Interpelacja w sprawie systemowego wprowadzenia do szkół lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji

Interpelacja w sprawie systemowego wprowadzenia do szkół lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji Interpelacja nr 13745 do ministra edukacji w sprawie systemowego wprowadzenia do szkół lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji Zgłaszający: Rafał Siemaszko, Dominik Jaśkowiec, Bartosz Zawieja, Patryk Gabriel, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński Data wpływu: 24-11-2025 Szanowna Pani Minister, edukacja emocjonalna i społeczna staje się obecnie jednym z kluczowych obszarów kształcenia dzieci i młodzieży. W licznych raportach psychologicznych oraz danych przedstawianych przez instytucje publiczne i organizacje pozarządowe od lat wskazuje się na narastający problem zaburzeń nastroju, kryzysów emocjonalnych, trudności adaptacyjnych i komunikacyjnych wśród uczniów. Brak umiejętności rozpoznawania własnych emocji, ich adekwatnego nazywania i bezpiecznego wyrażania przekłada się nie tylko na zdrowie psychiczne młodych ludzi, ale także na funkcjonowanie całej społeczności szkolnej: relacje rówieśnicze, poziom agresji, hejt, wypalenie uczniów oraz konflikty w klasie. W wielu europejskich systemach edukacyjnych komponent edukacji emocjonalno-społecznej jest integralną częścią podstawy programowej od najwcześniejszych etapów nauczania. W Polsce obecnie podobne działania podejmowane są głównie incydentalnie, zależnie od pojedynczych szkół, kompetencji nauczycieli lub zaangażowania psychologów szkolnych, co prowadzi do niespójności i braku powszechnego dostępu do takich umiejętności. W związku z powyższym, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi prace nad wprowadzeniem do podstawy programowej systemowych, regularnych zajęć z zakresu edukacji emocjonalnej i społecznej, obejmujących umiejętność rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji? Jeśli tak, to na jakim etapie znajdują się te prace i jaki jest planowany harmonogram wdrożenia? Jeśli nie, to z jakich powodów? Czy resort przewiduje szkolenia dla nauczycieli w tym obszarze, aby zapewnić rzetelne i merytoryczne prowadzenie takich zajęć? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formule? Jeśli nie, to z jakich powodów? Czy rozważane jest wprowadzenie takich kompetencji jako elementu wychowania przedszkolnego oraz edukacji wczesnoszkolnej, zanim pojawią się trudności na późniejszych etapach edukacji? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów? Czy ministerstwo analizuje rozwiązania stosowane w innych krajach UE, w których edukacja emocjonalna ma charakter obowiązkowy i systemowo wspiera profilaktykę zdrowia psychicznego? Jeśli tak, to jakie wynikają z tego wnioski? Jeśli nie, to z jakich powodów? W ocenie ekspertów wprowadzenie jednolitego i powszechnego programu edukacji emocjonalnej w szkołach mogłoby realnie ograniczyć skalę kryzysów psychicznych wśród młodzieży oraz wzmocnić odporność emocjonalną przyszłych pokoleń. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2023 r. zaburzenia nastroju oraz stany lękowe należą do najczęstszych problemów zdrowotnych wśród dzieci i młodzieży w Europie. WHO wskazuje też, że ponad 50% zaburzeń psychicznych ujawnia się przed 14. rokiem życia. W Polsce tendencja ta jest szczególnie wyraźna. Z raportu NIK z 2022 r. dotyczącego psychiatrii dziecięcej wynika, że liczba młodych osób wymagających pomocy psychologicznej i psychiatrycznej systematycznie rośnie, a szkoła – jako podstawowe środowisko socjalizacyjne - nie posiada dziś spójnych narzędzi profilaktyki emocjonalnej. Równocześnie wyniki badań OECD (m.in. „Education at a Glance” oraz raportów PISA) pokazują, że kraje, które wprowadziły do edukacji wczesnoszkolnej i szkolnej systemową naukę umiejętności społecznych i emocjonalnych (SEL – Social and Emotional Learning), odnotowują: niższy poziom agresji i wykluczenia rówieśniczego, lepszą atmosferę w klasie, wzrost dobrostanu psychicznego uczniów, czy większą motywację