Treść interpelacji
Interpelacja w sprawie nadgodzin pracowników cywilnych MON
Interpelacja nr 12949
do ministra obrony narodowej
w sprawie nadgodzin pracowników cywilnych MON
Zgłaszający: Józefa Szczurek-Żelazko
Data wpływu: 16-10-2025
Szanowny Panie Ministrze,
działając na podstawie art. 115 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), składam interpelację w sprawie braku możliwości przenoszenia nadgodzin pracowników cywilnych MON między okresami rozliczeniowymi, co w praktyce prowadzi do utraty prawa do rekompensaty za pracę ponadnormatywną.
Do mojego biura poselskiego zwrócili się pracownicy cywilni MON, którzy wskazują na problem związany z rozliczaniem czasu pracy oraz brakiem możliwości przenoszenia nadgodzin na kolejny okres rozliczeniowy, pomimo że nie ma środków budżetowych na ich wypłatę w danym roku.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825, ze zm.), w szczególności art. 275, określającym normy czasu służby żołnierzy zawodowych, wymiar czasu służby żołnierzy zawodowych jest określony ich zadaniami służbowymi (art. 275 ust. 1 ustawy). Powyższe oznacza, że żołnierze zawodowi wykonują zadania służbowe w takim wymiarze, w jakim jest to niezbędne do realizacji potrzeb służby. Wymiar ten może być dłuższy niż 40 godzin służby w tygodniu, ale z zachowaniem wymogów określonych w art. 275 ust. 2–3 ustawy o obronie Ojczyzny.
Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 października 2023 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2263).
W praktyce jednak wiele jednostek podległych MON nie posiada wystarczających środków finansowych na wypłatę takich należności z uwagi na roczne limity budżetowe wynikające z ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, ze zm.), w szczególności z art. 44 ust. 1 pkt 3, który zobowiązuje jednostki sektora finansów publicznych do gospodarowania środkami zgodnie z planem finansowym, oraz art. 211 ust. 1–2, określającym, że budżet państwa jest rocznym planem finansowym.
W efekcie środki na wypłatę nadgodzin nie mogą być wydatkowane w innym roku niż ten, w którym powstało zobowiązanie, a brak możliwości przenoszenia niewykorzystanego czasu wolnego między okresami rozliczeniowymi powoduje, że pracownicy cywilni MON tracą prawo do należnej rekompensaty.
Brak rozwiązań systemowych, umożliwiających przenoszenie nadgodzin lub ich późniejsze rozliczanie, skutkuje demotywacją i narusza zasadę równego traktowania w służbie publicznej.
Dla porównania w systemie prawa pracy – zgodnie z art. 151 1 § 1–2 oraz art. 151 2 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, ze zm.) – pracownikowi przysługuje czas wolny lub wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, a elastyczne rozliczanie nadgodzin w dłuższych okresach rozliczeniowych jest możliwe.
Jak wynika z art. 151 2 ustawy z 26.06.1974 r. Kodeks pracy - dalej k.p. - w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy. Należy jednak pamiętać, że nadgodziny mogą być zrekompensowane czasem wolnym udzielonym zarówno na wniosek pracownika, jak i pracodawcy. W przypadku gdy inicjatywa ta pochodzi od pracodawcy, zatrudnionemu przysługuje czas wolny do końca okresu rozliczeniowego w wymiarze o połowę wyższym od liczby przepracowanych godzin, a więc w stosunku 1:1,5. Jeśli natomiast z wnioskiem o rekompensatę nadgodzin czasem wolnym wystąpi pracownik, wówczas ma prawo do czasu wolnego w proporcji 1:1.
Pracownik może złożyć wniosek o odbiór czasu wolnego za nadgodziny w późniejszym terminie, nawet w następnym okresie rozliczeniowym, co musi być uzgodnione z pracodawcą. Pracodawca może również sam udzielić czasu wolnego za nadgodziny, ale musi to zrobić do końca okresu rozliczeniowego, w którym nadgodziny wystąpiły, lub wypłacić wynagrodzenie wraz z dodatkami.
Przepisy k.p. nie określają terminu, w jakim pracodawca, w razie uwzględnienia wniosku pracownika, powinien udzielić mu czasu wolnego. Najlepiej byłoby, gdyby pracodawca i pracownik uzgodnili termin, w jakim pracownik odbierze czas wolny w zamian za godziny nadliczbowe. Jeżeli tak się nie stanie, rozliczenie czasu wolnego powinno nastąpić bądź w ciągu obowiązującego pracownika okresu rozliczeniowego (zgodnie z zasadą, że wszystkie kwestie związane z czasem pracy powinny być, w braku szczególnych uregulowań, rozliczane w obrębie okresu rozliczeniowego), bądź w granicach roku kalendarzowego (zgodnie przyjętym rocznym limitem godzin nadliczbowych).
Czas wolny w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych udzielany na wniosek pracownika może więc zostać udzielony również w następnym miesiącu czy nawet okresie rozliczeniowym niż ten, w którym praca ta wystąpiła.
Pracownicy cywilni spotykają się z niezrozumieniem i odmową przenoszenia wypracowanych nadgodzin na inny okres rozliczenia z powołaniem się na brak środków na ich wypłatę.
Sytuacja ta budzi uzasadnione poczucie niesprawiedliwości i jest postrzegana jako naruszenie zasad równego traktowania w służbie publicznej.
W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Obrony Narodowej planuje zmianę przepisów w zakresie rozliczania nadgodzin pracowników cywilnych jednostek podległych MON, umożliwiającą – na wniosek pracownika – przeniesienie niewykorzystanych nadgodzin na kolejny okres rozliczeniowy?
Czy MON analizował skalę problemu niewypłaconych nadgodzin wśród pracowników cywilnych jednostek podległych MON w ostatnich latach? Jeśli tak – proszę o przedstawienie danych dotyczących liczby pracowników, których dotyczyła ta sytuacja.
Czy w budżecie resortu planowane są rozwiązania systemowe, które umożliwiłyby bieżące i pełne rozliczanie czasu pracy pracowników cywilnych, niezależnie od cyklu budżetowego?
Czy MON rozważa wprowadzenie przepisów umożliwiających elastyczne zarządzanie czasem pracy pracowników cywilnych w jednostkach podległych MON?
Czy w jednostkach podległych MON czas pracy pracowników cywilnych jest rozliczany w oparciu o przepisy Kodeksu pracy? Jeśli tak, to dlaczego pracownikom odmawia się „przenoszenia” wypracowanych nadgodzin na kolejny okres rozliczeniowy, argumentując, że grożą za to „wysokie kary”?
Czy MON jest świadomy praktyk stosowanych przez niektóre jednostki podległe MON, w których pracownicy cywilni są niejako przymuszani do odbierania nadgodzin w stosunku 1:1? Jeśli nie, to jakie działania w celu wyeliminowania nieprawidłowości ma zamiar podjąć?