych sygnały wskazują na poważne ryzyko dezintegracji tego systemu, a w konsekwencji na zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego oraz dla realizacji konstytucyjnych obowiązków państwa w zakresie przeciwdziałania przestępczości nieletnich i zapewnienia właściwego wykonywania orzeczeń sądów rodzinnych. Według informacji przekazywanych przez NSZZ Pracowników Schronisk dla Nieletnich i Zakładów Poprawczych, zrzeszającego przedstawicieli wszystkich zawodów funkcjonujących w placówkach podległych Departamentowi Wykonywania Orzeczeń i Probacji, obecna polityka ministerstwa prowadzi do systemowego ograniczania potencjału instytucji odpowiedzialnych za resocjalizację młodzieży niedostosowanej społecznie. Związek zawodowy, dzięki strukturze obejmującej niemal wszystkie jednostki resocjalizacyjne w kraju, utrzymuje bieżący i precyzyjny ogląd sytuacji organizacyjnej, kadrowej i prawnej w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz okręgowych ośrodkach wychowawczych. Na podstawie tych wieloletnich i wiarygodnych obserwacji formułowane są poważne zastrzeżenia wobec kierunku działań ministerstwa. Podczas spotkań z pracownikami oraz ich przedstawicielami Ministerstwo Sprawiedliwości deklarowało zamiar rozwoju systemu poprzez jego modernizację i dostosowanie do współczesnych wyzwań, w tym do rosnącej złożoności przestępczości nieletnich, zmieniającej się struktury demograficznej wychowanków oraz konieczności indywidualizacji oddziaływań resocjalizacyjnych i terapeutycznych. Zapowiadano prace nad nowelizacją ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich mające na celu podniesienie standardów postępowania z młodzieżą zagrożoną demoralizacją. Z zapewnień tych wynikało, że planowany kierunek zmian będzie sprzyjał wzmocnieniu instytucjonalnych podstaw resocjalizacji, a wszystkie istniejące placówki pozostaną zachowane jako elementy stabilnego i odpowiadającego różnorodnym potrzebom sieci oddziaływań wychowawczych. W sierpniu br. przedstawiciele resortu mieli jednoznacznie zagwarantować utrzymanie wszystkich zakładów poprawczych, schronisk i ośrodków wychowawczych. Związek zawodowy wskazuje jednak, że w praktyce działania ministerstwa idą w kierunku odwrotnym od deklarowanego. Likwidacja Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w Świdnicy, przeprowadzona pod hasłem reorganizacji, stanowi przykład decyzji podejmowanej bez odpowiedniego przygotowania zaplecza kadrowego i instytucjonalnego. Pracownicy tej placówki – z dużym doświadczeniem i unikalnymi kwalifikacjami – nie otrzymali propozycji dalszego zatrudnienia odpowiadającej ich kompetencjom, co oznacza utratę kapitału ludzkiego budowanego przez lata. Związek zawodowy informuje również, że według przekazu przedstawicieli ministerstwa Świdnica ma być jedynie pierwszym etapem szerszego procesu likwidacyjnego obejmującego kolejne placówki, mimo że ministerstwo publicznie zaprzecza istnieniu takiego planu. Należy pamiętać, że każda jednostka resocjalizacyjna funkcjonuje jako złożony mikrosystem wychowawczy, ściśle powiązany ze środowiskiem lokalnym, jego instytucjami, możliwościami edukacyjnymi, ofertą terapeutyczną, warunkami społecznymi oraz zapleczem specjalistycznym. Likwidacja takich jednostek oznacza nie tylko „odcięcie” miejsc dla wychowanków, ale przede wszystkim zniszczenie unikalnego środowiska pedagogicznego tworzonego przez dziesięciolecia i opartego na współpracy z lokalnymi instytucjami, szkołami zawodowymi, organizacjami społecznymi i służbami. Środowiska, jakie tworzą placówki resocjalizacyjne, wraz z doświadczeniem specjalistów, nie da się przenieść w inne miejsce ani odtworzyć w krótkim czasie. Z perspektywy bezpieczeństwa publicznego szczególnie niepokojący jest fakt, że skutkiem likwidacji placówek jest konieczność zwiększenia liczby wychowanków w pozostałych jednostkach, co już dziś powoduje zmniejszanie liczby wolnych miejsc. Ministerstwo zaprzecza temu problemowi, jednak praktyka wskazuje na odwrotne zjawisko: przepełnienie