Interpelacja w sprawie wpływu umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur oraz liberalizacji importu produktów rolnych z Ukrainy na bezpieczeństwo żywnościowe Polski

Interpelacja w sprawie wpływu umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur oraz liberalizacji importu produktów rolnych z Ukrainy na bezpieczeństwo żywnościowe Polski Interpelacja nr 13412 do ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie wpływu umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Mercosur oraz liberalizacji importu produktów rolnych z Ukrainy na bezpieczeństwo żywnościowe Polski Zgłaszający: Barbara Bartuś Data wpływu: 05-11-2025 Rolnictwo stanowi fundament bezpieczeństwa państwa – zarówno gospodarczego, jak i społecznego. W czasie kryzysów, takich jak pandemia COVID-19 czy agresja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, krajowa produkcja rolna zapewniła stabilność dostaw żywności. Utrzymanie własnych zdolności produkcyjnych w rolnictwie jest zatem kluczowym warunkiem niezależności i bezpieczeństwa kraju. W tym kontekście pojawiają się uzasadnione obawy co do skutków zawarcia umowy handlowej UE–Mercosur (obejmującej m.in. Argentynę, Brazylię, Paragwaj i Urugwaj) oraz przedłużenia liberalnych zasad handlu z Ukrainą. Zastrzeżenia budzą przede wszystkim różnice w standardach sanitarnych, fitosanitarnych i środowiskowych, które w krajach spoza UE odbiegają od restrykcyjnych norm obowiązujących w Polsce. Napływ tańszych produktów rolnych, wytwarzanych przy użyciu metod niedopuszczalnych w Unii (np. GMO, stosowanie środków ochrony roślin zakazanych w UE, słabsze normy dobrostanu zwierząt), może prowadzić do utraty konkurencyjności przez polskich producentów, a w dłuższej perspektywie – do ograniczenia krajowej produkcji rolnej i zagrożenia bezpieczeństwa żywnościowego. Umowa UE–Mercosur przewiduje stopniowe wprowadzenie na rynek unijny m.in.: 180 tys. ton mięsa drobiowego, 99 tys. ton mięsa wołowego (stawka celna 7,5%), 180 tys. ton cukru do rafinacji, 450 tys. ton etanolu dla przemysłu chemicznego oraz dodatkowe 200 tys. ton w niższej stawce celnej, 3,4 mln ton kukurydzy, 8,2 mln hektolitrów biopaliw. Choć Komisja Europejska ocenia te wolumeny jako nieznaczne (ok. 1-1,5% konsumpcji w UE), ich wpływ na konkurencyjność polskiego rolnictwa może być znaczący, zwłaszcza w sektorach drobiarskim, wołowym i cukrowniczym – w których Polska jest ważnym eksporterem w ramach Unii. Zgodnie z danymi: Polska jest trzecim eksporterem drobiu na świecie, a 70% eksportu trafia do krajów UE; 80% polskiego eksportu wołowiny kierowane jest na rynek unijny; Polska eksportuje również duże ilości zbóż i cukru, głównie do Niemiec, Niderlandów, Francji, Włoch i Węgier. Pojawia się zatem pytanie, czy polscy rolnicy będą w stanie utrzymać swoje rynki zbytu, gdy na rynek UE trafią tańsze produkty z Mercosur. Co prawda umowa zawiera tzw. klauzule ochronne, pozwalające na czasowe wstrzymanie liberalizacji w przypadku nadmiernego importu, jednak zapisy te są niewystarczająco dostosowane do specyfiki sektora rolnego i mogą być trudne do uruchomienia w praktyce. Dodatkowe wątpliwości budzi kwestia wiarygodności certyfikatów pochodzenia i jakości produktów spoza UE. W przeszłości zdarzały się przypadki importu żywności z regionów skażonych lub niekontrolowanych, co potwierdza konieczność zachowania szczególnej ostrożności. Nie mniej istotna jest kwestia liberalizacji handlu z Ukrainą. 