Interpelacja w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych

Interpelacja w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych Interpelacja nr 12877 do ministra edukacji w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych Zgłaszający: Katarzyna Kierzek-Koperska Data wpływu: 13-10-2025 Szanowna Pani Ministro, na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu składam interpelację w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych, które zostały przedstawione w piśmie skierowanym do biura poselskiego. Środowisko oświatowe sygnalizuje istotne kwestie, jakimi są braki kadrowe zarówno nauczycieli przedmiotowych, jak i specjalistów, takich jak: psychologowie, pedagodzy, logopedzi, terapeuci czy doradcy zawodowi. Podnoszona jest również potrzeba zwiększenia liczby nauczycieli wspomagających i asystentów ucznia w klasach integracyjnych, a także uproszczenia procedur orzeczniczych, które obecnie wydłużają dostęp do pomocy. Dyrektorzy szkół akcentują konieczność poprawy standardów funkcjonowania świetlic – w zakresie liczebności grup, godzin pracy i finansowania materiałów dydaktycznych – a także dostosowania ich pracy do potrzeb rodziców pracujących zmianowo. Podnoszą również problemy związane z organizacją transportu szkolnego, dowozami uczniów z terenów wiejskich i zapewnieniem im bezpieczeństwa w czasie przejazdu. Narastającym wyzwaniem staje się także zdrowie psychiczne uczniów. Placówki zwracają uwagę na brak odpowiedniej liczby psychologów i pedagogów oraz potrzebę uruchomienia programów profilaktycznych i systemowego wsparcia współpracy szkół z placówkami ochrony zdrowia. Nauczyciele i dyrektorzy wskazują również na konieczność poprawy bezpieczeństwa i warunków nauki przez programy termomodernizacji, instalacji systemów wentylacji, wsparcie w walce ze smogiem, a także zapewnienie odpowiednich systemów monitoringu i wyposażenia przeciwpożarowego. Równocześnie podkreślają potrzebę długofalowego finansowania cyfryzacji – serwisowania i wymiany sprzętu komputerowego, zakupu licencji oraz podnoszenia kompetencji cyfrowych nauczycieli. Wielokrotnie powraca także problem nadmiernej biurokracji, obciążającej dyrektorów i nauczycieli obowiązkami administracyjnymi, które odciągają ich od pracy dydaktycznej i wychowawczej. Niezbędne wydaje się uproszczenie przepisów i ograniczenie sprawozdawczości. Jednocześnie placówki apelują o zwiększenie nakładów na zajęcia pozalekcyjne – sportowe, artystyczne i obywatelskie – tak aby szkoła mogła pełniej realizować funkcję integracyjną i wspierającą rozwój młodych ludzi. W związku z powyższym zwracam się z pytaniami: 1. Czy ministerstwo zamierza zwiększyć finansowanie etatów specjalistów oraz wprowadzić odrębną wagę subwencyjną na zatrudnienie psychologów, pedagogów, logopedów i terapeutów? 2. Jakie działania podejmie resort w celu skrócenia procedur orzeczniczych i zapewnienia uczniom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi szybszego dostępu do niezbędnego wsparcia? 3. Czy jest planowane określenie minimalnych standardów dla świetlic szkolnych i zapewnienie dodatkowych środków dla placówek najbardziej obciążonych opieką popołudniową? 4. Jakie mechanizmy wsparcia w zakresie dowozów uczniów i poprawy bezpieczeństwa transportu szkolnego przewiduje ministerstwo? 5. W jaki sposób resort zamierza zwiększyć dostęp do pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wesprzeć szkoły w realizacji programów profilaktycznych? 6. Czy są przewidziane programy termomodernizacji i poprawy jakości powietrza w szkołach, a także inwestycje w systemy bezpieczeństwa i ochrony przeciwpożarowej? 7. Jakie rozwiązania MEN planuje w celu zapewnienia długofalowego finansowania infrastruktury cyfrowej szkół – sprzętu, oprogramowania i szkoleń dla nauczycieli? 8. Jakie działania zostaną podjęte w celu zmniejszenia biurokratycznych obciążeń szkół i uproszczenia obowiązków sprawozdawczych? 9. Czy ministerstwo planuje zwiększyć środki na zajęcia pozalekcyjne, w tym sportowe, artystyczne i obywatelskie, i jakie mechanizmy wsparcia zamierza w tym zakresie uruchomić?

