Interpelacja w sprawie działań MSZ na rzecz zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur (iTA/EMPA)

Interpelacja w sprawie działań MSZ na rzecz zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur (iTA/EMPA) Interpelacja nr 13131 do ministra spraw zagranicznych w sprawie działań MSZ na rzecz zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur (iTA/EMPA) Zgłaszający: Maciej Małecki Data wpływu: 25-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, z dniem 25 lipca 2025 r. weszło w życie rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Zagranicznych (Dz. U. 2025 poz. 993). Na jego mocy MSZ objął również dział administracji rządowej „członkostwo RP w UE”, co czyni go resortem wiodącym w kształtowaniu i koordynacji polskiej polityki wobec Unii Europejskiej, w tym w pracach Rady UE oraz we współpracy międzyresortowej w tym zakresie. Właśnie w tej nowej roli MSZ musi dziś zmierzyć się z jednym z najbardziej kontrowersyjnych porozumień handlowych ostatnich lat - umową między UE a krajami Mercosur (Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj), zatwierdzoną 3 września 2025 r. przez Komisję Europejską i oczekiwaną do przyjęcia przed końcem roku. Umowa UE-Mercosur od samego początku określana jest mianem „wołowiny za samochód”. Ta potoczna nazwa oddaje sedno kompromisu: zyski dla niemieckiego przemysłu motoryzacyjnego mają być okupione radykalnym otwarciem europejskiego rynku rolnego na import z Ameryki Południowej. Polska, której bezpieczeństwo żywnościowe oraz struktura wsi opierają się głównie na rodzinnych gospodarstwach, jest jedną z największych potencjalnych przegranych tej umowy. 3 września 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła Radzie dwa równoległe wnioski: o zawarcie pełnej umowy o partnerstwie UE-Mercosur (tzw. EMPA) oraz o zawarcie tymczasowej umowy handlowej (Interim Trade Agreement, iTA) obejmującej wyłącznie kwestie handlowe. Umowa iTA, po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, mogłaby zostać przyjęta przez Radę większością kwalifikowaną (bez wymogu jednomyślności), natomiast EMPA wymaga procedury mieszanej z ratyfikacją przez wszystkie państwa członkowskie. Zakłada się przy tym, że po pełnej ratyfikacji i wejściu w życie EMPA umowa iTA zostanie uchylona i zastąpiona przez ostateczne porozumienie. Pakiet uzgodnień przewiduje zwiększone kwoty taryfowe na najwrażliwsze towary rolne, które będą mogły trafić na rynek europejski: wołowina, drób i wieprzowina, cukier i etanol, produkty tytoniowe. Tymczasem deklarowane zobowiązania środowiskowe krajów Mercosur są jedynie symboliczne i trudne do egzekwowania. W praktyce oznacza to, że polski rolnik będzie zmuszony konkurować z importowanymi produktami wytwarzanymi przy użyciu pestycydów oraz środków ochrony roślin zakazanych od dawna w UE. Dla przykładu, zużycie pestycydów w Brazylii przekroczyło 12 kg/ha (2022 r.), podczas gdy w Polsce wynosi ono zaledwie ok. 2 kg/ha. Raport Banku Pekao „Geopolityka na talerzu” wyraźnie wskazuje, że największym przegranym na tej umowie będzie rolnictwo, a głównym beneficjentem - przemysł motoryzacyjny Niemiec. Dla Polski oznacza to pogłębienie i tak dramatycznej asymetrii handlowej: w 2023 r. eksport do krajów Mercosur wyniósł niecałe 72 mln euro, przy imporcie przekraczającym 1,7 mld euro. Minimalne korzyści dla Polski dodatkowo uwypuklają nierównomierny charakter umowy. Głównymi produktami importowanymi z Mercosur będą soja i śruta sojowa, drób, wołowina a także cukier i zboża - towary, które mogą wypierać produkcję krajową. Komisja Europejska próbuje przekonać opinię publiczną dodatkowymi „klauzulami ochronnymi”, tzw. hamulcami bezpieczeństwa (ang. circuit breakers). Jednak nie zostaną one zawarte w pierwotnym tekście umowy, lecz mają pojawić się dopiero w późniejszym akcie wykonawczym, co oznacza, że pozostają elementem wyłącznie politycznym i odwracalnym. W praktyce polscy rolnicy pozostaną bez realnej, prawnie wiążącej tarczy ochronnej. Polska nie ma też istotnych korzyści w zakresie ochrony oznaczeń geograficznych. Włochy uzyskały ochronę dla 57 produktów, Hiszpania - dla 59, Francja - dla 63, Niemcy - dla 27, a Polsce przyznano zaledwie dwa: wódkę oraz oscypek. Co więcej, większość znaczących marek polskiej wódki należy obecnie do zagranicznych koncernów. Krótko mówiąc, polscy rolnicy musieliby oddać swój rynek zbytu, a głównymi beneficjentami umowy stałyby się duże koncerny przemysłowe z Niemiec, Włoch i Hiszpanii. Polska, zamiast wykorzystywać własny potencjał żywnościowy, zostałaby sprowadzona do roli rynku zbytu dla taniej wołowiny, drobiu i cukru z Ameryki Południowej. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: Jakie działania dyplomatyczne - w tym rozmowy, démarche, wspólne listy lub oświadczenia - prowadzi MSZ we współpracy z Ministerstwem Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur? Z którymi państwami przeprowadzono już rozmowy na szczeblu ministrów spraw zagranicznych, a z którymi na szczeblu szefów rządów, w kontekście tworzenia mniejszości blokującej wobec tej umowy? Jakie instrukcje otrzymało Stałe Przedstawicielstwo RP przy UE (COREPER I/II, Komitet Polityki Handlowej) w zakresie systematycznego monitorowania stanowisk innych państw oraz budowania koalicji sprzeciwu wobec umowy? Czy Polska planuje wspólne komunikaty, protokoły uzgodnień lub publiczne wystąpienia wraz z innymi państwami sceptycznie nastawionymi wobec umowy UE-Mercosur? Jakie formaty współpracy sektorowej (np. spotkania ministrów rolnictwa, konsultacje izb rolniczych) są obecnie wykorzystywane do zacieśniania współpracy z państwami sceptycznymi wobec tej umowy? Czy Polska zamierza sprzeciwić się zawarciu tymczasowej umowy handlowej (iTA) z Mercosur do czasu wynegocjowania prawnie wiążących mechanizmów ochronnych, takich jak: redukcja kontyngentów na wołowinę, drób, wieprzowinę, cukier i etanol; automatyczne klauzule zabezpieczające (tzw. safeguards); klauzule zwierciadlane (mirror clauses); oraz mechanizmy przywracania ceł (snap-back)? Czy Polska rozważa wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości UE (w trybie art. 218 ust. 11 TFUE) o wydanie opinii w sprawie zgodności umowy UE-Mercosur z traktatami, w szczególności w zakresie dopuszczalności jej podziału na EMPA i iTA oraz rozgraniczenia kompetencji (umowa EU-only vs umowa mieszana)? Czy Polska akceptuje zaproponowane przez Komisję Europejską polityczne „circuit breakers”, czy też domaga się wprowadzenia automatycznych i prawnie egzekwowalnych klauzul traktatowych? Z poważaniem Maciej Małecki Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań MSZ na rzecz zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur (iTA/EMPA) Odpowiedź na interpelację nr 13131 w sprawie działań MSZ na rzecz zbudowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur (iTA/EMPA) Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 05-12-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 13131 Pana Posła Macieja Małeckiego w sprawie działań MSZ na rzecz budowania mniejszości blokującej wobec umowy UE-Mercosur, uprzejmie informuję, co następuje. Resortem wiodącym w sprawach polityki handlowej, a więc m.in. właściwym do opracowania formalnego Stanowiska Rządu wobec umowy UE-Mercosur i zmodernizowanej umowy z Meksykiem, pozostaje Ministerstwo Rozwojui Technologii (MRiT), z którym ściśle współpracujemy. W dniu 16 października 2025 r. Komitet Spraw Europejskich Rady Ministrów przyjął projekt Stanowiska RP w brzmieniu: „Rzeczpospolita Polska sprzeciwia się przyjęciu decyzji Rady w sprawie podpisania i zawarcia: Umowy o partnerstwie UE-Mercosur (EMPA) [1] oraz Umowy przejściowej w sprawie handlu UE-Mercosur (ITA) [2] ”. Projekt Stanowiska RP został następnie przekazany do zaopiniowania przez organ właściwy na podstawie regulaminu Sejmu i organ właściwy na podstawie regulaminu Senatu [3] . Polska od czasu wznowienia negocjacji umowy UE-Mercosur w 2010 r., po pięcioletniej przerwie w negocjacjach, zgłaszała konieczność ochrony rolnictwa UE przed nadmiernym otwarciem unijnego rynku na produkty rolno-spożywcze pochodzące z krajów Mercosur oraz konieczność zawarcia w umowie skutecznych środków chroniących rynek UE przed nadmiernym importem tych produktów. Postulowała m.in. wyłączenie towarów najbardziej wrażliwych z liberalizacji importu, a przynajmniej jej ograniczenie kontyngentami taryfowymi. Postulowała też zawarcie w umowie skutecznych mechanizmów ochronnych, dostosowanych do specyfiki sektora rolnego, umożliwiających wycofanie preferencji taryfowych w przypadku szkód i zagrożeń dla unijnej produkcji. Polskie postulaty dotyczyły również zapewnienia równych warunków konkurencji