Interpelacja w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin

Interpelacja w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin Interpelacja nr 12757 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin Zgłaszający: Tomasz Piotr Nowak, Krzysztof Gadowski Data wpływu: 07-10-2025 Szanowny Panie Ministrze, ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych wprowadziła nowe regulacje dotyczące funkcjonowania i finansowania działań OSP, nakładając dodatkowe obowiązki na jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy. W praktyce strażacy ochotnicy często podejmują interwencje poza obszarem swojej macierzystej gminy - szczególnie w przypadku gmin położonych przy drogach krajowych i ekspresowych. W takich sytuacjach jednostki OSP są zobowiązane do podejmowania działań ratowniczych, które obejmują odcinki dróg wykraczające poza odpowiedzialność samorządu terytorialnego, na terenie którego dana jednostka funkcjonuje. Generuje to znaczne koszty, związane m.in. ze zużyciem sprzętu, materiałami eksploatacyjnymi oraz środkami używanymi do usuwania skutków zdarzeń drogowych i innych wypadków. Obciążenia te są ponoszone przez budżety gmin, które nie otrzymują w tym zakresie odpowiednich rekompensat. Problem ma charakter ogólnopolski i dotyczy wielu samorządów, prowadząc do narastających trudności finansowych. Brak systemowych rozwiązań w tym zakresie może negatywnie wpływać na sprawność działania jednostek OSP, a tym samym na bezpieczeństwo obywateli. W związku z powyższym zwracam się z pytaniami: 1. Czy ministerstwo planuje podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do uregulowania finansowania działań OSP podejmowanych poza macierzystą gminą? 2. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu rekompensat dla gmin, które ponoszą koszty związane z udziałem jednostek OSP w akcjach ratowniczych poza swoim terenem? 3. Czy w procesie legislacyjnym przewiduje się współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego, aby rozwiązania odpowiadały zarówno lokalnym, jak i ogólnokrajowym potrzebom? Z wyrazami szacunku

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin Odpowiedź na interpelację nr 12757 w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 30-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12757 Pana Posła Tomasza Nowaka oraz Pana Posła Krzysztofa Gadowskiego w sprawie finansowania działań jednostek ochotniczych straży pożarnych podejmowanych poza granicami macierzystych gmin , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności pragnę wskazać, że ochotnicze straże pożarne (OSP) dzielą się na OSP włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg) oraz OSP spoza ksrg. Warto wyjaśnić, że istotną różnicą dotyczącą działania wyżej wskazanych rodzajów jednostek OSP jest teren działania. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 1998 r. w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej, okoliczności i warunków udziału tych jednostek w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania oraz zakresu, szczegółowych warunków i trybu zwrotu poniesionych przez nie kosztów [1] , terenem własnego działania dla OSP spoza ksrg jest teren gminy, a dla OSP włączonych do ksrg – teren powiatu. Należy przy tym wskazać, że przywołany przepis 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej dopuszcza ustalenie między wójtami sąsiednich gmin w porozumieniu z właściwym terytorialnie komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej własnego obszaru [2] działania OSP. Zasadne zatem wydaje się, że takie porozumienia powinny również zawierać ustalony zakres współpracy finansowej, dotyczący rekompensat. Z kolei włączenie jednostki do ksrg jest również poprzedzone zawarciem porozumienia między właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, jednostką OSP a wójtem gminy, burmistrzem lub prezydentem [3] . Przedstawiciele władz samorządowych (gmin) podpisując trójstronne porozumienie [4] o włączeniu OSP do ksrg wyrażają zgodę, że obszarem działania OSP włączonej do ksrg jest powiat, a tym samym godzą się na ponoszenie kosztów działania OSP poza terenem gminy. Jeżeli wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest przeciwny udziałowi jednostki OSP w ksrg, może nie przedłużać (porozumienie zawierane jest na czas określony [5] ) lub rozwiązać porozumienie, co doprowadzi do wyłączenia danej jednostki z systemu. Decyzja o funkcjonowaniu jednostki OSP w ksrg należy do każdej ze stron zawierających porozumienie, w tym do przedstawicieli gminy. Należy wyjaśnić, że wejście w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych [6] nie wprowadziło zmian w obowiązujących dotychczas zasadach i sposobach finansowania uczestnictwa jednostek OSP wchodzących w skład ksrg w działaniach realizowanych na terenie innej gminy (w tym samym powiecie). Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie zmieniła również zasad dysponowania jednostek do działań, rejonu działania oraz kwestii tworzenia i uzgadniania planów ratowniczych, sieci jednostek oraz włączania jednostek OSP do ksrg. Kolejną kwestią jest prowadzenie działań ratowniczych przez OSP (niezależnie czy tej spoza ksrg czy włączonej do ksrg) poza terenem własnego działania, ze względu na wezwanie przez Państwową Straż Pożarną. W powyższym przypadku rozporządzenie w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej w § 5 ­– § 9 precyzyjnie określa mechanizm zwrotu kosztów uczestnictwa w działaniach ratowniczych, m.in. dla OSP, poza terenem własnego działania. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej „ podmiot, o którym mowa w ust. 1 [tj. ponoszący koszty funkcjonowania danej jednostki], występuje o zwrot poniesionych kosztów do organu Państwowej Straży Pożarnej, który wezwał jednostkę do udzielenia pomocy, w terminie 30 dni od dnia zakończenia działania ratowniczego, przedkładając zestawienie poniesionych kosztów” . W zestawieniu kosztów należy uwzględnić faktyczne koszty udziału jednostki w działaniu ratowniczym, obejmujące: zużycie paliwa; zużycie środków gaśniczych, neutralizatorów i sorbentów; wyżywienie uczestników działania ratowniczego. W kontekście przedstawionych informacji pragnę wskazać, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dostrzega konieczności podjęcia prac legislacyjnych w przedmiotowym zakresie. Ponadto należy zauważyć, że wszelkie propozycje legislacyjne dotyczące funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych są uzgadniane ze stroną samorządową, reprezentowaną w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. Nr 94 poz. 598, z późn. zm., dalej: rozporządzenie w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej. [2] tj. teren gminy, w której została utworzona OSP, oraz obszar ustalony między wójtami sąsiednich gmin w porozumieniu z komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, właściwym ze względu na teren działania. [3] Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego , Dz. U. poz. 1317. [4] Porozumienie określa w szczególności: 1) deklarowaną gotowość operacyjną, w tym siły i środki jednostki przewidziane do wykorzystania w systemie; 2) zadania ratownicze przewidziane dla jednostki w ramach systemu; 3) wymaganą liczbę i wymagany poziom wyszkolenia ratowników w jednostce; 4) sposób utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych, w szczególności w zakresie: a) sprawności technicznej samochodów pożarniczych i ich wyposażenia, b) przygotowania ratowników do działań, c) przebiegu alarmowania, d) sposobu przekazywania informacji dotyczącej aktualnej gotowości operacyjnej lub jej czasowego obniżenia; 5) sposoby alarmowania jednostki; 6) okres obowiązywania porozumienia; 7) warunki rozwiązania porozumienia. [5] §3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. [6] Dz. U. z 2025 r. poz. 244.