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych Odpowiedź na interpelację nr 12877 w sprawie problemów i potrzeb zgłaszanych przez dyrektorów oraz przedstawicieli placówek oświatowych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 07-11-2025 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień. Ad 1. i 2. Jednym z głównych zadań Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) jest zapewnienie odpowiedniego wsparcia nie tylko szkołom i ich organom prowadzącym, ale także wszystkim uczącym się. Podejmowane są następujące działania systemowe w zakresie wsparcia: W celu zwiększania dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży, w 2022 r. na poziomie ustawy określono standardy zatrudnienia w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów (tj.: psychologów, pedagogów, pedagogów specjalnych, logopedów oraz terapeutów pedagogicznych). Standardy te określają minimalny wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Określono również sposób wyliczania etatów, w zależności od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach [1] . Warto podkreślić, że w konsekwencji ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła od roku szkolnego 2023/2024 o 8,4 tys. etatów z ok. 46,6 tys. (według stanu na 30.09.2023 r.) do niemal 55 tys. (według stanu na 22.10.2025 r.). Na standaryzację zatrudnienia nauczycieli specjalistów w budżecie państwa zabezpieczono dodatkowe środki w ramach kwoty potrzeb oświatowych. W roku 2025 w związku z zatrudnieniem specjalistów w ramach dodatkowych wag algorytmu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych naliczono kwotę ok. 4,4 mld zł dla jednostek samorządu terytorialnego. Aktualnie w MEN trwają prace nad zmianą rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. W dniu 1 sierpnia 2025 r. projekt został przekazany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych [2] . Projektowane zmiany mają na celu poprawę jakości i dostępności wsparcia oferowanego dzieciom i młodzieży poprzez zwiększenie efektywności procesów decyzyjnych zespołów orzekających i trafności formułowanych w opiniach i orzeczeniach zaleceń. Służy temu m.in. dookreślenie zakresu informacji, poddawanych analizie przez zespół, dotyczących stanu zdrowia i funkcjonowania dziecka/ucznia w przedszkolu, szkole lub placówce. Podjęto także działania, które mają na celu podniesienie jakości udzielanej dzieciom i młodzieży pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB), we współpracy z MEN, UNICEF i uczelniami realizuje - od maja 2023 r. do grudnia 2025 r. - projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”. Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarczył narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z dziećmi/uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. W projekcie wzięło udział ponad 800 jednostek systemu oświaty (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli). W ramach projektu wsparcie uzyskało ponad 100 tys. dzieci, 16 tys. nauczycieli, 224 tys. rodziców. Ponad 1 900 nauczycieli specjalistów uzyskało dzięki projektowi tytuł doradcy ds. dostępności uczenia. Projekt zawiera również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w ramach projektu zostały wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom specjalistom. MEN wspiera działania w zakresie przygotowania nauczycieli do pracy w zróżnicowanych, pod względem potrzeb dzieci i uczniów, środowiskach edukacyjnych również poprzez przygotowanie, we współpracy z uczelniami, trzech edycji bezpłatnych, finansowanych z budżetu ministerstwa, studiów podyplomowych w zakresie szeroko rozumianej edukacji włączającej. Istotnym elementem działań wspierających przedszkola i szkoły w realizacji zadań związanych z udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest również zapewniane dostępu do narzędzi diagnostycznych, materiałów do pracy post diagnostycznej i poradników metodycznych. W październiku 2025 r. MEN uruchomiło platformę wsparcie.gov.pl [3] . Znajdują się na niej narzędzia przesiewowe i diagnostyczne, które mogą być wykorzystywane w codziennej pracy nauczycieli i specjalistów zatrudnionych w przedszkolach i szkołach, poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz innych placówkach systemu oświaty. Na platformie dostępne są następujące narzędzia (w pełni bezpłatne i elektroniczne): Skrining Rozwoju Małego Dziecka (SRMD), Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF), Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych (KAPP), Objawy-Kompetencje-Cechy (OKC). Baza narzędzi będzie sukcesywnie powiększana i udostępniana nauczycielom i specjalistom na co dzień pracujących z dziećmi i młodzieżą. IBE-PIB realizuje projekt pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” [4] . W ramach projektu zostały opracowane materiały szkoleniowe dla kadr systemu oświaty, dotyczące oceny funkcjonalnej. Trwają szkolenia w tym zakresie skierowane do kadr poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli przedszkoli i szkół. W projekcie opracowane zostaną również nowe narzędzia m.in. do oceny i wspierania dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży. Wsparcie