do nauki i zaangażowanie w zajęcia. W Polsce działania w tym zakresie prowadzone są głównie doraźnie i zależą od zaangażowania poszczególnych placówek, pedagogów lub psychologów szkolnych. Brak jest jednolitego standardu, a tym bardziej systemowo umocowanej podstawy programowej - co powoduje, że część uczniów nigdy nie otrzymuje realnej edukacji w zakresie rozpoznawania i nazywania emocji. Tymczasem to właśnie te umiejętności stanowią fundament późniejszego radzenia sobie z trudnościami życiowymi i zapobiegają eskalacji kryzysów. Eksperci zajmujący się zdrowiem psychicznym od lat wskazują, że profilaktyka jest wielokrotnie tańsza i skuteczniejsza niż leczenie. Wprowadzenie edukacji emocjonalnej na wczesnym etapie rozwoju znacząco ogranicza także obciążenie systemu psychiatrycznego, poradni zdrowia psychicznego i opieki środowiskowej. W wielu państwach Unii Europejskiej (m.in. w Finlandii, Danii, Holandii, Irlandii i Hiszpanii) komponent edukacji emocjonalno-społecznej jest obowiązkową częścią programu szkolnego i jest traktowany nie jako „dodatkowa” aktywność, lecz jako element kształcenia kompetencji potrzebnych do życia w społeczeństwie. Polska młodzież żyje w tych samych realiach psychologicznych i cywilizacyjnych - brak analogicznych narzędzi pogłębia dysproporcję w dobrostanie i kompetencjach miękkich. Wprowadzenie jednolitego programu lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji stanowiłoby realne wsparcie dla uczniów, nauczycieli i rodziców. Program ten - jeśli wdrożony systemowo - mógłby stać się jednym z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki zdrowia psychicznego w polskiej szkole. PROPOZYCJA MODELU WDROŻENIA W celu skutecznego i spójnego wprowadzenia edukacji emocjonalnej w szkołach można zastosować model oparty na trzech następujących filarach. 1) Stały element podstawy programowej: edukacja przedszkolna - wprowadzenie elementów rozpoznawania i nazywania emocji poprzez zabawę, bajkoterapię, narrację, ruch i ekspresję; klasy I-III - obowiązkowe zajęcia w cyklu tygodniowym (np. w formie zajęć edukacji wczesnoszkolnej, z wydzielonym blokiem SEL); klasy IV-VIII - edukacja emocjonalna realizowana w ramach godzin wychowawczych lub osobnego modułu, ze stopniowym poszerzaniem o komunikację bez przemocy, radzenie sobie ze stresem, konfliktem i kryzysem rówieśniczym; szkoły ponadpodstawowe - rozszerzenie o profilaktykę zdrowia psychicznego, pracę z emocjami w kontekście dorosłości, pracy, relacji i samoświadomości. 2) Szkolenia dla nauczycieli i specjalistów szkolnych: kursy certyfikowane w ramach doskonalenia zawodowego; moduły praktyczne (praca warsztatowa, scenariusze lekcji, narzędzia wspierające); program wdrożeniowy przygotowujący wychowawców do prowadzenia zajęć bez potrzeby zatrudniania dodatkowych specjalistów, przy jednoczesnym wsparciu psychologów i pedagogów; możliwość fakultatywnego rozszerzenia kompetencji nauczycieli o certyfikaty SEL. 3) Dostęp do jednolitych materiałów dydaktycznych: ogólnopolski zestaw scenariuszy zajęć dostosowanych do wieku; materiały dla rodziców wspierające pracę szkoły; narzędzia ewaluacyjne do monitorowania efektów (np. dobrostan klasowy, komunikacja rówieśnicza, poziom konfliktów). Model ten można realizować etapowo, zaczynając od edukacji wczesnoszkolnej i stopniowego rozszerzania go w górę systemu edukacyjnego, co pozwoli na realne przygotowanie kadry i uniknięcie obciążeń organizacyjnych dla szkół. Z poważaniem Rafał Siemaszko

