Interpelacja w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności

Interpelacja w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności Interpelacja nr 13084 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności Zgłaszający: Iwona Małgorzata Krawczyk, Adam Krzemiński, Łukasz Horbatowski, Marek Jan Chmielewski, Robert Jagła Data wpływu: 23-10-2025 Szanowny Panie Ministrze , z dniem 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1907), która wprowadziła nowy model zarządzania bezpieczeństwem wewnętrznym i integracji działań służb ratowniczych. Ustawa określiła zadania administracji publicznej oraz podmiotów współpracujących w zakresie ochrony ludności, w tym na terenach górskich, gdzie szczególne znaczenie ma szybka reakcja, koordynacja i przepływ informacji. Rola wojewodów w systemie została poszerzona o obowiązki planistyczne i analityczne, w tym opracowywanie ocen ryzyka województwa oraz koordynację działań podmiotów ochrony ludności. Jednocześnie przyjęty przez Radę Ministrów Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 (uchwała nr 72 RM z dnia 27 maja 2025 r.) ustanowił podstawowe kierunki działań w obszarze zarządzania kryzysowego. Pomimo tych zmian w obszarze górskim wciąż występują niedoprecyzowane lub niezaimplementowane rozwiązania systemowe, które ograniczają efektywność planowania i reagowania w sytuacjach nagłych, zwłaszcza w kontekście nasilających się zjawisk pogodowych i rosnącego ruchu turystycznego w górach. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej przewiduje opracowywanie planów reagowania na poziomie krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym, jednak brakuje dedykowanych wytycznych dla terenów górskich. Nie zostały opracowane standardy uwzględniające uwarunkowania topograficzne, ograniczenia komunikacyjne, rozmieszczenie sił ratowniczych ani scenariusze masowych zdarzeń w rejonach o dużym natężeniu ruchu turystycznego. W konsekwencji planowanie reagowania w górach pozostaje niejednolite i zależne od praktyk poszczególnych województw. Administracja publiczna, w tym IMGW-PIB i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, prowadzą analizy ryzyka obejmujące zjawiska takie jak burze, ulewy, wezbrania czy powodzie błyskawiczne. Nie istnieje jednak zintegrowany, stały model analizy ryzyka górskiego, który łączyłby dane meteorologiczne, hydrologiczne, natężenie ruchu turystycznego oraz dyspozycyjność sił ratowniczych. Brak takiego modelu utrudnia wojewodom i centrom zarządzania kryzysowego podejmowanie decyzji opartych na pełnych danych o zagrożeniach i zasobach w regionach górskich. Funkcjonują krajowe systemy ostrzegania – Alert RCB (komunikaty SMS) i Regionalny System Ostrzegania (RSO) – jednak brakuje dedykowanego modułu „górskiego”, dostosowanego do mikroregionów wysokogórskich (np. doliny, żleby, zlewnie o krótkim czasie reakcji). Obecne komunikaty są zbyt ogólne i nie uwzględniają specyfiki topograficznej. Brakuje ich integracji z informacjami parków narodowych oraz komunikatami GOPR i TOPR, co ogranicza ich skuteczność operacyjną i praktyczną wartość ostrzegawczą. W systemie ochrony ludności nie funkcjonuje jednolity standard techniczny wymiany danych operacyjnych pomiędzy wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego, IMGW-PIB, RCB a podmiotami ratownictwa górskiego. Brak wspólnego interfejsu i automatycznej wymiany informacji o lokalizacji zdarzeń, stanie szlaków, prognozach pogody i zagrożeniach ogranicza możliwości planowania i reagowania w czasie rzeczywistym, szczególnie podczas akcji wielowątkowych lub transgranicznych. Nie istnieje formalny mechanizm wymiany informacji między wojewodami województw górskich (małopolskiego, śląskiego, dolnośląskiego i podkarpackiego) w zakresie analiz ryzyka i planów reagowania. Brak stałej platformy współpracy skutkuje rozproszeniem informacji i różnicami w przygotowaniu planów, mimo że zjawiska pogodowe i szlaki turystyczne mają charakter transwojewódzki. W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na poniższe pytania: Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji planuje opracowanie dedykowanych wytycznych do planów reagowania kryzysowego dla terenów górskich, uwzględniających specyfikę topograficzną, ograniczenia logistyczne oraz minimalne standardy infrastrukturalne (punkty koncentracji sił, zaplecze komunikacyjne)? Czy resort zamierza wdrożyć zintegrowany model analiz ryzyka górskiego, łączący dane IMGW-PIB (ostrzeżenia meteorologiczne i hydrologiczne), zagrożenia lawinowe, natężenie ruchu turystycznego oraz zasoby ratownicze – wraz z określeniem częstotliwości aktualizacji i sposobu