szkoleniowe i doradcze dla pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych oferuje, w ramach swoich zadań statutowych, Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Informacje dostępne są pod adresem: https://szkolenia.ore.edu.pl/ oraz IBE-PIB pod adresem: https://www.ibe.edu.pl/pl/szkolenia . W celu podniesienia jakości nadzoru pedagogicznego w zakresie wsparcia uczniów z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb w kuratoriach oświaty zostali powołani wizytatorzy ds. edukacji włączającej (po 2 osoby w każdym kuratorium) [5] . Do zadań wizytatorów należy m.in.: wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów – udzielanie informacji, konsultacje i porady w zakresie stosowania prawa oraz upowszechnianie dobrych praktyk. ORE powierzono zadanie organizowania spotkań wizytatorów ds. edukacji włączającej, które umożliwiają dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń. Spotkania z wizytatorami odbywają się cyklicznie, raz na kwartał. Spotkania mają na celu prezentację działań i dobrych praktyk w poszczególnych województwach w zakresie edukacji włączającej, wymianę doświadczeń oraz stwarzają przestrzeń na zadawanie pytań i wyjaśnianie wątpliwości. Ponadto, MEN realizuje liczne projekty skierowane do poradni psychologiczno-pedagogicznych w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS). Ich celem jest usprawnienie pracy poradni, poprawa współpracy pomiędzy poradniami a jednostkami systemu oświaty oraz innymi sektorami. Są to m. in.: projekt FERS pn. „Przygotowanie kompleksowego wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznych” [6] Jednym z głównych celów projektu, który realizowany jest przez MEN we współpracy ze Szkołą Główną Handlową (SGH), było wypracowanie, wspólnie z poradniami oraz ich organami prowadzącymi, koncepcji rozwoju poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego w tym poprawy jakości i dostępności świadczonego przez te instytucje wsparcia. W efekcie przygotowano dokument, który jest dostępny pod adresem: https://fersdlaporadni.sgh.waw.pl/sites/fersdlaporadni.sgh.waw.pl/files/2025-02/Koncepcja%20rozwoju%20poradnictwa_final.pdf Projektowi towarzyszy 16 projektów wojewódzkich, w ramach których publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne będą mogły otrzymać wsparcie finansowe w postaci grantów oraz merytoryczne w postaci szkoleń i doradztwa. Konkursy w poszczególnych województwach zostały ogłoszone 23 października 2025 roku, a przekazanie środków finansowych planowane jest w styczniu 2026 roku. Więcej informacji o projektach można znaleźć na stronie: https://perspektywa3p.us.edu.pl/ projekt FERS pn. „Przygotowanie systemu informatycznego wspierającego poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne” [7] Celem realizowanego od 2024 r. projektu jest opracowanie założeń i wdrożenie systemu informatycznego wspierającego poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne w podniesieniu jakości wsparcia, które świadczą na rzecz dzieci, uczniów i rodzin. Efektem projektu będzie wdrożenie systemu informatycznego dla poradni psychologiczno-pedagogicznych, który m.in. ułatwi rejestrację osób oraz obsługę procesu korzystania z usług poradni, zarządzanie pracą specjalistów, umożliwi szybką i efektywną komunikację poradni z użytkownikami, a także wymianę danych między jednostkami systemu oświaty. Rozwiązania te pozwolą na bardziej efektywną realizację zadań przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, poprzez wykorzystanie technologii IT w automatyzacji procesów i redukcji obciążeń biurokratycznych. Ad 3. W dniu 30 października br. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych ustaw (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów - UD244). W projekcie ustawy zaproponowano, aby szkoła podstawowa licząca nie więcej niż 70 uczniów mogła zapewniać zajęcia świetlicowe dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w tej szkole, ze względu na czas pracy rodziców lub organizację dojazdu do szkoły albo inne okoliczności wymagające zapewnienia opieki. Zgodnie z projektem, zajęcia świetlicowe dla tych dzieci będą uwzględniały ich potrzeby rozwojowe oraz możliwości psychofizyczne (projektowane przepisy art. 105 ust. 3 i 4 ustawy – Prawo oświatowe). Ponadto, zaprojektowano rozwiązania ułatwiające rodzicom ubieganie się o miejsce dla dziecka w świetlicy przez nałożenie na dyrektora szkoły obowiązku ustalenia i podania do wiadomości rodzicom wzoru wniosku o objęcie dziecka lub ucznia zajęciami świetlicowymi i wskazanie terminów składania tego wniosku. Na podstawie wniosków rodziców dyrektor szkoły ustali