Odpowiedź na interpelację w sprawie systemowego wprowadzenia do szkół lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji Odpowiedź na interpelację nr 13745 w sprawie systemowego wprowadzenia do szkół lekcji dotyczących rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 19-12-2025 Szanowni Panowie Posłowie, Ministerstwo Edukacji Narodowej – we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym (IBE-PIB) – prowadzi obecnie prace w zakresie kompleksowej reformy programowej Reforma26. Kompas Jutra , która przewiduje m.in. zmianę podstawy programowej kształcenia ogólnego i ramowych planów nauczania. Opracowano profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej oraz szkół ponadpodstawowych. Profile absolwenta i absolwentki określają obszary rozwoju oraz kierunek, w którym dzieci i młodzież powinny być wspierane na każdym etapie edukacji. Jednym z obszarów, na które będzie położony nacisk, jest zapewnienie dobrostanu uczniów, tj. dbałość o ich dobrą kondycję psychiczną i fizyczną. Celem prowadzonych obecnie przez resort edukacji i IBE-PIB działań jest edukacja, która wyznacza nowe standardy nauczania, uwzględnia zmieniające się uwarunkowania rynku pracy, a jednocześnie jest zaprojektowana z troską o uczniów i nauczycieli. Przygotowywane zmiany mają na celu m.in. stworzenie środowiska szkolnego, w którym uczniowie czują się komfortowo i rozwijają swoje potencjały, korzystając ze wsparcia nauczycieli i zdobytej wiedzy. W wyniku prowadzonych prac przygotowano projekty rozporządzeń Ministra Edukacji (w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w szkole podstawowej oraz w sprawie ramowego planu nauczania dla publicznej szkoły podstawowej), które w listopadzie 2025 r. zostały skierowane do uzgodnień i konsultacji społecznych. Nadrzędnym celem edukacji począwszy od wychowania przedszkolnego jest wspieranie wszechstronnego rozwoju uczniów w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wsparcie ich w pełnej realizacji potencjału – zarówno jako jednostek, jak i członków społecznej i demokratycznej wspólnoty. Wychowanie przedszkolne, a następnie edukacja w szkole podstawowej mają kształtować postawy oparte na dbałości o dobro wspólne, szacunku do innych, pielęgnowaniu tradycji i kultury narodowej oraz rozwijać poczucie odpowiedzialności i postawy patriotyczne. Zgodnie z projektem podstawy programowej wychowania przedszkolnego do kompetencji osobistych, kształtowanych w przedszkolu, należą: kierowanie sobą – zdolność mówienia o sobie, podejmowania działań mających na celu samodoskonalenie, realizację aspiracji, systematyczne poszerzanie wiedzy i umiejętności; rozwój i uczenie się, rozwijanie samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji i wyciąganie wniosków oraz wzmacnianie własnej motywacji; dbanie o siebie – zdolność rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem woli i perspektyw innych; troska o zdrowie i dobre samopoczucie, rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem i wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi. W trakcie kolejnego etapu edukacji – edukacji wczesnoszkolnej przewidziano dalsze rozwijanie kompetencji uczniów w zakresie m.in. dbania o siebie, zdolności rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem woli i perspektyw innych, w tym: rozpoznawanie i nazywanie różnorodnych emocji, których uczeń doświadcza, dostosowanie ekspresji emocji do kontekstu społecznego i norm kulturowych, regulowanie własnych emocji i zachowania w sytuacjach życia codziennego, aktywne poszukiwanie pomocy zarówno instrumentalnej, jak i emocjonalnej; w zakresie radzenia sobie ze stresem stosowanie różnorodnych strategii radzenia sobie ze stresem, w tym poszukiwanie wsparcia innych osób; w zakresie wyznaczania bezpiecznych granic w relacjach z innymi osobami definiowanie własnych potrzeb i granic, obrona swoich praw oraz granic w relacjach z innymi w sposób dostosowany do kontekstu społecznego i norm kulturowych, identyfikowanie sytuacji wpływów i nacisków oraz umiejętność właściwego zareagowania na nie. Jak wynika z powyższego, nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w zakresie edukacji wczesnoszkolnej przewiduje kształtowanie kompetencji uczniów m.in. w sferze emocjonalnej. Planuje się, że nowa podstawa programowa zostanie wprowadzona od 1 września 2026 r. w przedszkolach oraz w klasie I i IV szkoły podstawowej (a w kolejnych latach w kolejnych klasach szkoły podstawowej), a w szkołach ponadpodstawowych – od 2027 r. Informacje i aktualności dotyczące reformy są dostępne na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/ . Mając na uwadze fakt, że w świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji ludzkiej niezbędne są systemowe działania edukacyjne mające na celu rozwijanie umiejętności dbania o holistycznie rozumiane zdrowie, resort edukacji zdecydował, że już od roku szkolnego 2025/2026 w szkołach podstawowych (od klasy IV) i ponadpodstawowych jest realizowany nowy nieobowiązkowy przedmiot edukacja zdrowotna. Przedmiot został przygotowany we współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej z Ministerstwem Zdrowia oraz Ministerstwem Sportu i Turystyki. Wprowadzenie nowego przedmiotu wynikało z potrzeby wyposażenia uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, które pozwolą na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz nakierują na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Szkoła pełni w tych działaniach szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje niezbędne do utrzymania zdrowia m.in. psychicznego i społecznego. Nowy przedmiot w przystępny, interdyscyplinarny sposób przekazuje uczniom wiedzę z zakresu zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i środowiskowego. Uczy, jak dbać o siebie i innych, rozpoznawać zagrożenia, budować dobre relacje i podejmować świadome decyzje. Szczegółowe treści nauczania realizowane na zajęciach edukacji zdrowotnej, które opracowano przy udziale ekspertów z wielu dziedzin, w tym lekarzy i nauczycieli, określono w rozporządzeniach Ministra Edukacji w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej [1] i dla szkół ponadpodstawowych [2] . Wymagania szczegółowe edukacji zdrowotnej, dotyczące wiedzy i umiejętności, ujęte zostały w 11 działach tematycznych, wśród których uwzględniono m.in. zdrowie psychiczne, zdrowie fizyczne, aktywność fizyczną, zdrowie społeczne, Internet i profilaktykę uzależnień. Wymienione działy odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka. W zakresie Działu V. Zdrowie psychiczne sformułowano Pytanie wiodące: Jak dbać o dobrostan psychiczny i emocjonalny, w tym poczucie własnej wartości i skuteczności? oraz Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności ucznia . Uczeń m.in.: omawia pojęcie zdrowia psychicznego, czynniki je chroniące oraz te, które zwiększają ryzyko występowania zaburzeń psychicznych; rozpoznaje i nazywa emocje u siebie i innych osób; omawia i stosuje konstruktywne sposoby radzenia sobie z emocjami, m.in. techniki uważności; omawia zasady pierwszej pomocy emocjonalnej; omawia pojęcie stresu oraz wyjaśnia wpływ stresu na ciało, myśli, emocje, zdolności poznawcze, stosuje konstruktywne sposoby radzenia sobie ze stresem; omawia pojęcie pozytywnej samooceny i pozytywnego obrazu siebie, a także wymienia sposoby ich budowania w swoim życiu; wskazuje miejsca uzyskania pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, w tym telefony zaufania oraz omawia sytuacje wymagające reakcji osób dorosłych. Edukacja zdrowotna jest nowoczesnym i bardzo ważnym przedmiotem, który obejmuje szeroki zakres zagadnień kluczowych dla wszystkich uczniów, w tym m.in. przygotowanie do dbałości o zdrowie własne i najbliższego otoczenia, rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem i emocjami, budowanie zdrowych relacji interpersonalnych, tematykę odpowiedzialnego pełnienia ról społecznych i budowania relacji opartych na wartości zdrowia, godności, szacunku i tolerancji – na wszystkich etapach życia. Na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli [3] minister edukacji zlecił Ośrodkowi Rozwoju Edukacji (ORE) – placówce podległej – realizację zadania polegającego na przygotowaniu materiałów edukacyjnych i szkoleniowych, przygotowaniu kadry do realizacji szkoleń oraz organizacji i realizacji szkoleń dla nauczycieli, którzy będą nauczać w szkole podstawowej lub szkole ponadpodstawowej przedmiotu – edukacja zdrowotna. Ośrodek Rozwoju Edukacji opracował i opublikował na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej [4] materiały edukacyjne w formie cyfrowej do nauczania i uczenia się edukacji zdrowotnej. Dostęp