placówek, ograniczenie możliwości indywidualnej pracy z wychowankami oraz narastające zagrożenie bezpieczeństwa wewnętrznego. Taka sytuacja nieuchronnie prowadzi do obniżenia jakości działań resocjalizacyjnych, co w dłuższej perspektywie oznacza zwiększone ryzyko powrotu absolwentów do zachowań przestępczych już w warunkach dorosłego życia. Analiza danych historycznych jednoznacznie potwierdza, że niewłaściwie przeprowadzona resocjalizacja skutkuje wyższym prawdopodobieństwem recydywy. Argumentacja finansowa, wskazywana przez ministerstwo jako uzasadnienie likwidacji placówek, jest krótkowzroczna i nie bierze pod uwagę realnych kosztów społecznych i ekonomicznych. Oszczędności uzyskane przez ograniczenie kosztów funkcjonowania placówek zostaną wielokrotnie przekroczone przez wydatki państwa związane z późniejszą przestępczością byłych wychowanków, kosztami postępowań sądowych, świadczeniami kompensacyjnymi dla ofiar oraz utrzymaniem zwiększonej liczby osadzonych w zakładach karnych. Ewentualne szkody wyrządzone przez młodzież niedostatecznie przygotowaną do funkcjonowania społecznego są nie tylko wymierne ekonomicznie, ale także generują straty psychiczne i społeczne, których nie można skalkulować w prostych kategoriach finansowych. Niepokój środowiska budzi także brak transparentności prac nad nowelizacją ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Mimo deklaracji o trwających pracach legislacyjnych, nie przedstawiono opinii publicznej ani środowisku zawodowemu żadnych założeń projektu, materiałów konsultacyjnych ani analiz. Tak istotny akt prawny, regulujący jeden z kluczowych obszarów polityki państwa, powinien powstawać w ścisłym dialogu z praktykami, ekspertami i przedstawicielami instytucji terenowych. Brak konsultacji i brak przejrzystości rodzi uzasadnione obawy, że projektowane zmiany nie będą odpowiadać potrzebom ani wychowanków, ani społeczeństwa. Mając na uwadze powyższe informacje, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące kwestie: 1. Jakie są rzeczywiste plany Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczące przyszłości sieci państwowych placówek resocjalizacyjnych oraz czy istnieją dokumenty strategiczne, harmonogramy lub analizy przewidujące likwidację konkretnych jednostek? 2. Na jakiej podstawie podjęto decyzję o likwidacji Zakładu Poprawczego i Schroniska dla Nieletnich w Świdnicy i jakie analizy merytoryczne oraz finansowe towarzyszyły tej decyzji? 3. Czy pracownicy likwidowanych placówek otrzymali ofertę zatrudnienia adekwatną do ich kwalifikacji? 4. Czy ministerstwo prowadzi rzeczywiste prace nad nowelizacją ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich oraz kiedy planowane jest przedstawienie projektu do konsultacji? 5. W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać przeciążeniu pozostałych placówek i wynikającemu z tego obniżeniu jakości oddziaływań wychowawczych? 6. Jakie narzędzia i procedury stosowane są do oceny skutków społecznych decyzji likwidacyjnych, zwłaszcza w kontekście prognoz dotyczących bezpieczeństwa publicznego i ryzyka przestępczości ze strony nieletnich. Resocjalizacja młodzieży niedostosowanej społecznie jest jednym z fundamentów profilaktyki kryminalnej państwa. Jej jakość bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo mieszkańców wsi, miasteczek i dużych ośrodków miejskich. Niewłaściwie przeprowadzona resocjalizacja skutkuje poważnymi konsekwencjami społecznymi, a jeden silnie zdemoralizowany nieletni potrafi stać się realnym zagrożeniem dla funkcjonowania całej lokalnej społeczności. Dlatego decyzje w zakresie struktury instytucji resocjalizacyjnych muszą być podejmowane z najwyższą ostrożnością, z uwzględnieniem wiedzy eksperckiej i doświadczenia praktycznego osób pracujących w tych placówkach. Zwracam się zatem do Pana Ministra z prośbą o udzielenie wyczerpujących odpowiedzi oraz przedstawienie pełnych informacji na temat polityki resortu w zakresie przyszłości systemu resocjalizacji nieletnich. Z poważaniem Poseł Krzysztof Lipiec