29 października 2025 roku weszła w życie nowa umowa handlowa między UE a Ukrainą, znacząco zwiększająca limity importowe produktów rolnych. Nowe kontyngenty obejmują m.in. wzrost wwozu: miodu o 483% (do 35 tys. ton), cukru o 400% (do 100 tys. ton), jaj o 200% (do 18 tys. ton), mięsa drobiowego o 30% (do 120 tys. ton), pszenicy o 30% (do 1,3 mln ton), kukurydzy o 53% (do 1 mln ton). Ukraińscy producenci nadal nie są zobowiązani do spełniania pełnych unijnych norm środowiskowych i produkcyjnych, a także nie ponoszą kosztów wynikających z systemu ETS, co czyni ich produkty znacznie tańszymi. Nowe kwoty wwozowe obowiązują z mocą wsteczną od 1 stycznia 2025 roku, co w praktyce oznacza możliwość natychmiastowego zwiększenia eksportu na rynek unijny – w szczególności do Polski. Pomimo licznych ostrzeżeń ze strony organizacji rolniczych i ekspertów, rząd RP poparł tę umowę w Radzie UE, nie przedstawiając opinii publicznej analizy ryzyka ani planu osłonowego dla polskiego rolnictwa. W efekcie polscy rolnicy obawiają się spadku cen, utraty rentowności oraz bankructw gospodarstw rodzinnych. Mając na względzie strategiczne znaczenie rolnictwa dla bezpieczeństwa państwa, konieczne jest, aby wszelkie decyzje dotyczące liberalizacji handlu artykułami rolnymi były podejmowane z pełnym poszanowaniem interesu narodowego i zasad bezpieczeństwa żywnościowego. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uczestniczył w negocjacjach umowy UE-Mercosur w sposób zapewniający ochronę interesów polskiego rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego? Jakie zapisy umowy gwarantują takie zabezpieczenia? Jakie ilości lub wartości towarów rolnych przewidziano do importu w ramach umowy z Mercosur, w szczególności w odniesieniu do mięsa, drobiu, cukru, zbóż i nasion oleistych, oraz jakie skutki gospodarcze mogą one przynieść dla polskiego sektora rolnego? Czy przewidziano skuteczne mechanizmy weryfikacji jakości i zgodności z unijnymi normami sanitarnymi, fitosanitarnymi i środowiskowymi produktów z Mercosur? W jaki sposób będzie kontrolowane ich pochodzenie? Czy przeprowadzono analizy wpływu liberalizacji handlu produktami rolnymi z Ukrainą na rynek krajowy, w tym na ceny skupu, rentowność gospodarstw i ciągłość produkcji żywności? Jakie są wyniki tych analiz? Jakie gwarancje jakości, bezpieczeństwa i transparentności certyfikacji uzyskano od strony ukraińskiej? Czy planowane są mechanizmy ochronne, takie jak kontyngenty, limity lub systemy kontroli? Jakie działania planuje rząd, aby zapewnić zdolność Polski do samodzielnego zabezpieczenia potrzeb żywnościowych w sytuacjach kryzysowych? Czy istnieje narodowa strategia bezpieczeństwa żywnościowego? Czy przewiduje się wsparcie dla rolników i przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego dotkniętych skutkami zwiększonego importu? Jakie instrumenty pomocowe i osłonowe są planowane? Czy rząd RP zamierza wystąpić na forum UE o wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających („safeguard measures”) w przypadku zagrożenia rynku krajowego lub obniżenia standardów bezpieczeństwa żywnościowego? Z jakich powodów rząd poparł w Radzie UE nową umowę handlową z Ukrainą, mimo że – według opinii izb rolniczych – stanowi ona poważne zagrożenie dla polskiego rolnictwa? Czy przed wydaniem tej decyzji dokonano oceny skutków zwiększonych kontyngentów na krajowy rynek rolny i dochody producentów? Jakie konkretne działania osłonowe planuje rząd, by zapobiec destabilizacji rynku żywności i spadkowi cen produktów rolnych w Polsce? Jakie stanowisko planuje przyjąć rząd wobec postulatu, by produkty spożywcze z Ukrainy były objęte tymi samymi standardami jakości, sanitarnymi i ekologicznymi, jakie obowiązują rolników w krajach UE?