raportowania do wojewodów? Czy planowane jest rozszerzenie krajowych systemów ostrzegania (Alert RCB, RSO) o moduł „górski”, umożliwiający mikrolokalizację ostrzeżeń i integrację z komunikatami parków narodowych oraz GOPR i TOPR? Czy MSWiA przewiduje opracowanie standardu technicznego wymiany danych pomiędzy wojewódzkimi centrami zarządzania kryzysowego, RCB, IMGW-PIB i podmiotami ratownictwa górskiego, a także pilotaż jego wdrożenia w województwach małopolskim i dolnośląskim? Jakie narzędzia, wskaźniki i wytyczne posiadają obecnie wojewodowie województw górskich w zakresie realizacji ustawowego obowiązku oceny wykonywania zadań ochrony ludności przez podmioty ratownicze oraz opracowywania analiz ryzyka – i czy MSWiA planuje ujednolicenie tego procesu w skali kraju? Tereny górskie wymagają odrębnego podejścia w systemie ochrony ludności ze względu na ich specyfikę topograficzną, zmienne warunki pogodowe i duże natężenie ruchu turystycznego. Choć ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej zapewniła podstawy prawne do planowania i analiz ryzyka, nie przewidziała narzędzi szczegółowych, dostosowanych do obszarów górskich. Zasadne jest zatem doprecyzowanie w ramach resortu standardów planowania, wymiany danych i komunikacji, a także wprowadzenie wspólnych narzędzi analitycznych, które zwiększą bezpieczeństwo obywateli oraz efektywność działań ratowniczych w górach. Z poważaniem Iwona Krawczyk Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności Odpowiedź na interpelację nr 13084 w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 19-11-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 13084 Pani Poseł Iwony Krawczyk, Pana Posła Adama Krzemińskiego, Pana Posła Łukasza Horbatowskiego, Pana Posła Marka Jana Chmielewskiego i Pana Posła Roberta Jagły w sprawie planowania operacyjnego, analiz ryzyka i komunikacji kryzysowej w górach w ramach systemu ochrony ludności , uprzejmie przedstawiam co następuje. Na wstępie warto zauważyć, że góry zajmują 3,3% powierzchni Polski, przy czym dużą część tej powierzchni stanowią góry niskie i tylko 0,25% powierzchni naszego kraju to teren wysokogórski. Zatem w Polsce zagrożenie lawinowe dla terenów zamieszkałych przez człowieka nie występuje. Należy wskazać, że system organizacji ratownictwa górskiego został ukonstytuowany przepisami ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich [1] , na podstawie której są realizowane działania związane z ratownictwem górskim, stanowiącym jeden z elementów ogólnego bezpieczeństwa w państwie. Podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego prowadzą działania na obszarze szerszym niż wynika to z definicji gór, ujętej w art. 2 pkt 1 ww. ustawy [2] . Odnosząc się do kwestii wytycznych do wojewódzkich planów zarządzania kryzowego należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym [3] minister właściwy do spraw administracji publicznej w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz po zasięgnięciu opinii dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) wydaje, w drodze zarządzenia, wojewodom wytyczne do wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego. Powyższe dotyczy ogólnych wytycznych wydawanych dla wszystkich wojewodów. Jednocześnie należy podkreślić, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest przeciwwskazań, aby wojewodowie opracowując plany zarządzania kryzysowego, uzupełniali je o aspekt ryzyk związanych ze specyfiką danego województwa, co jest w istocie praktykowane. Ponadto zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 2 lit. a ww. ustawy do zadań wojewody w sprawach zarządzania kryzysowego należy realizacja zadań z zakresu planowania cywilnego, w tym wydawanie starostom zaleceń do powiatowych planów zarządzania kryzysowego. Na mocy niniejszego przepisu prawa właściwi terenowo wojewodowie, w ramach wydawanych zaleceń, powinni uwzględniać specyfikę regionu i zagrożeń występujących na danym obszarze. Analogiczna sytuacja występuje w odniesieniu do starostów, którzy zgodnie z art. 17 ust. 2 pkt 2 lit c ustawy o zarządzaniu kryzysowym wydają organom gminy zalecenia do gminnych planów zarządzania kryzysowego. Niemniej należy zaznaczyć, że obecnie są prowadzone prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (UC47). Przedmiotowy projekt ustawy zakłada wprowadzenie regulacji dotyczących planów zarządzania kryzysowego na wszystkich szczeblach, z uwzględnieniem ich „podziału” na część zarządzania ryzykiem oraz część reagowania kryzysowego. Tak jak dotychczas przewiduje się, że plany zarządzania kryzysowego będą podlegać systematycznej aktualizacji w cyklu planowania nie