godziny pracy świetlicy w poszczególnych dniach tygodnia (projektowany przepis art. 105 ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe). Proponowane rozwiązania uporządkują zgłaszanie dzieci do świetlicy i ustalanie godzin jej pracy. Proponując zmiany w art. 106a ustawy – Prawo oświatowe, MEN miał ma na uwadze potrzeby rozwojowe dzieci korzystających ze świetlicy oraz fakt rozszerzenia grupy korzystającej z zajęć świetlicowych o dzieci w wieku przedszkolnym. Zaproponowano regulację dającą organowi prowadzącemu szkołę lub jej dyrektorowi możliwość zapewnienia dzieciom korzystającym ze świetlicy zjedzenia w szkole podwieczorku. Podwieczorek, tak jak i inne posiłki zapewniane przez szkołę, byłby nieobowiązkowy i odpłatny. Zgodnie z zawartym w projekcie ustawy przepisem przejściowym, zmienione przepisy art. 105 ust. 2–6 oraz art. 106a ustawy – Prawo oświatowe będą miały zastosowanie po raz pierwszy do organizacji pracy szkół w roku szkolnym 2026/2027. Proponowany przepis przejściowy zapewni niezbędny czas na przygotowanie się szkół do nowych rozwiązań i ma na uwadze fakt, że organizację pracy szkoły na rok 2026/2027 (arkusz organizacyjny) organ prowadzący szkołę zatwierdzi w terminie do 29 maja 2026 r. Ad 4. Zgodnie z art. 32 i 39 ustawy – Prawo oświatowe za zapewnienie, w określonych ustawowo sytuacjach, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka do przedszkola lub szkoły odpowiada gmina. W związku z tym, wszystkie problemy związane z organizacją transportu szkolnego, dowozami uczniów z terenów wiejskich i zapewnieniem im bezpieczeństwa w czasie przejazdu należy zgłaszać właściwej gminie. Uchybienia w tym zakresie mogą być zgłaszane także kuratorowi oświaty, który posiada narzędzia kontrolne w zakresie związanym z bezpieczeństwem uczniów. Ad 5. Przepisy zobowiązują szkoły do realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego, który obejmuje treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Program wychowawczo-profilaktyczny opracowuje się na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Za diagnozę, odpowiedzialny jest dyrektor szkoły albo upoważniony przez niego pracownik. Dlatego, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, MEN zlecił przygotowanie narzędzia informatycznego, które stanowi pomoc dla szkół w prowadzeniu diagnozy profilaktycznej. Podstawą narzędzia są ankiety opracowane przez zespół ekspertów. Eksperci, którzy opracowali ankiety to osoby reprezentujące różne ośrodki naukowe i specjalizujący się w różnych zagadnieniach wychowania i profilaktyki. Przygotowano podstawy teoretyczne, instrukcje do badania i narzędzia do badania: uczniów szkół podstawowych – klasy 1-3, uczniów szkół podstawowych – klasy 4-8, uczniów szkół ponadpodstawowych, wychowawców, rodziców. Ankiety służą do oceny aktualnej sytuacji uczniów w zakresie zapotrzebowania na działania wychowawcze i profilaktyczne szkoły. Każde pytanie w ankietach jest uzasadnione potwierdzonymi badaniami naukowymi i wynika z kanonu wiedzy na temat wychowania i profilaktyki. Wyniki badań ankietowych pozwalają na efektywne planowanie i podejmowanie działań wychowawczo-profilaktycznych na różnych poziomach. Natomiast zaproponowany raport zawiera wyświetlone poszczególne pytania wraz z podsumowaniem udziału procentowego poszczególnych odpowiedzi. Dodano tzw. inteligentne rozwiązanie, gdzie dane liczbowe przekładają się na konkretne rady dotyczące planowania działań profilaktycznych w danej szkole. Platforma do diagnozy została uruchomiona 1 października 2025 r. Szkoły i placówki mogą korzystać z Systemu Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego [8] , prowadzonego przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, ORE oraz Instytut Psychiatrii i Neurologii. System ma zapewniać wysoką jakość realizacji działań, dlatego każdy program posiada scenariusze, jest odpowiednio długi, wskazuje podstawy naukowe, czynniki ryzyka i czynniki chroniące, skuteczne strategie profilaktyczne, stosowne materiały oraz system szkoleń dla realizatorów. Programy są badane pod kątem spełnienia standardów – szczegółowych wymagań odnoszących się do jakości programu jako całości, a także poszczególnych etapów jego realizacji, tj. etapu diagnozy i oceny potrzeb, wyboru grupy docelowej, planowania celów i sposobów ich realizacji, zapewnienia jakości realizacji oraz monitorowania i oceny efektów programu w trakcie ewaluacji. ORE upowszechnia na swojej stronie internetowej materiały dla nauczycieli i rodziców, dzięki którym mogą oni zwiększać swoje kompetencje w obszarze profilaktyki zdrowia psychicznego. W zakładce Wychowanie i profilaktyka