poprzez dostosowanie wymogów odnoszących się do importu do wymogów obowiązujących unijnych producentów. Obecny rząd RP od początku swojego funkcjonowania nie ustaje w działaniach na rzecz zbudowania mniejszości blokującej umowę z Mercosur lub uzyskania poparcia dla takich jej modyfikacji, aby gwarantowała ona wystarczającą ochronę unijnego rynku przed nadmiernym importem produktów rolno-spożywczych z krajów Mercosur. Podczas prezydencji Polski w Radzie UE przedstawiciele rządu RP wielokrotnie omawiali kwestie umowy UE-Mercosur z szeregiem państw członkowskich UE zarówno na poziomie premiera, ministerialnym, jak i eksperckim. Polska konsekwentnie prezentowała stanowisko spójne z uchwałą Rady Ministrów z 26 listopada 2024 roku, wskazujące, że dotychczasowy kształt negocjowanej umowy handlowej pomiędzy Unią Europejską a państwami Mercosur nie bierze pod uwagę potrzeby zbalansowanego podejścia do konkurencyjności gospodarczej UE, uwzględniającego interesy sektora rolnego. W szczególności Polska wskazywała na konieczność zapewnienia równych warunków konkurencji oraz dostosowania klauzul ochronnych do specyfiki sektora rolnego oraz podnoszono kwestie budowy europejskiego wymiaru bezpieczeństwa żywnościowego. Kierownictwo wiodącego w sprawach handlowych MRiT odbyło szereg spotkań w sprawie ww. umowy ze swoimi odpowiednikami z Francji, Austrii, Rumunii, Belgii, Włoch, Cypru, Litwy, Bułgarii, Niemiec, Niderlandów i Irlandii. Ówczesny minister rozwoju i technologii Krzysztof Paszyk kilkukrotnie omawiał sprawy tej umowy z komisarzem UE ds. handlu i bezpieczeństwa gospodarczego Marošem Šefčovičem. Umowa ta była również wielokrotnie omawiana przez kierownictwo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ówczesny minister rolnictwa i rozwoju wsi Czesław Siekierski także prezentował zastrzeżenia Polski wobec umowy UE-Mercosur w czasie rozmów z partnerami z instytucji UE (m.in. z komisarzami M. Šefčovičem i Ch. Hansenem) oraz ze swoimi odpowiednikami z państw członkowskich UE. Umowa ta była również wielokrotnie omawiana przez kierownictwo Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz przez b. ministra ds. europejskich z ich odpowiednikami. Spotkania, podczas których Minister Spraw Zagranicznych podnosił kwestie zastrzeżeń do umowy w kontekście budowania mniejszości blokującej to: - 17.10.2024 r. z wicepremierem i ministrem spraw zagranicznych Włoch A. Tajanim podczas wizyty w Rzymie, - 19.11.2024 r z ministrem spraw zagranicznych Francji J-N. Barrot i wicepremierem A. Tajanim - podczas spotkania w formacie Trójkąta Weimarskiego+ w Warszawie - 06.01.2025 r z ministrem J-N. Barrot w Paryżu - podczas spotkania przed udziałem Ministra R. Sikorskiego we francuskiej Naradzie Ambasadorów - 19.06.2025 r z wicepremierem A. Tajanim w Taorminie podczas spotkania na marginesie konferencji 70. rocznicy Konferencji Mesyńskiej - podczas regularnych spotkań z ministrem IT i FR na marginesie posiedzeń Rady ds Zagranicznych; Polska podjęła wszelkie wysiłki związane z przekonywaniem państw członkowskich do potrzeby wprowadzenia zmian do umowy, które zabezpieczą interesy polskiego i europejskiego rolnictwa. Przykładem jest m.in. opublikowany w dniu 7 lipca br. – na stronie francuskiego MSZ4 -wspólny komunikat ministrów ds. europejskich Polski i Francji wzywający m.in. do zastosowania w umowie z Mercosur specjalnych środków ochronnych gwarantujących skuteczną ochronę unijnego rynku rolnego. Przedstawiciele MSZ, MRiT i MRiRW na każdym posiedzeniu na forum UE, gdzie poruszane są kwestie umowy UE-Mercosur informują o negatywnym stanowisku Polski w związku z niekorzystnymi postanowieniami tej umowy dla polskiego rolnictwa. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu [1] Umowa o partnerstwie między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Wspólnym Rynkiem Południa, Republiką Argentyńską, Federacyjną Republiką Brazylii, Republiką Paragwaju i Wschodnią Republiką Urugwaju, z drugiej strony - Umowa o partnerstwie UE-Mercosur (EMPA). [2] Umowa przejściowa w sprawie handlu między Unią Europejską a Wspólnym Rynkiem Południa, Republiką Argentyńską, Federacyjną Republiką Brazylii, Republiką Paragwaju i Wschodnią Republiką Urugwaju - Umowa przejściowa w sprawie handlu UE-Mercosur (ITA). [3] Art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. 2024 poz. 1379).