do materiałów jest bezpłatny i mają go wszyscy zainteresowani, w tym nauczyciele, uczniowie i rodzice. Są to w szczególności scenariusze lekcji wraz z obudową: prezentacjami, kartami pracy, linkami do materiałów dodatkowych, produkcją materiałów dodatkowych, filmami, podcastami, aplikacjami, grami dydaktycznymi, broszurami, ulotkami, plakatami, planszami edukacyjnymi i narzędziami interaktywnymi, testami online etc. Przygotowano także przykładowe programy nauczania edukacji zdrowotnej (dla szkoły podstawowej oraz szkół ponadpodstawowych) oraz materiały informacyjne dla dyrektorów szkół, nauczycieli i rodziców, które są dostępne na stronie ZPE oraz na stronie internetowej ministerstwa [5] . Ponadto, w 2025 r. – w ramach Narodowego Programu – Zdrowia Ministerstwo Edukacji Narodowej realizuje we współpracy z organizacjami pozarządowymi projekty z zakresu zdrowia publicznego: a. „Zobacz emocje – realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej“. Zadanie polega na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach programów z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę na temat funkcjonowania umysłu i emocji oraz uczy się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami. W wyniku realizacji zadania są wdrażane i realizowane w szkołach i placówkach programy, w wyniku których nastąpi: poprawa samopoczucia i dobrostanu psychicznego: poznanie siebie i swoich reakcji emocjonalnych, które pozwolą zrozumieć potrzeby i ograniczenia, radzenie sobie z trudnościami: umiejętne wykorzystanie narzędzi do skutecznego radzenia sobie z symptomami kryzysu, stresu, lęku, itp., poprawa relacji interpersonalnych: nauka pozytywnej komunikacji, budowanie zdrowych relacji oraz rozwój empatii i troski o innych, zapobieganie stygmatyzacji: prewencja i zmniejszenie liczby zachowań negatywnych związanych z odbiorem u siebie i innych objawów zaburzeń zdrowia psychicznego i korzystanie z pomocy specjalistycznej jako wynik edukacji na temat zdrowia psychicznego. Program uwzględnia szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek z zakresu: elementów psychologii i rozpoznawania emocji; radzenia sobie w sytuacjach problemowych; kształtowania postaw prozdrowotnych; zapobiegania stygmatyzacji osób w kryzysie psychicznym. b. „Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej – realizacja projektów edukacyjnych“. Zadanie polega na przygotowaniu i przeprowadzeniu projektu edukacyjnego, który składa się z: „dobrych praktyk“: upowszechnienia ciekawych i skutecznych projektów/programów zrealizowanych w szkołach i placówkach od 2021 r., o tematyce przeciwdziałania przemocy rówieśniczej jako elementu profilaktyki uniwersalnej, w ramach której nabywa się wiedzę oraz kształtuje postawy i zachowania szacunku do innych, empatii i tworzenia przyjaznego klimatu w szkole i placówce; „debaty“: dyskusji w gronie ekspertów nad aktualnymi wynikami badań z zakresu zdrowia publicznego, zdrowia psychicznego, profilaktyki uzależnień w kontekście przeciwdziałania przemocy rówieśniczej oraz strategiami poprawy. Projekty edukacyjne zostaną zaprezentowane społeczności na poziomie lokalnym, regionalnym lub ogólnopolskim. W styczniu 2026 r. MEN otrzyma sprawozdania z realizacji ww. konkursów. Działania podejmowane przez resort edukacji są skoncentrowane wokół problemów, z którymi zmagają się polscy nauczyciele i uczniowie, a także zidentyfikowanych w Polsce i na świecie wyzwań. Dzięki już wprowadzonym oraz planowanym w kolejnych latach zmianom w edukacji absolwenci polskich szkół będą przygotowani do życia w dynamicznie zmieniającym się świecie. Ważnym zadaniem szkoły jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale także rozwijanie kompetencji osobistych i społecznych oraz budowanie poczucia odpowiedzialności za własny rozwój i podejmowane decyzje. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. 2025 poz. 378. [2] Dz. U. 2025 poz. 382. [3] Dz. U. 2023 poz. 2738. [4] www.zpe.gov.pl [5] https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-zdrowotna