Interpelacja w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem

Interpelacja w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem Interpelacja nr 12754 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski Data wpływu: 07-10-2025 Gniezno, 7 października 2025 r. Szanowny Panie Ministrze, otrzymałem do wiadomości pismo przewodniczącego Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski Jacka Gursza, w którym zwraca uwagę na problem wynikający z obecnych regulacji prawnych ustawy o ochotniczych strażach pożarnych z dnia 17 grudnia 2021 r., a dotyczący problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem. Akt prawny wprowadził szereg nowych przepisów dotyczących funkcjonowania i finansowania działań jednostek OSP, nakładając dodatkowe obowiązki na samorządy gminne. W praktyce jednak strażacy ochotnicy bardzo często podejmują interwencje poza granicami swoich macierzystych gmin. Przykładem są gminy leżące przy drogach krajowych i ekspresowych, gdzie OSP z terenu danej gminy zobowiązane są do działań ratowniczych na odcinkach dróg wykraczających poza obszar odpowiedzialności samorządu. Z tym związane są znaczne koszty – obejmujące zarówno zużycie sprzętu, jak i materiały eksploatacyjne czy środki wykorzystywane do usuwania skutków zdarzeń. Wydatki te, ponoszone przez budżety gmin, stają się poważnym obciążeniem, które w praktyce nie jest rekompensowane. Problem ten dotyczy nie tylko pojedynczych gmin, ale ma charakter ogólnopolski. Jednostki samorządu terytorialnego w całym kraju stoją przed podobnymi wyzwaniami, a brak systemowych rozwiązań prowadzi do narastania trudności finansowych. W ocenie stowarzyszenia wypracowanie wszelkich rozwiązań mających na celu kompensatę ponoszonych kosztów należy podjąć we współpracy z samorządami, przy uwzględnieniu zarówno specyfiki lokalnej, jak i ogólnokrajowego charakteru problemu. Systemowe podejście i kompleksowe uregulowanie tego zagadnienia pozwoli na zapewnienie sprawnego funkcjonowania jednostek OSP, a jednocześnie zabezpieczy interesy finansowe gmin. W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania: 1. Czy w ministerstwie planuje się podjęcie prac legislacyjnych, które uregulują kwestie finansowania działań OSP podejmowanych poza macierzystą gminą? 2. Czy ministerstwo dostrzega problem dodatkowych wydatków ponoszonych przez gminy na działania jednostek OSP poza macierzystą gminą? 3. Czy rozważane jest stworzenie mechanizmu rekompensat dla gmin ponoszących wydatki związane z udziałem OSP w działaniach poza swoim terenem? Z wyrazami szacunku Poseł Tadeusz Tomaszewski

Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem Odpowiedź na interpelację nr 12754 w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 30-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12754 Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie konieczności rozwiązania problemu finansowania działań OSP poza macierzystym terenem , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności pragnę wskazać, że ochotnicze straże pożarne (OSP) dzielą się na OSP włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg) oraz OSP spoza ksrg. Warto wyjaśnić, że istotną różnicą dotyczącą działania wyżej wskazanych rodzajów jednostek OSP jest teren działania. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 1998 r. w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej, okoliczności i warunków udziału tych jednostek w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania oraz zakresu, szczegółowych warunków i trybu zwrotu poniesionych przez nie kosztów [1] , terenem własnego działania dla OSP spoza ksrg jest teren gminy, a dla OSP włączonych do ksrg – teren powiatu. Należy przy tym wskazać, że przywołany przepis 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej dopuszcza ustalenie między wójtami sąsiednich gmin w porozumieniu z właściwym terytorialnie komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej własnego obszaru [2] działania OSP. Zasadne zatem wydaje się, że takie porozumienia powinny również zawierać ustalony zakres współpracy finansowej, dotyczący rekompensat. Z kolei