Interpelacja w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych

Interpelacja w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych Interpelacja nr 13533 do prezesa Rady Ministrów w sprawie działalności komisji ds. kierowania nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych Zgłaszający: Krzysztof Tchórzewski Data wpływu: 17-11-2025 Szanowny Panie Premierze, w związku z odpowiedzią ministra sprawiedliwości na interpelację nr 12302 składam do Pana interpelację poselską w sprawie nieprawidłowości związanych z działalnością komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, którą nadzoruje Ministerstwo Sprawiedliwości. 30 maja bieżącego roku starosta siedlecki zwrócił się do przewodniczącej komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, nadzorowanej i obsługiwanej przez ministra sprawiedliwości, z wnioskiem o udzielenie informacji w zakresie liczby nieletnich kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych w całej Polsce w poszczególnych miesiącach w latach 2023, 2024 i w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2025 r. W odpowiedzi z dnia 6 czerwca Pani Przewodnicząca zamiast podać konkretne liczby skierowanych stwierdziła, że z uwagi na brak uregulowań prawnych określających jednoznacznie administratora ww. systemu na chwilę obecną wszelkie czynności związane z przekazywaniem danych zawartych w systemie zostały wstrzymane. Jednocześnie poinformowała starostę siedleckiego, że po ustaleniu stanu prawnego w tym zakresie kwestie dotyczące teleinformatycznego systemu kierowania oraz pozyskiwania z niego informacji będą realizowane. W związku z nieuzyskaniem wnioskowanych informacji starosta siedlecki w dniu 3 lipca br. ponowił wniosek do przewodniczącej ww. komisji, zawężając zakres danych do wychowanków skierowanych do dwóch dotowanych przez powiat siedlecki, tj. MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie, w poszczególnych miesiącach roku 2024 oraz w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r. Wniosek starosty został umotywowany koniecznością weryfikacji prawidłowości informacji o rzeczywistej liczbie wychowanków kierowanych do danej placówki, która jest podstawą do naliczenia dotacji przekazywanej na każdego wychowanka z budżetu powiatu siedleckiego. W odpowiedzi z dnia 28 lipca 2025 r. Pani Przewodnicząca komisji ponownie odmówiła podania konkretnych liczb wychowanków skierowanych do ww. placówek, stwierdzając, że z uwagi na brak porozumienia w zakresie, kto jest właścicielem ww. systemu, od lipca 2024 r. zawieszone zostało wydawanie upoważnień do systemu oraz przekazywanie innym podmiotom danych zawartych w systemie. Uzyskałem także informacje, że w podobnym okresie z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej w zakresie ogólnej liczby nieletnich kierowanych do MOW w latach 2023-2025 wystąpiła osoba fizyczna zainteresowana tematem dynamiki zmian w tym zakresie. Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości udzielona już po ustawowym 14-dniowym terminie zawierała taką samą argumentację jak w przypadku wniosków starosty siedleckiego. W podobnym tonie minister sprawiedliwości odpowiedział na interpelację nr 12302 złożoną przeze mnie w związku z prośbą starosty siedleckiego o interwencję w tej sprawie. Z odpowiedzi ministra możemy jedynie odczytać, że na przestrzeni ostatnich lat (2023-2025) nastąpił ogólny wzrost liczby wniosków o umieszczenie nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, a co za tym idzie - wzrost liczby nieletnich kierowanych do wszystkich placówek na terenie całej Polski, również do niepublicznych młodzieżowych ośrodków wychowawczych, w tym położonych na terenie powiatu siedleckiego: Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Wojnowie oraz Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Gostchorzy. Należy zauważyć, że system teleinformatyczny, za pośrednictwem którego nieletni są kierowani do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, pomimo „braku administratora” cały czas jest użytkowany, a dostęp do niego posiadają m.in. placówki publiczne i niepubliczne, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Ministerstwo Sprawiedliwości, które obsługuje pracę Komisji do spraw kierowania nieletnich do MOW. Podkreślić należy także, że interpelacja nr 12302 nie dotyczyła dostępu do systemu kierowania, a jedynie podania konkretnych liczb skierowań, które można uzyskać, licząc ręcznie wytworzone w tej sprawie skierowania w postaci papierowej bądź elektronicznej. Tym bardziej niezrozumiałe jest używanie tej samej argumentacji o braku dostępu do systemu zarówno w odpowiedziach na wnioski starosty siedleckiego, osoby fizycznej występującej do komisji w trybie dostępu do informacji publicznej oraz interpelacji poselskiej, zamiast przekazania zestawienia konkretnych danych liczbowych. Kwestia rosnącej liczby wychowanków kierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych dotowanych przez powiat siedlecki jest dla tego samorządu sporym problemem. System finansowania niepublicznych MOW opiera się na dotacjach przekazywanych przez powiat, na terenie którego placówka jest zarejestrowana. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy Prawo oświatowe (MOW), otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu. Dodatkowo niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze (…) posiadające w swoich strukturach szkołę, (…) otrzymują, niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, tego przedszkola lub tego oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 tej ustawy. Miesięczne kwoty dotacji na wychowanka MOW są obliczane na podstawie wag potrzeb oświatowych i wynoszą w powiecie siedleckim w bieżącym roku odpowiednio: - 10 884,96 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem szkoły podstawowej specjalnej w MOW, - 10 688,25 zł na wychowanka MOW przebywającego w placówce będącego jednocześnie uczniem liceum specjalnego w MOW, - 4 299,15 zł na wychowanka skierowanego, który nie został jeszcze doprowadzony do placówki (od dnia otrzymania skierowania z Komisji MOW rezerwuje miejsce dla wychowanka do czasu doprowadzenia nieletniego do placówki na okres miesiąca, otrzymując za to ww. kwotę dotacji). W przypadku posiadania przez ucznia szkoły w MOW orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego ze względu na zespół Aspergera, powiat wypłaca co miesiąc kwotę 19 483,26 zł na ucznia szkoły podstawowej lub 19 286,55 zł na ucznia liceum. Na koniec pierwszego półrocza 2025 r. w placówkach przebywało 12 uczniów z zespołem Aspergera. Nieletnich, wobec których sąd postanowi o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW, jest kierowany do placówki tego typu przez komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, bez udziału i wpływu powiatu, na terenie którego znajduje się dany MOW, a który jest następnie zobligowany do wypłacania tej placówce dotacji na każdego wychowanka. Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych nieletniego kieruje się do ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania albo pobytu, chyba że ze względów wychowawczych lub organizacyjnych jest to niemożliwe. Z informacji uzyskanych w trakcie kontroli przeprowadzonej w MOW w Gostchorzy wynika jednak, że duża liczba wychowanków ww. placówki pochodzi z okolic Warszawy, ale nawet z województw śląskiego i pomorskiego. Ta sytuacja powoduje, że powiat siedlecki ponosi ogromne koszty związane z utrzymaniem w MOW wychowanków pochodzących praktycznie wyłącznie spoza powiatu. Wysokie kwoty dotacji przypadające na wychowanka MOW powodują, że każdy przyrost liczby nieletnich skierowanych do dotowanej przez powiat siedlecki placówki powoduje znaczące obciążenie dla budżetu powiatu oraz konieczność wygospodarowania na ten cel dodatkowych środków własnych. Potrzeby oświatowe (wcześniej subwencja oświatowa) nie zapewniają wystarczających środków na niepubliczne MOW-y, a wzrosty wydatków na ich finansowanie, wynikające ze wzrostu liczby wychowanków w trakcie roku budżetowego, nie są uzupełniane z budżetu państwa. Powoduje to konieczność finansowania dotacji dla MOW ze środków własnych, a co za tym idzie rezygnacji z ważnych inwestycji w infrastrukturę oraz ograniczania wydatków bieżących w innych obszarach działalności powiatu siedleckiego. Od początku 2025 r. liczba nieletnich kierowanych do MOW w Gostchorzy i MOW w Wojnowie znacznie wzrosła, powodując ogromne obciążenia finansowe dla powiatu. Średnia liczba wychowanków w obu ośrodkach w 2024 r. wynosiła 97,42 oraz 5,9 wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Natomiast w pierwszym półroczu 2025 r. średnia liczba wychowanków w ww. placówkach wynosiła już 114,79 oraz 9,88 wychowanków niedoprowadzonych. To daje odpowiednio 18-procentowy wzrost liczby wychowanków zakwaterowanych w MOW oraz 64-procentowy wzrost liczby wychowanków skierowanych, ale niedoprowadzonych. Łączna kwota dotacji wypłaconych przez powiat siedlecki niepublicznym MOW w pierwszym półroczu 2025 r. wyniosła 8 197 383,73 zł, natomiast kwota potrzeb oświatowych ustalonych na 2025 r. wynosi 13 049 198,86 zł. Przy założeniu, że średnia liczba wychowanków w obu placówkach nie zmniejszy się do końca roku budżetowego, powiat siedlecki będzie musiał wygospodarować ze środków własnych na ten cel ponad 3 miliony zł. Prognozowana kwota dotacji na poziomie 16 milionów zł rocznie pokazuje także skalę środków przeznaczanych na finansowanie niepublicznych MOW, w których przebywa średnio 114 wychowanków. Czy wzrost liczby wychowanków MOW dotyczy tylko powiatu siedleckiego, czy występuje na terenie całej Polski? Czy planowane są zmiany w finansowaniu młodzieżowych ośrodków wychowawczych?