Interpelacja w sprawie planowanej likwidacji szkół wiejskich na terenie gm. Gniewkowo

Interpelacja w sprawie planowanej likwidacji szkół wiejskich na terenie gm. Gniewkowo Interpelacja nr 12988 do ministra edukacji w sprawie planowanej likwidacji szkół wiejskich na terenie gm. Gniewkowo Zgłaszający: Bartosz Józef Kownacki Data wpływu: 17-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie planowanej likwidacji szkół podstawowych funkcjonujących na terenach wiejskich gminy Gniewkowo, w powiecie inowrocławskim, województwie kujawsko-pomorskim. Z informacji przekazanych przez mieszkańców wynika, że władze samorządowe planują likwidację wszystkich placówek oświatowych zlokalizowanych poza miastem Gniewkowo, pozostawiając jedynie szkoły w mieście oraz jedną szkołę w miejscowości oddalonej o około 15–20 kilometrów od części gminnych wsi. Takie rozwiązanie oznaczałoby w praktyce pozbawienie dzieci z terenów wiejskich możliwości nauki w swoim środowisku lokalnym, a dla wielu rodzin wiązałoby się z koniecznością codziennych, wielokilometrowych dojazdów. Należy podkreślić, że w warunkach gminy wiejskiej o ograniczonej komunikacji publicznej, taka decyzja może skutkować realnym wykluczeniem edukacyjnym dzieci oraz utratą więzi społecznych i kulturowych. Społeczność lokalna – w tym mieszkańcy wsi Gąski – przedstawiła propozycję kompromisową, zakładającą połączenie trzech szkół w jedną większą jednostkę, liczącą około 120–150 uczniów. Propozycja ta została jednak odrzucona bez rzeczowej dyskusji. Mieszkańcy podkreślają, że szkoła w Gąskach jest nie tylko miejscem nauki, lecz także centrum życia społecznego i kulturalnego lokalnej wspólnoty – „sercem wsi”, które od pokoleń pełni funkcję integrującą i edukacyjną. Zamknięcie tych szkół oznaczałoby nie tylko ograniczenie dostępu do edukacji na poziomie podstawowym, ale także poważne osłabienie więzi lokalnych i dalsze wyludnianie się obszarów wiejskich, co stoi w sprzeczności z założeniami polityki zrównoważonego rozwoju oraz wyrównywania szans edukacyjnych. W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej monitoruje procesy likwidacji szkół podstawowych na terenach wiejskich, a w szczególności w województwie kujawsko-pomorskim? Czy resort podejmuje działania mające na celu ograniczenie likwidacji szkół wiejskich, w szczególności w gminach o rozproszonej strukturze osadniczej i słabym transporcie publicznym? Czy ministerstwo posiada programy lub instrumenty finansowe wspierające gminy w utrzymaniu szkół z małą liczbą uczniów, aby zapewnić dzieciom dostęp do edukacji blisko miejsca zamieszkania? Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie analizy wpływu likwidacji szkół wiejskich na rozwój społeczny i demograficzny obszarów wiejskich? Zachowanie dostępu do edukacji na terenach wiejskich stanowi fundament polityki państwa w zakresie wyrównywania szans oraz przeciwdziałania marginalizacji społecznej. Likwidacja szkół, które od pokoleń stanowią ośrodek życia społecznego, może doprowadzić do degradacji lokalnych wspólnot, osłabienia więzi międzypokoleniowych oraz spadku atrakcyjności terenów wiejskich dla młodych rodzin. Wobec zbliżającego się terminu decyzji Rady Gminy Gniewkowo w tej sprawie, zwracam się z prośbą o pilne zajęcie stanowiska oraz podjęcie działań wspierających społeczność lokalną.