dłuższym niż trzy lata oraz będą uzgadniane z właściwymi podmiotami, w zakresie ich dotyczącym, planowanymi do wykorzystania przy realizacji przedsięwzięć określonych w planie. Uchwalenie ww. ustawy będzie skutkowało koniecznością opracowania zarówno nowych wytycznych do wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego, jak i nowych planów zarządzania kryzysowego ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania ryzykiem. Jednocześnie, niezależnie od prowadzonych prac legislacyjnych związanych z nowelizacją ustawy o zarządzaniu kryzysowym , MSWiA planuje rozpocząć prace planistyczne dotyczące przygotowania nowych wytycznych do wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego. Przy czym należy wskazać, że przedmiotowe wytyczne nie będą dedykowane wskazanym w interpelacji zagrożeniom na obszarach górskich. Ponadto informuję, że MSWiA nie planuje wdrażania modeli analiz ryzyka górskiego, o których mowa w niniejszej interpelacji. Przepisy ustawy o zarządzaniu kryzysowym nie precyzują rodzaju zagrożenia, który może stanowić podstawę wniosku o uruchomienie Alertu RCB. W związku z powyższym zagrożenie na terenach górskich lub parków narodowych może stanowić przesłankę do jego uruchomienia, a decyzję w przedmiotowej sprawie podejmuje organ właściwy w sprawach zarządzania kryzysowego. Zgodnie z przepisami ww. ustawy organami właściwymi w sprawach zarządzania kryzysowego są: na terenie województwa – wojewoda (art. 14 ust. 1), na terenie powiatu – starosta, jako przewodniczący zarządu powiatu (art. 17 ust. 1), na terenie gminy – wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 19 ust. 1). Praktyka pokazuje, że to jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego, jako organy zarządzania kryzysowego zobowiązane do monitorowania zagrożeń, najprawdopodobniej jako pierwsze będą posiadały informacje o zagrożeniu na obszarze swojej odpowiedzialności. W przypadku uzyskania informacji, która w ocenie ww. podmiotów może skutkować wystąpieniem bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia na danym obszarze, powinny zwrócić się z rekomendacją do wojewody w sprawie potrzeby uruchomienia Alertu RCB. Zgodnie z art. 21a ustawy o zarządzaniu kryzysowym ministrowie kierujący działami administracji rządowej, kierownicy urzędów centralnych oraz wojewodowie niezwłocznie informują dyrektora RCB o zagrożeniu, które może skutkować wystąpieniem na wskazanym obszarze sytuacji kryzysowej oraz o konieczności powiadomienia ludności o zagrożeniu. Na tej podstawie ww. podmioty mogą wnioskować o uruchomienie Alertu RCB. Najmniejszym obszarem, na jaki może być wysłany Alert RCB jest powiat, co wynika z możliwości technicznych operatorów ruchomej publicznej sieci telekomunikacyjnej. Odnosząc się do funkcjonowania aplikacji RSO (Regionalny System Ostrzegania) należy wskazać, że głównym celem aplikacji jest informowanie obywateli o zagrożeniach i sytuacjach kryzysowych w danym regionie. Najmniejszym obszarem powiadamiania ze pośrednictwem RSO jest województwo. Stosowne informacje są zamieszczane w aplikacji z poziomu urzędów wojewódzkich (wojewódzkich centrów zarządzania kryzysowego) lub jeżeli dotyczy to większego regionu (kilku województw) lub całego kraju – z poziomu RCB. Podstawowe funkcje aplikacji to powiadamianie o zagrożeniach oraz porady i instrukcje dotyczące pożądanych zachowań. Aplikacja jest dostępna bezpłatnie. Po zainstalowaniu ww. narzędzia można wybrać region (interesujące województwa lub konkretne województwo) i otrzymywać informacje dotyczące tylko tego obszaru. Uruchomienie aplikacji wymaga jej dobrowolnej i samodzielnej instalacji przez użytkownika danego telefonu komórkowego. Zatem może być stosowana również na obszarach górskich, bez potrzeby rozszerzania RSO o „moduł górski”. Obecnie w ramach ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [4] jest tworzony System Bezpiecznej Łączności Państwowej (SBŁP). System nadzorowany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych ma zapewnić ciągłość funkcjonowania administracji państwowej oraz ochrony ludności na czas pokoju i wojny. System, którego operatorem ma być minister właściwy do spraw wewnętrznych, będzie zapewniał: zbudowanie interoperacyjności pomiędzy systemami łączności i komunikacji administracji publicznej, służb mundurowych podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych z systemami podległymi ministrowi obrony narodowej, w ramach procesu modernizacji systemów infrastruktury krytycznej; możliwość ostrzegania, powiadamiania i alarmowania ludności o zagrożeniach oraz skomunikowania służb państwowych i podmiotów ochrony ludności w