znajduje się szereg bezpłatnych materiałów, m.in. na temat ucznia z zaburzeniami psychicznymi w szkole, kryzysu dorastania, ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkole, depresji, zaburzeń tikowych czy zaburzeń lękowych [9] . ORE oraz placówki doskonalenia nauczycieli organizują różne formy doskonalenia skierowane do pracowników oświaty, w tym do nauczycieli, pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych i jednostek samorządu terytorialnego. Organizuje także szkolenia, dotyczące programu wychowawczo-profilaktycznego, przeciwdziałania zachowaniom problemowym dzieci i młodzieży i przeciwdziałania przemocy domowej. W grudniu 2024 r. MEN przekazało do wszystkich szkół i placówek standardy postępowania dla nauczycieli przygotowane w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia: Standardy postępowania dla nauczycieli - dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym (kompendium + wersja rozszerzona), Standardy postępowania dla nauczycieli - dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej (kompendium + wersja rozszerzona). Autorami standardów są ekspertki z Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym. Standardy były konsultowane z przedstawicielami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów oraz dr n. m. Aleksandrą Lewandowską, Konsultantką krajową w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, która podkreśliła ich istotne znaczenie w podnoszeniu wiedzy oraz kompetencji nauczycieli, nauczycieli specjalistów, zarówno w odniesieniu do zapobiegania zachowaniom samobójczym u dzieci i młodzieży jak i wdrożeniu adekwatnego wsparcia dla ucznia w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej. Szkoły mają więc możliwość działań na wszystkich poziomach profilaktyki: uniwersalnej, selektywnej i wskazującej, dlatego odgrywają bardzo ważną rolę w zapobieganiu kryzysom psychicznym dzieci i młodzieży. Ad 6. Program priorytetowy, realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO, komponent B1.1.3), ma na celu zieloną transformację szkół poprzez redukcję emisji i zużycia energii. Wsparcie kierowane jest do jednostek samorządu terytorialnego i jest przeznaczone na inwestycje w budynkach szkół i przedszkoli, wymagające audytu energetycznego z minimum 30% redukcją zapotrzebowania na energię pierwotną. Główne elementy programu to: Poprawa efektywności energetycznej: termomodernizacja (izolacja ścian, dachów, wymiana okien/drzwi, instalacja systemów automatyki budynku). Wymiana lub modernizacja źródeł ciepła: zastąpienie wysokoemisyjnych kotłów (np. węglowych) ekologicznymi rozwiązaniami, w tym OZE (pompy ciepła, kotły biomasowe, panele słoneczne). Zastosowanie odnawialnych źródeł energii (OZE): integracja z wymianą ciepła, np. instalacje fotowoltaiczne lub kolektory słoneczne. Środki finansowe: Budżet całkowity: ok. 1,3 mld zł z KPO. Dofinansowanie: do 100% wydatków kwalifikowalnych (bezzwrotne granty). Liczba szkół – 330. Okres kwalifikowalności kosztów od 01.02.2020 r. do 30.06.2026 r., w którym poniesione koszty mogą być uznane za kwalifikowane. Ad 7. Wszelkie działania zmierzające do wsparcia polskich szkół w zakresie cyfryzacji edukacji są realizowane zgodnie z opracowaną w MEN Polityką Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE) przyjętą Uchwałą Nr 98 Rady Ministrów w dniu 12 września 2024 r. [10] Jest to dokument programowy, który wskazuje nie tylko cele, jakie chcemy osiągnąć, tworząc cyfrowy ekosystem dla edukacji, ale i narzędzia do ich realizacji. PCTE zakłada wiele przedsięwzięć, dotyczących m.in. kształcenia i doskonalenia nauczycieli, zapewnienia uczniom i nauczycielom odpowiedniego sprzętu oraz dostępu do szybkiego i bezpiecznego Internetu, jak i powołania w szkołach koordynatorów cyfrowej edukacji, których głównym zadaniem będzie wsparcie innych nauczycieli w skutecznym wdrażaniu nowoczesnych technologii w proces kształcenia. Dzięki wysiłkom rządu udało się uruchomić znaczne środki na inwestycje przewidziane w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności [11] . Ponadto, w 2024 r. Minister Edukacji pozyskał, w ramach rewizji KPO, dodatkowe środki (ok. 40 mln euro) na wsparcie dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej (klasy I-III). W efekcie MEN, we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji, realizuje w latach 2025-2026 szeroki program wsparcia w zakresie doposażenia szkół w nowoczesne technologie. Informacja na temat tego programu, wraz z listami objętych wsparciem szkół, jest dostępna na stronie MEN pod adresem: https://www.gov.pl/web/edukacja/wyposazenie-dla-szkol-do-nauki-zdalnej-oraz-pracowni-ai-i-stem