Interpelacja w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy (ŚDS)

Interpelacja w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) Interpelacja nr 1359 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) Zgłaszający: Anna Dąbrowska-Banaszek Data wpływu: 06-02-2024 Pani Minister! Środowiskowe domy samopomocy są placówkami przeznaczonymi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które potrzebują pomocy w osiągnięciu i utrzymaniu zaradności oraz samodzielności życiowej. Prowadzenie tych placówek dla gmin i powiatów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej, na to zadanie gminy i powiaty otrzymują fundusze z budżetu państwa. Obecnie otrzymywane przez ŚDS środki finansowe są niewystarczające do zapewnienia prawidłowego ich funkcjonowania - podwyższenie płacy minimalnej, konieczność spełniania określonych przepisami standardów dotyczących zatrudnienia, wzrost kosztów utrzymania (związany głównie z wysoką inflacją) - to tylko niektóre z przyczyn takiego stanu. Wskazane jest podniesienie dotacji dla ŚDS - na przykład do takiej wysokości, jaka przysługuje warsztatom terapii zajęciowej (WTZ). Są to placówki o podobnym zakresie działania - zapewniają osobom niepełnosprawnym pobyt dzienny, rehabilitację zawodową i społeczną, przygotowują do życia w społeczeństwie. Potrzebują wyspecjalizowanej kadry, jednocześnie ŚDS są zobligowane do posiadania odpowiedniego wskaźnika zatrudnienia takiej kadry. Dodatkowo nie ma zagwarantowanego obligatoryjnie dowiezienia uczestników do ŚDS na zajęcia, co wielokrotnie wyklucza z zajęć osoby niepełnosprawne, gdy osoby codziennie sprawujące nad nimi opiekę, nie mogą tego zrealizować. Konieczne jest zatem podniesienie dotacji dla ŚDS - przynajmniej do takiej wysokości, jaka przysługuje WTZ. Jednocześnie w WTZ kwota dofinansowania jest regularnie podwyższana - takie zasady powinny dotyczyć również ŚDS. Zwracam się do Pani Minister z pytaniami: 1. Czy jest dostrzegana potrzeba zmiany finansowania ŚDS? 2. Czy jest dostrzegana potrzeba rozszerzenia działania ŚDS o zapewnienie transportu na zajęcia uczestnikom, jeśli taki byłby niezbędny? 3. Czy są przygotowywane nowe zasady finansowania funkcjonowania ŚDS? Czy rozwiązania obowiązujące w finansowaniu WTZ będą brane pod uwagę przy określeniu nowych, koniecznych dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania zasad finansowania ŚDS? Z wyrazami szacunku

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) Odpowiedź na interpelację nr 1359 w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy (ŚDS) Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Warszawa, 28-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację nr 1359 Posłanki Anny Dąbrowskiej-Banaszek w sprawie finansowania środowiskowych domów samopomocy, przekazuję następujące wyjaśnienia. Na wstępie należy podkreślić, że środowiskowe domy samopomocy (śds) i warsztaty terapii zajęciowej stanowią odrębne typy jednostek, różniące się między sobą m.in. celem i zasadami funkcjonowania, grupą docelową oraz źródłem finansowania. Biorąc powyższe pod uwagę uprzejmie wyjaśniam, że w takim przypadku nie jest zasadnym utożsamianie zasad działania i finansowania tak różnych jednostek. Środowiskowe domy samopomocy są ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, funkcjonującymi w obszarze pomocy społecznej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.). Prowadzenie tych ośrodków wsparcia jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, realizowanym przez jednostki samorządu terytorialnego i finansowanym, w całości (zarówno rozwój tych ośrodków wsparcia, jak i ich bieżące utrzymanie), ze środków budżetu państwa. W ustawie budżetowej, w swoich budżetach, wojewodowie mają zaplanowane środki na finansowanie działalności bieżącej tych jednostek w danym roku. W ramach ustalonych budżetów co miesiąc przekazują jednostkom samorządu terytorialnego miesięczną dotację na bieżące funkcjonowanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa przeznaczona jest na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia środowiskowych domów samopomocy, w tym na realizację usług w ośrodku, utrzymanie lokalu ośrodka wraz z kosztami eksploatacyjnymi oraz zatrudnienie kadry. Zgodnie z art. 51c ust 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia środowiskowych domów samopomocy ustalana jest jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższa jednak niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Wojewoda corocznie ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego uczestnika ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla środowiskowych domów samopomocy w wysokości nie niższej niż 250% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. W 2024 r. w ustawie budżetowej na realizację zadania zaplanowano środki w wysokości 963 216 tys. zł które uwzględniają wysokość miesięcznej dotacji na jednego uczestnika środowiskowego domu samopomocy w wysokości 290% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2 250,4 zł. Ponadto, należy zauważyć, że kwota dotacji na jednego uczestnika środowiskowego domu samopomocy może być zwiększona, nie więcej niż o 30%, na uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu, którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 51c ww. ustawy). Zwiększenie dotacji na uczestników w 2024 r. z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu wynosić będzie 675,12 zł, zatem wysokość dotacji ogółem na uczestnika ze spektrum autyzmu i sprzężonymi niepełnosprawnościami w roku 2024 wyniesie 2 925,52 zł. Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa, może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług (jedną z przesłanek do podwyższenia dotacji jest m.in. ponoszenie kosztów dowozu uczestników). Zwiększona o 20% miesięczna kwota dotacji na uczestnika w 2024 r. wynosi wówczas 2 700,48 zł. Zwiększenie dotacji dla poszczególnych środowiskowych domów samopomocy do 20% może jednak nastąpić jedynie w ramach limitu uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok w Dziale 852 – pomoc społeczna, Rozdziale 85203 – ośrodki wsparcia. Decyzja o zwiększeniu miesięcznej kwoty dotacji należy więc do właściwego wojewody – dysponenta środków, który w ramach swoich zadań ustala sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz sprawuje nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy (art. 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej). Kwestia decyzji o podniesieniu kwoty dotacji na jednego uczestnika zależy więc jedynie od ewentualnych możliwości rozdysponowania dodatkowych środków budżetu państwa znajdujących się w rezerwie budżetu państwa. Natomiast koszty utworzenia, działalności i wynikające ze zwiększenia liczby uczestników warsztatu terapii zajęciowej są współfinansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz ze środków samorządu powiatowego lub z innych źródeł. Jednocześnie pragnę zapewnić, że zagadnienia dotyczące ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane w sposób priorytetowy w planowanych działaniach resortu. Odnosząc się do kwestii zapewniania transportu w środowiskowych domach samopomocy uprzejmie przypominam, że zgodnie z § 20 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz.U. z 2020 r. poz. 249) dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Należy zwrócić więc uwagę, że usługa transportowa nie jest wymaganym standardem w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a jedynie możliwością wsparcia uczestników w postaci dowożenia na zajęcia i z zajęć do domu. W opinii tut. Departamentu niebudzącą wątpliwości formą organizowania transportu dla uczestników środowiskowych domów samopomocy jest zakup usług transportowej. W sytuacji, gdy śds nie świadczy tego rodzaju usług, dowóz uczestników, dla których jest on niezbędny, może zapewnić gmina lub powiat prowadzące tę jednostkę lub zlecające jej prowadzenie. W takim przypadku gmina lub powiat pokrywają koszty transportu swoich uczestników w ramach zadań własnych. Innym możliwym rozwiązaniem w przypadku, gdy śds nie świadczy usług transportowych, jest zorganizowanie odpłatnego transportu, na wniosek zainteresowanych uczestników. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Podsekretarz Stanu