wykonywaniu zadań ochrony ludności i porządku publicznego; funkcjonowanie bezpiecznych kanałów łączności w sieci stacjonarnej, radiowej, komórkowej i satelitarnej. W ramach prac związanych z powstawaniem SBŁP oraz w związku z koniecznością zbudowania redundancji na potrzeby obiegu informacji pomiędzy krajowymi organami i strukturami zarządzania kryzysowego, podjęto działania mające na celu zbudowanie wspólnego kanału łączności. Obecnie trwają analizy oraz prace koncepcyjne w przedmiotowym zakresie. Powyższe działania pozwolą na standaryzację techniczną w aspekcie wymiany informacji na wszystkich szczeblach zarządzania. Biorąc pod uwagę obecną współpracę w kwestii wymiany i obiegu informacji pomiędzy RCB a Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) nie przewiduje się modyfikacji lub opracowania nowego standardu technicznego w niniejszym zakresie. Natomiast w związku ze zwiększoną częstotliwością występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych RCB zwróciło się do wydziałów bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego urzędów wojewódzkich z prośbą o podjęcie działań, mających na celu systematyczne monitorowanie sytuacji meteorologiczno-hydrologicznej na terenie danego województwa. Jednocześnie poproszono o nawiązanie stałej współpracy z właściwym terytorialnie regionalnym oddziałem IMGW, odpowiedzialnym za monitorowanie pogody, hydrologii i klimatu w danym regionie, m.in. poprzez zapewnienie stałego i bieżącego pozyskiwania informacji w ww. zakresie. Należy wskazać, że podmioty ratownictwa górskiego nie tworzą formalnej struktury zarządzania kryzysowego, nie są częścią administracji publicznej i nie należą do służb, inspekcji i straży w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym . Jednakże w praktyce współdziałają z systemem zarządzania kryzysowego szczebla wojewódzkiego i powiatowego, a także odgrywają ważną rolę operacyjną w górach i na terenach górskich. Współdziałają z wojewodą i centrami zarządzania kryzysowego na różnych poziomach, zatem mogą być angażowane do akcji ratunkowych. Zazwyczaj w wojewódzkich planach zarządzania kryzysowego podmioty ratownictwa górskiego są wymieniane jako partnerzy lub służby współdziałające. Ponadto biorą one udział w systemie ostrzegania i reagowania, przekazując komunikaty o zagrożeniach do centrów zarządzania kryzysowego, które z kolei mogą następnie podawać przedmiotowe dane do wiadomości społeczeństwa. Wojewodowie jako przedstawiciele Rady Ministrów na terenie danego województwa dokonują oceny wykonywania zadań ochrony ludności przez podmioty ratownicze na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa m.in. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych [5] (celowość, oszczędność, efektywność, optymalny dobór środków, terminowość, zgodność ze zobowiązaniami) czy ustawy o zarządzaniu kryzysowym . Jako narządzie do wykonywania ww. zadań, można wskazać zatwierdzony uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. [6] Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026. Ponadto w odniesieniu do kwestii dotyczących zarządzania ryzykiem należy podkreślić, że wszyscy wojewodowie uczestniczą w przygotowywaniu „Raportu o zagrożeniach bezpieczeństwa narodowego”. Elementem procesu przygotowania ww. dokumentu jest identyfikacja zagrożeń na terenie poszczególnych województw (której dokonują wojewodowie) oraz ocena ryzyka wystąpienia zidentyfikowanych zagrożeń. W celu dokonania przedmiotowej oceny stosuje się dwa kluczowe wskaźniki – prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożenia oraz jego potencjalne skutki. Rezultat oceny wpływa na przyjęcie określonej wartości ryzyka dla poszczególnych zagrożeń. Należy zaznaczyć, że wszyscy wojewodowie pracują w ramach jednego standardu, tak by uzyskiwane rezultaty mogły być następnie przeniesione z raportów cząstkowych poszczególnych województw na poziom krajowy, poprzez ujęcie we wspomnianym Raporcie. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2023 r. poz. 1154. [2] Ilekroć w ustawie o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich jest mowa o górach – rozumie się przez to obszar Beskidu Niskiego, Beskidu Wyspowego, Beskidu Średniego, Beskidu Sądeckiego, Beskidu Żywieckiego, Beskidu Małego, Beskidu Śląskiego, Bieszczadów, Gorców, Pienin, Sudetów Wschodnich, Sudetów Środkowych, Sudetów Zachodnich, Tatr, pasma Spisko-Gubałowskiego oraz Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej z wyłączeniem obszarów jednostek osadniczych i dróg publicznych. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm. [4] Dz. U. poz. 1907. [5] Dz. U. z 2025 poz. 1483. [6] M. P. poz. 541.