Interpelacja w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi

Interpelacja w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi Interpelacja nr 13730 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 24-11-2025 Szanowny Panie Ministrze! Instytucja konsultacji społecznych oraz budżetu obywatelskiego stała się jednym z najważniejszych narzędzi partycypacji społecznej w Polsce. W dobie postępującej cyfryzacji standardem stało się przeprowadzanie tych procesów drogą elektroniczną – z wykorzystaniem dedykowanych platform internetowych czy aplikacji mobilnych. Niestety, obecny stan prawny nie nadąża za zmianami technologicznymi, co stawia jednostki samorządu terytorialnego w sytuacji braku pewności prawa. Zgodnie z art. 51 ust. 1 Konstytucji RP: „Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby". Przepis ten stanowi fundament ochrony prywatności, jednak w zderzeniu z lukami w ustawach samorządowych paraliżuje możliwość rzetelnego przeprowadzania głosowań. Obecnie obowiązujące przepisy, w tym ustawa o samorządzie gminnym, nie zawierają wyraźnej podstawy prawnej upoważniającej gminy do żądania od mieszkańców numeru PESEL w celu weryfikacji ich uprawnień do głosowania w konsultacjach społecznych. W konsekwencji sądy administracyjne (WSA i NSA) wielokrotnie uchylały uchwały rad gmin, uznając, że żądanie numeru PESEL narusza zasadę legalizmu oraz przepisy o ochronie danych osobowych (RODO), gdyż brakuje ku temu rangi ustawowej (wyraźnego przepisu upoważniającego). Brak możliwości skutecznej weryfikacji tożsamości (np. poprzez numer PESEL) prowadzi do szeregu patologii, takich jak: 1. Fikcyjność weryfikacji: Samorządy zmuszone są do stosowania półśrodków, takich jak weryfikacja poprzez adres e-mail, numer telefonu czy adres IP. Metody te są wysoce nieskuteczne – jedna osoba może bez trudu wygenerować wiele adresów e-mail lub zmienić adres IP, co umożliwia oddawanie wielokrotnych głosów. 2. Naruszenie zasady równości i powszechności: Brak skutecznej weryfikacji, czy głosujący jest faktycznie mieszkańcem danej gminy, podważa legitymację wyników budżetu obywatelskiego. 3. Ryzyko prawne dla samorządów: Gminy próbujące weryfikować mieszkańców (np. żądając numeru PESEL w dobrej wierze, by uniknąć oszustw) narażają się na zarzuty naruszenia RODO i art. 51 Konstytucji RP, natomiast gminy, które nie weryfikują ich wcale – na zarzuty niegospodarności i dopuszczenia do fałszerstw. Wydaje się, że jedynym rozwiązaniem tego impasu jest interwencja ustawodawcy. Niezbędne jest wprowadzenie do ustaw ustrojowych (ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym i województwa) przepisów wprost upoważniających organy samorządu do przetwarzania danych osobowych mieszkańców, w tym numeru PESEL, w zakresie niezbędnym do weryfikacji uprawnienia do udziału w konsultacjach społecznych. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji dostrzega problem braku wystarczających podstaw ustawowych do weryfikacji tożsamości mieszkańców (np. poprzez numer PESEL) w trakcie elektronicznych konsultacji społecznych i głosowań w ramach budżetu obywatelskiego? 2. Czy w resorcie prowadzone są lub planowane są prace legislacyjne mające na celu nowelizację ustaw samorządowych, która zapewniłaby gminom, powiatom i województwom wyraźną podstawę prawną do żądania danych niezbędnych do jednoznacznej weryfikacji tożsamości głosującego (zgodnie z wymogiem art. 51 ust. 1 Konstytucji RP)? 3. W jaki sposób, w ocenie Pana Ministra, samorządy powinny weryfikować fakt bycia mieszkańcem danej jednostki w świetle obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych, aby uniknąć naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, a jednocześnie zapewnić uczciwość procesu głosowania? 4. Czy ministerstwo rozważa stworzenie centralnych wytycznych lub rekomendacji dla samorządów w tym zakresie do czasu ewentualnej zmiany przepisów? Z poważaniem Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi Odpowiedź na interpelację nr 13730 w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 04-12-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 13730 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie problemów prawnych związanych z weryfikacją tożsamości osób biorących udział w konsultacjach społecznych, w tym w szczególności w głosowaniach nad budżetami obywatelskimi , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie sprawuje nadzoru nad czynnościami związanymi z przeprowadzaniem konsultacji społecznych przez jednostki samorządu terytorialnego, w tym w zakresie procedur dotyczących budżetu obywatelskiego oraz weryfikacji prawidłowości jego realizacji. Zgodnie z art. 5a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [1] zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami określa rada gminy w drodze uchwały. Ustawodawca, przyznając radzie gminy tę kompetencję, kierował się konstytucyjną zasadą samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Jednocześnie katalog form i sposobów przeprowadzania konsultacji społecznych ma charakter otwarty, co pozwala gminom na ich dostosowanie do zmieniających się warunków i potrzeb społecznych. Należy również wskazać, że organami nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego są przede wszystkim wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe [2] . Natomiast odnosząc się do treści niniejszego wystąpienia, uprzejmie informuję,że w czerwcu 2024 r. Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego powołał Grupę ds. Partycypacji i Dialogu Obywatelskiego. Grupa opracowała konkretne propozycje zmian przepisów prawa dotyczących budżetu obywatelskiego, jako szczególnie efektywnej i transparentnej formy konsultacji społecznych, postulując m.in.: utrzymanie obowiązkowego charakteru budżetu obywatelskiego w miastach na prawach powiatu na poziomie co najmniej 0,5% wydatków gminy; wprowadzenie obowiązku konsultowania z mieszkańcami uchwał określających tryb i zasady realizacji budżetu obywatelskiego; pozostawienie radom gmin, radom powiatów i sejmikom województw swobody w zakresie ustalania szczegółowych zasad realizacji budżetu obywatelskiego, w tym wieku uczestników procesu; dopuszczenie realizacji zadań wieloletnich; zmianę definicji budżetu obywatelskiego – z „procesu” na „kwotę”, w ramach której mieszkańcy mogą zgłaszać i wybierać zadania do realizacji. Proponowany kierunek zmian stanowi odpowiedź na zgłaszane potrzeby i oczekiwania społeczne oraz może pozytywnie wpłynąć na partycypację mieszkańców w rozwój lokalny. W przypadku podjęcia przez Komitet do spraw Pożytku Publicznego lub Grupę ds. Partycypacji i Dialogu Obywatelskiego prac legislacyjnych nad przygotowanym projektem zmian, zasadne będzie prowadzenie dalszej dyskusji nad zagadnieniami zasygnalizowanymi w niniejszym wystąpieniu, w szczególności dotyczącymi weryfikacji tożsamości uczestników konsultacji społecznych. Ewentualne dodatkowe propozycje zmian w tym zakresie powinny być rozpatrywane w toku prac nad tym projektem, o ile zostaną one zainicjowane. Dodatkowo, z uwagi na zakres poruszonej tematyki odnoszący się do ochrony danych osobowych, opinię w przedmiotowej kwestii powinien wyrazić również Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie informuję, że obecnie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są prowadzone prace legislacyjne w omawianym obszarze. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 [2] art. 86 ustawy o samorządzie gminnym