włączenie jednostki do ksrg jest również poprzedzone zawarciem porozumienia między właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, jednostką OSP a wójtem gminy, burmistrzem lub prezydentem [3] . Przedstawiciele władz samorządowych (gmin) podpisując trójstronne porozumienie [4] o włączeniu OSP do ksrg wyrażają zgodę, że obszarem działania OSP włączonej do ksrg jest powiat, a tym samym godzą się na ponoszenie kosztów działania OSP poza terenem gminy. Jeżeli wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest przeciwny udziałowi jednostki OSP w ksrg, może nie przedłużać (porozumienie zawierane jest na czas określony [5] ) lub rozwiązać porozumienie, co doprowadzi do wyłączenia danej jednostki z systemu. Decyzja o funkcjonowaniu jednostki OSP w ksrg należy do każdej ze stron zawierających porozumienie, w tym do przedstawicieli gminy. Należy wyjaśnić, że wejście w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych [6] nie wprowadziło zmian w obowiązujących dotychczas zasadach i sposobach finansowania uczestnictwa jednostek OSP wchodzących w skład ksrg w działaniach realizowanych na terenie innej gminy (w tym samym powiecie). Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie zmieniła również zasad dysponowania jednostek do działań, rejonu działania oraz kwestii tworzenia i uzgadniania planów ratowniczych, sieci jednostek oraz włączania jednostek OSP do ksrg. Kolejną kwestią jest prowadzenie działań ratowniczych przez OSP (niezależnie czy tej spoza ksrg czy włączonej do ksrg) poza terenem własnego działania, ze względu na wezwanie przez Państwową Straż Pożarną. W powyższym przypadku rozporządzenie w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej w § 5 ­– § 9 precyzyjnie określa mechanizm zwrotu kosztów uczestnictwa w działaniach ratowniczych, m.in. dla OSP, poza terenem własnego działania. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej „ podmiot, o którym mowa w ust. 1 [tj. ponoszący koszty funkcjonowania danej jednostki], występuje o zwrot poniesionych kosztów do organu Państwowej Straży Pożarnej, który wezwał jednostkę do udzielenia pomocy, w terminie 30 dni od dnia zakończenia działania ratowniczego, przedkładając zestawienie poniesionych kosztów” . W zestawieniu kosztów należy uwzględnić faktyczne koszty udziału jednostki w działaniu ratowniczym, obejmujące: zużycie paliwa; zużycie środków gaśniczych, neutralizatorów i sorbentów; wyżywienie uczestników działania ratowniczego. W kontekście przedstawionych informacji pragnę wskazać, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dostrzega konieczności podjęcia prac legislacyjnych w przedmiotowym zakresie. Ponadto należy zauważyć, że wszelkie propozycje legislacyjne dotyczące funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych są uzgadniane ze stroną samorządową, reprezentowaną w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. Nr 94 poz. 598, z późn. zm., dalej: rozporządzenie w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej. [2] tj. teren gminy, w której została utworzona OSP, oraz obszar ustalony między wójtami sąsiednich gmin w porozumieniu z komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, właściwym ze względu na teren działania. [3] Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego , Dz. U. poz. 1317. [4] Porozumienie określa w szczególności: 1) deklarowaną gotowość operacyjną, w tym siły i środki jednostki przewidziane do wykorzystania w systemie; 2) zadania ratownicze przewidziane dla jednostki w ramach systemu; 3) wymaganą liczbę i wymagany poziom wyszkolenia ratowników w jednostce; 4) sposób utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych, w szczególności w zakresie: a) sprawności technicznej samochodów pożarniczych i ich wyposażenia, b) przygotowania ratowników do działań, c) przebiegu alarmowania, d) sposobu przekazywania informacji dotyczącej aktualnej gotowości operacyjnej lub jej czasowego obniżenia; 5) sposoby alarmowania jednostki; 6) okres obowiązywania porozumienia; 7) warunki rozwiązania porozumienia. [5] §3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. [6] Dz. U. z 2025 r. poz. 244.