Odpowiedź na interpelację w sprawie planowanej likwidacji szkół wiejskich na terenie gm. Gniewkowo Odpowiedź na interpelację nr 12988 w sprawie planowanej likwidacji szkół wiejskich na terenie gm. Gniewkowo Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 06-11-2025 Szanowny Panie Pośle, zasady i procedury związane z likwidacją szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego nie uległy zmianie od roku 2016. Wprowadzono je ustawą z dnia 29 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. Oznacza to, że zarówno obecni kuratorzy oświaty, jak i obecny minister właściwy do spraw oświaty i wychowania działają w tym samym stanie prawnym, co ich poprzednicy. Nadal więc decyzję o likwidacji samorządowej szkoły podejmuje organ stanowiący jednostkę samorządu terytorialnego. Decyzja ta musi być jednak poprzedzona uzyskaniem, na wniosek tej jednostki, pozytywnej opinii kuratora oświaty. Negatywna opinia w tym zakresie jest wiążąca dla samorządu, a pozytywna opinia nie obliguje do likwidacji szkoły. Natomiast Minister Edukacji jest organem odwoławczym i kontrolnym w stosunku do opinii wydanej przez kuratora oświaty. Ministerstwo Edukacji Narodowej monitoruje, w ramach swoich kompetencji, działania jednostek samorządu terytorialnego dotyczące likwidacji i przekształceń szkół, a także analizuje trendy demograficzne w kontekście zmian w sieciach szkolnych. Z posiadanych przez ministerstwo informacji wynika, że gmina Gniewkowo, w uchwale z dnia 27 listopada 2024 r. (nr X/58/2024) wyraziła zamiar likwidacji z dniem 31 sierpnia 2025 r. Szkoły Podstawowej im. Orla Białego w Kijewie. Jednak Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty wyraził negatywną opinię i szkoła nie została zlikwidowana. Jak wynika z Biuletynu Informacji Publicznej Rada Miejska w Gniewkowie nie podjęła w ostatnich miesiącach uchwał w sprawie likwidacji szkół. Uprzejmie informuję, że Minister Edukacji przygotował projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów – UD244). Po uzgodnieniach i konsultacjach społecznych projekt ten został skierowany do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów. Projekt ustawy ma na celu wprowadzenie do porządku prawnego regulacji pozwalających na dostosowanie sieci szkół do postępującego niżu demograficznego i jednocześnie chroniących – usytuowane blisko domu rodzinnego – bezpieczne miejsca edukacji dzieci (szkoły, przedszkola) wykorzystywane – przede wszystkim po zakończeniu obowiązkowych zajęć szkolnych – do zaspakajania innych potrzeb lokalnej społeczności. Ministerstwo zamierza umożliwić gminom wykorzystanie infrastruktury pustoszejących z powodu niżu demograficznego szkół do zaspokojenia potrzeb rodziców powracających na rynek pracy (możliwość zapewnienia w budynku szkoły, oprócz wychowania przedszkolnego, także opieki nad dziećmi do lat 3). Szkoła, przy zachowaniu wszelkich zasad związanych z bezpieczeństwem uczniów, może być również miejscem realizacji polityki senioralnej czy rozwijania różnych form aktywności obywatelskiej. Wsparcie organów prowadzących szkoły podstawowe o małej liczbie uczniów zawsze było ważne zarówno dla Ministra Edukacji, jak i całej Rady Ministrów. W skali kraju wysokość dodatkowych środków w latach 2024-2025 w ramach subwencji/potrzeb oświatowych naliczonych za pomocą wagi dla małych szkół (waga P 4 ) wyniosła 0,8 mld zł. Duże środki naliczane są w ramach potrzeb oświatowych także dla uczniów szkół położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców. Tzw. wagą wiejską w ramach subwencji/potrzeb oświatowych (P 1 i P 2 ) w latach 2024-2025 naliczono ok. 9,6 mld zł. Ponadto, na dzieci objęte edukacją przedszkolną w placówkach zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5 000 mieszkańców naliczono w latach 2024-2025 dodatkową kwotę subwencji/potrzeb oświatowych w łącznej wysokości ok. 0,9 mld zł. W algorytmie podziału potrzeb oświatowych jest jeszcze inne rozwiązanie sprzyjające między innymi samorządom prowadzącym małe szkoły - mechanizm połączenia wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych i wskaźnika określającego wielkość szkoły dla dzieci i młodzieży (dodatkowe środki otrzymują mniej zamożne samorządy z małymi szkołami). W subwencji/potrzebach oświatowych na lata 2024-2025 wagą w tym zakresie naliczono środki w wysokości 2,5 mld zł. Ponadto w rozporządzeniu Ministra Edukacji w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 [1] zwiększono wartość wagi P 3 (waga z uwzględnieniem zamożności JST i wielkości szkoły) z wartości 0,4 do wartości 0,5, czyli o 25%. Celem tej zmiany jest dalsze wzmocnienie wsparcia szkół w zależności od zamożności JST i wielkości szkoły. Zmiana spowodowała naliczenie wyższych środków w ramach kwot potrzeb oświatowych w kwocie ok. 286 mln zł. Zastosowane w algorytmie podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych rozwiązania stanowią realne wsparcie dla samorządów prowadzących szkoły o małej liczbie uczniów. Wsparcie to w wielu przypadkach powinno przeciwdziałać zamiarom likwidacji szkoły. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 30 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. poz. 1032).