Inwestycjom polegającym na zakupie i dostarczeniu do szkół sprzętu komputerowego oraz modernizacji szkolnej sieci LAN finansowanych w ramach KPO towarzyszą też m.in. szkolenia nauczycieli, rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych, czy poszerzanie usług cyfrowych wspierających procesy edukacyjne. Wybrane działania obrazuje poniższa tabela: Nazwa działania Skrócony opis Szacowany budżet/źródło finansowania Internet infrastruktura sieciowa w szkołach Wsparcie w zakresie podnoszenia jakości wewnątrzszkolnych sieci LAN dla 30 000 sal lekcyjnych KPO – ok. 430 mln zł Sprzęt dla szkół (w tym komputery przenośne dla uczniów) i wsparcie dla nauczycieli 1. Co najmniej 553 336 bonów dla nauczycieli na zakup komputera przenośnego i co najmniej 735 000 szt. laptopów, laptopów przeglądarkowych i tabletów dla szkół do dyspozycji uczniów. 2. Wyposażenie sal lekcyjnych w 100 000 zestawów do prowadzenia nauczania w sposób zdalny oraz doposażanie szkół podstawowych i ponadpodstawowych w pracownie STEM i AI – łącznie 16 000 pracowni KPO – ok. 4,6 mld zł Rozwój cyfrowych umiejętności nauczycieli Szkolenia dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych na poziomie zaawansowanym, w tym szkolenia dla koordynatorów cyfrowych i szkolenia z AI (łącznie ponad 86 tys. przeszkolonych nauczycieli) Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (dalej – FERS) – ok. 91 mln zł. Bezpłatne cyfrowe materiały edukacyjne Rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych dla uczniów i nauczycieli, udostępnianych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (www.zpe.gov.pl) FERS – ok. 350 mln zł E- narzędzia, platformy edukacyjne Rozwijanie oferty bezpłatnych platform i narzędzi edukacyjnych do użytku przez szkoły/uczniów/nauczycieli, w tym: Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, platformy wspierającej prowadzenie oceny funkcjonalnej w systemie oświaty oraz wsparcie edukacyjno-specjalistyczne, portalu doradztwa zawodowego, narzędzi informatycznych wspierających cyfryzację procesów edukacyjnych, egzaminów zewnętrznych, dostęp do danych oświatowych. FERS – ok. 150 mln zł mLegitymacje dla ucznia i nauczyciela Udostępnienie dla uczniów i dla nauczycieli usługi, umożliwiającej korzystanie w aplikacji mObywatel z cyfrowych wersji legitymacji szkolnych i nauczycielskich Budżet państwa AI w edukacji Projekt zeszyt.online, realizowany przez MEN we współpracy z Politechniką Warszawską - wspieranie nauczania matematyki z wykorzystaniem narzędzi opartych na AI. Projekt realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) - wspieranie nauczania przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem narzędzi opartych na AI Projekt zeszyt online - koszt 6 mln zł - budżet państwa Projekt IBE-PIB - koszt 34 mln zł - FERS Warto podnieść, że w październiku 2025 r. ruszyła IV edycja programu „Laptop dla nauczyciela”, dzięki której wszyscy dotychczas uprawnieni nauczyciele, wychowawcy oraz inni pracownicy pedagogiczni, którzy będąc uprawnionymi do otrzymania wsparcia nie otrzymali go z powodu upływu terminu na złożenie wniosku lub nie skorzystali ze wsparcia, ponieważ w czasie składania wniosku przebywali w stanie nieczynnym, na świadczeniu rehabilitacyjnym lub na urlopie dla poratowania zdrowia, byli zawieszeni w pełnieniu obowiązków, przebywali na urlopie bezpłatnym, który trwa nie krócej niż 14 dni albo byli urlopowani lub całkowicie zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy, mogą ponownie, w okresie od 22 października do 21 listopada br., złożyć wniosek o przyznanie bonu o wartości 2,5 tys. zł na zakup laptopa. W dniu 17 września 2025 r. został przyjęty przez Radę Ministrów Rządowy program wspierania organów prowadzących szkoły i placówki w rozwijaniu umiejętności cyfrowych dzieci i młodzieży na lata 2025-2029 - „Cyfrowy Uczeń”. Program jest jednym z narzędzi cyfrowej transformacji, tym samym ma wspierać realizację celów określonych w PCTE. Ponadto Program ma rozwijać i kontynuować działania realizowane w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w inwestycjach C2.1.2 oraz C2.2.1 oraz uzupełniać działania zaplanowane w programie Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. Zakres przedmiotowy Programu: Pogram „Cyfrowy uczeń” składa się z 4 modułów: (1) sprzętowego, (2) narzędziowego, (3) szkoleniowego/metodycznego oraz (4) rozwoju cyfrowych usług dla edukacji, które obejmują: Sprzętowy - dostosowanie do potrzeb danej szkoły wystandaryzowanych pracowni, otrzymanych w ramach inwestycji C2.2.1 Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji KPO. Możliwość: doposażenia szkół