Interpelacja w sprawie naliczania kar pieniężnych wobec samorządów za niewydanie w terminie decyzji o warunkach zabudowy

Interpelacja w sprawie naliczania kar pieniężnych wobec samorządów za niewydanie w terminie decyzji o warunkach zabudowy Interpelacja nr 13244 do ministra finansów i gospodarki w sprawie naliczania kar pieniężnych wobec samorządów za niewydanie w terminie decyzji o warunkach zabudowy Zgłaszający: Krzysztof Habura Data wpływu: 28-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, wykonując obowiązki poselskie zostałem zapoznany przez wójt gminy Zgierz z problemem jaki istnieje w urzędzie obsługującym wskazaną gminę, a przekłada się na setki podobnych urzędów w kraju, a dotyczy potrzeby rozpoznania bardzo dużej liczby wniosków o wydanie decyzji o warunkach zabudowy (dalej: WZ), które już wpłynęły do urzędu i z pewnością będą składane przez mieszkańców w dalszym ciągu do końca 2025 roku. Zarówno Urząd Gminy w Zgierzu, jak i podobne urzędy w kraju, z uwagi na ograniczone zasobu kadrowe, jak i konieczność wykonania w trakcie prowadzonych postępowań szeregu czynności procesowych, nie będą w stanie wydać decyzji z ustawowym terminie, który wynosi 90 dni, przez co będą zobowiązane do zapłaty kar pieniężnych w wysokości 500 zł za każdy dzień zwłoki w wydaniu decyzji o warunkach zabudowy. Sytuacja taka nie powinna mieć miejsca. Uchwalona w dniu 7 lipca 2023 r. ustawa o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (poz. 1688), która weszła w życie z dniem 24 września 2023 r. zmieniła podejście do planowania przestrzennego w gminach. Priorytetowym jej celem miało być ograniczenie roli decyzji o warunkach zabudowy jako głównego instrumentu do lokalizowania nowych inwestycji w Polsce. Decyzje będą mogły być wydawane jedynie wówczas, gdy gminy taką możliwość dopuszczą w planie ogólnym, czyli w nowym akcie planowania przestrzennego gminy. Plan ogólny ma bowiem zastąpić studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. W przeciwieństwie do studium, plan ogólny będzie aktem prawa miejscowego który rozstrzygnie, że właściciel nieruchomości, który do tej pory mógł ubiegać się o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla tej nieruchomości, takiej możliwości zostanie co do zasady całkowicie pozbawiony. Dodatkowo należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2026 roku decyzje ostateczne o warunkach zabudowy będą objęte 5-letnim terminem ważności. Biorąc pod uwagę powyższe, jak również nagłośnienie zmian legislacyjnych przez media, a także wzrastającą świadomość społeczną, oczywistym jest, że w interesie każdego właściciela nieruchomości, jest uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy przed wejściem w życie uchwalonych zmian, tak aby zabezpieczyć swój majątek na przyszłość. Wejście w życie reformy planowania przestrzennego bezpośrednio przełożyło się na lawinowo rosnącą liczbę składanych wniosków we wszystkich gminach w kraju, gdzie nie uchwalono i nie obowiązują miejscowe plany, lub obowiązują jedynie dla części terenu gminy. Odnosząc te uwagi do wspomnianej gminy Zgierz pragnę wskazać, że jest to jedna z największych gmin w Polsce, i największa gmina w województwie łódzkim. W 2024 roku do Urzędu Gminy w Zgierzu wpłynęło 1415 wniosków o ustalenie warunków zabudowy, co oznaczało wzrost o 70% względem 2023 roku. Z kolei do końca września 2025 roku wpłynęło 1700 wniosków, zaś władze gminy przewidują, że do końca bieżącego roku liczba ta może wynieść 2500 wniosków. Z uwagi na ograniczone zasoby kadrowe oraz istniejący na rynku niedobór specjalistów, którzy zobowiązani są opiniować wnioski i zgłosić do nich uwagi oraz wytyczne do zrealizowania, wydanie decyzji WZ w ustawowym terminie 90 dni jest niemożliwe. Nie bez znaczenia dla osądu istniejącego stanu rzeczy pozostaje fakt, że niemalże wszystkie samorządy pracują nad planami ogólnymi, co powoduje bądź odpływ specjalistów do samorządów sąsiednich, albo podzielenie obowiązków zleconych specjalistom współpracującym z samorządami na zagadnienia dot. WZ i planów ogólnych. Wójtowie jako kierownicy jednostek najbardziej jednak obawiają się skutków finansowych wynikających z przepisów art. 64 ust. 1 w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z których wynika, że decyzja WZ musi zostać wydana w terminie 90 dni, z kolei za każdy dzień zwłoki w wydaniu decyzji gmina zobowiązana jest zapłacić karę pieniężną w wysokości 500 zł. Wpływy z kar pieniężnych stanowią dochód budżetu państwa. Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3097), celem wprowadzenia przepisu art. 51 nakładającego kary pieniężne na gminy jest usprawnienie procedur urzędowych dla dobra inwestora. Tym samym zamysłem ustawodawcy było, aby przy rozpoznawaniu wniosków o wydanie WZ wykluczyć opieszałość w działaniach urzędników samorządowych i założenie, że przy braku opieszałości wnioski będą rozpoznawane w ustawowym terminie. Póki co założenie to okazało się błędne i nieprzystające do istniejących warunków pracy i możliwości finansowych urzędów. Gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że wójt chcąc uchronić urząd przed koniecznością zapłaty kary pieniężnej dokonuje przesunięcia środków w budżecie w ten sposób, że zawiesza realizację innych zadań inwestycyjnych np. związanych z pomalowaniem pomieszczeń lekcyjnych w szkole podstawowej i środki te przeznacza, na zlecenie zewnętrznej firmie rozpoznania wniosków, to póki co żadna z firm nie podejmie się takiego zadania, gdyż ilość tych firm na rynku jest ograniczona, zaś firmy, które działają w tej branży przygotują opracowania do planów ogólnych. Zdaniem samorządowców jedynym obecnie możliwym (bez dokonywania zmian legislacyjnych) rozwiązaniem jest zawieszenie praktyczne stosowania przepisu art. 51 ust. 2 ww. ustawy, czyli niedochodzenie kar pieniężnych wobec samorządów. Proszę zauważyć, że naliczenie kary pieniężnej wobec samorządu będzie w przyszłości skutkowało wszczęciem wobec wójta postępowania o naruszenie dyscypliny finansów publicznych i niemalże pewnym jego skazaniem. W świetle przedstawionych faktów proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie: Czy Pan Minister przewiduje wprowadzenie procedur mających na celu nienaliczanie wobec samorządów kar pieniężnych na podstawie art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1130, 1907, 1940, z 2025 r. poz. 527, 680) oraz niedochodzenie zapłaty kar pieniężnych tam gdzie zostały one już naliczone? Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich. Z wyrazami szacunku Krzysztof Habura