i placówek w sprzęt komputerowy lub modernizację już zakupionego sprzętu – np. komputery stacjonarne, terminale, laptopy, laptopy przeglądarkowe, tablety, zakupu dodatkowego wyposażenia dla już posiadanego sprzętu (szafek do przechowywania sprzętu, stacji dokujących, itd.), robotów, mikrokontrolerów, sprzętu VR i AR, monitorów interaktywnych, pomocy dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, modernizacji szkolnych sieci LAN (w zakresie sprzętu), specjalistycznego sprzętu dla szkół prowadzących kształcenie w zawodach, zestawów pomocy dydaktycznych, wspierających nauczanie metodą STEAM; Narzędziowy - możliwość zakupu oprogramowania (nowego, licencji, subskrypcji) do posiadanego już sprzętu lub sprzętu planowanego do zakupu, cyfrowych materiałów edukacyjnych lub cyfrowych materiałów ćwiczeniowych, przestrzeni chmurowej, usług do zdalnego zarządzania szkołą i zakupionym sprzętem, specjalistycznego oprogramowania dla szkół prowadzących kształcenie w zawodach; Szkoleniowy/metodyczny - zapewnienie funkcjonowania w Ośrodku Rozwoju Edukacji zespołu, który zapewni wsparcie merytoryczne dla udostępnianych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) cyfrowych materiałów edukacyjnych lub cyfrowych materiałów ćwiczeniowych, w tym będzie realizował zadanie polegające na realizacji konkursu dla nauczycieli, w ramach którego będą oni mogli odpłatnie tworzyć cyfrowe materiały edukacyjne lub cyfrowe materiały ćwiczeniowe, wspierające proces kształcenia, udostępniane później nieodpłatnie innym nauczycielom na prowadzonej przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) oraz wsparcie rozwijania umiejętności cyfrowych nauczycieli (także z wykorzystaniem AI), w szczególności w zakresie poprawnego metodycznie wykorzystywania sprzętu zakupionego w ramach inwestycji C2.2.1 Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji KPO (pracownie STEM i AI), myślenia komputacyjnego, umiejętności w zakresie skutecznego nauczania przedmiotów ścisłych i przyrodniczych – matematyki, fizyki, chemii, informatyki, biologii i geografii, a także wykorzystywanie w pracy nauczyciela Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (ZPE) i jej zasobów. Wsparcie, o którym mowa powyżej obejmuje m.in. przygotowanie szkoleń i kursów online (e- learning) dla nauczycieli udostępnionych na ZPE. Rozwoju cyfrowych usług dla edukacji – wsparcie dla CIE na rozwój usług cyfrowych dla szkół i placówek. Program Cyfrowy uczeń obejmuje placówki wychowania przedszkolnego, szkoły, szkoły za granicą oraz placówki systemu oświaty – w latach 2025-2028 organy prowadzące powyższe podmioty będą mogły zakupić owoczesny sprzęt, pomoce dydaktyczne i oprogramowanie w celu realizacji długofalowego procesu cyfryzacji systemu oświaty i rozwoju kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli. Minister Edukacji udostępnia również uczniom i nauczycielom Zintegrowaną Platformę Edukacyjną [12] - bezpłatne narzędzie informatyczne, z którego mogą korzystać nauczyciele do prowadzenia zajęć i realizacji projektów edukacyjnych oraz uczniowie do samodzielnej nauki lub poszerzania swojej wiedzy. Zintegrowana Platforma Edukacyjna to również miejsce, w którym Minister Edukacji udostępnia szkołom bezpłatne, cyfrowe materiały edukacyjne, umożliwiające realizację podstawy programowej dla obowiązkowych zajęć edukacyjnych na wszystkich etapach edukacji. Dzięki aktywności MEN dostawca CANVA udostępnił nieodpłatnie uczniom i nauczycielom poprzez ZPE oprogramowanie do projektowania graficznego online oraz innym instytucjom systemu oświaty spoza ZPE, takim jak placówki doskonalenia nauczycieli, biblioteki pedagogiczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Ad 8. W związku z pracami grupy roboczej powołanej w ramach Zespołu do spraw statusu zawodowego pracowników oświaty w 2023 r. opracowano materiały robocze zawierające wykazy dokumentów, których obowiązek prowadzenia w szkołach i placówkach wynika wprost z przepisów prawa oświatowego. W 2025 r. MEN dokonał aktualizacji ww. dokumentów według stanu prawnego na dzień 1.02.2025 r. Materiały te zostały zamieszczone w odpowiedniej zakładce na stronie MEN pod adresem: https://www.gov.pl/web/edukacja/dokumentowanie-pracy-szkoly-i-placowki-2025 Ad 9. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe [13] system oświaty zapewnia między innymi „warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego”. Wykonanie tych zadań odbywa się przez udział uczniów w zajęciach pozalekcyjnych organizowanych przez szkoły oraz pozaszkolnych oferowanych przez placówki wychowania pozaszkolnego. Szkoła wychowuje i kształtuje postawy społeczne, uczy bycia odpowiedzialnym za siebie i innych, a przede wszystkim wyposaża w wiedzę, umiejętności i kompetencje, aby w przyszłości młodzi ludzie stali się świadomymi, kreatywnymi i wrażliwymi członkami społeczności, w której funkcjonują. Celem wychowania jest wspieranie dzieci i młodzieży we wszechstronnym rozwoju ukierunkowanym na osiągnięcie pełni dojrzałości fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej. Skuteczne działania, w zakresie realizacji wychowawczej roli szkoły oraz wspomagania rozwoju dzieci i młodzieży, oparte są na współpracy wielu instytucji, kuratoriów oświaty, organów prowadzących, organizacji pozarządowych, szkół, specjalistów i innych podmiotów realizujących zadania edukacyjne i wychowawcze na rzecz dzieci i młodzieży. Jak wykazano powyżej, podmioty te podejmują inicjatywy nie tylko wobec samego dziecka, ale również jego rodziny. Rodzice mają istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy, w tym te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Rodzice mogą zwrócić się z wnioskiem do rady rodziców. Rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów szkoły lub placówki, organu prowadzącego szkołę lub placówkę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły lub placówki [14] . Sami uczniowie mogą poruszyć istotne dla nich kwestie z samorządem uczniowskim. Samorząd może przedstawiać radzie szkoły lub placówki, radzie pedagogicznej oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły lub placówki [15] . Finansowanie zajęć pozalekcyjnych w przypadku szkoły samorządowej odbywa się ze środków przekazanych szkole z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Nie jest to jednak jedyny sposób ich finansowania. Zajęcia pozalekcyjne mogą być organizowane nieodpłatnie, np. przez nauczycieli lub wolontariuszy albo przez podmioty, które w szkole realizują swoje zadania statutowe. Od roku 2025 część oświatową subwencji ogólnej zastąpiono łączną kwotą potrzeb oświatowych mająca charakter kalkulacyjny (jest to jedna z pięciu potrzeb, które składają się na ogólną kwotę potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego. W roku 2025 łączną kwota potrzeb oświatowych wynosi 102.652 mln zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92 174 mln zł) o 10 478 mln zł, tj. o 11,4%. W kwocie tej na etapie planowania budżetu państwa uwzględniono środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%.. Dodatkowo przekazano w 2025 jednostkom samorządu terytorialnego kwotę ok. 1 mld zł na podwyżki wynagrodzeń nauczycieli na sfinansowanie różnicy pomiędzy zaplanowanymi środkami na podwyżki o 4,1% a ostatecznymi - o 5%. Łączna kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,95 mld zł i jest ona wyższa w relacji do kwoty potrzeb oświatowych wymienionej w art. 81 pkt 1 ww. ustawy (102,7 mld zł) o 12,3 mld zł, tj. o 12 %. Uprzejmie informuję, że na stronie MEN w zakładce Programy i Projekty znajduje się także informacja o aktualnych programach realizowanych przez Ministra Edukacji. W ramach programów ministerialnych mogą być przyznawane dotacje na realizację projektów edukacyjnych, w tym zajęć pozalekcyjnych. Szkoły mają autonomię w organizacji wydarzeń czy zajęć pozalekcyjnych zarówno: sportowych, artystycznych, obywatelskich czy innych na terenie szkoły – o czym decyduje dyrektor szkoły. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Art. 42d ustawy z dnia 26 stycznia 1986 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.). [2] Projekt został umieszczony na stronie RCL pod linkiem https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12400612 [3] https://www.gov.pl/web/edukacja/wsparciegovpl--nowy-portal-edukacyjno--informacyjny-z-narzedziami-wspierajacymi-rodzicow-nauczycieli-i-specjalistow [4] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy [5] https://ore.edu.pl/2024/10/wizytatorzy-ds-edukacji-wlaczajacej-2/ [6] https://fersdlaporadni.sgh.waw.pl/ [7] https://cie.gov.pl/projekty/przygotowanie-systemu-informatycznego-wspierajacego-poradnictwo-psychologiczno-pedagogiczne/ [8] www.programyrekomendowane.pl [9] https://www.ore.edu.pl/2020/06/zdrowie-psychiczne-dzieci-i-mlodziezy-poradniki-dla-nauczycieli-i-rodzicow/ https://www.ore.edu.pl/2021/11/poradnik-postwencja-w-szkole/ https://suicydologia.org/publikacje/ [10] Dz. U. poz. 812 [11] Dokument programowy UE sporządzony na podstawie Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz. U. UE L 57 z 18.2.2021) oraz odpowiednich wytycznych KE [12] https://zpe.gov.pl/ [13] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.). [14] art. 84 ustawy - Prawo oświatowe. [15] art. 85 ustawy - Prawo oświatowe.