Interpelacja w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach

Interpelacja w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach Interpelacja nr 12674 do ministra edukacji w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach Zgłaszający: Marcin Józefaciuk Data wpływu: 03-10-2025 Szanowna Pani Minister, podczas V Kongresu Praw Zwierząt, który odbył się w Senacie RP, wielokrotnie podkreślano, że edukacja w zakresie ochrony zwierząt, empatii i poszanowania życia powinna zaczynać się od najmłodszych lat. Eksperci i praktycy zgodnie wskazywali, że dziś uczymy dzieci szczegółów budowy pantofelka czy eugleny, a nie uczymy ich, kim jest pies, kot, krowa czy koń – żywe istoty, które towarzyszą człowiekowi od tysięcy lat. Niepokojące są doniesienia o zajęciach organizowanych w szkołach i przedszkolach przez myśliwych, podczas których dzieci bawią się czaszkami i skórami zabitych zwierząt. W imię „edukacji przyrodniczej” normalizuje się przemoc i przedmiotowe traktowanie zwierząt. W świetle zaleceń Komitetu Praw Dziecka ONZ z 2023 r., które wprost wskazują na obowiązek państw w zakresie ochrony dzieci przed przemocą wobec zwierząt, takie praktyki nie powinny mieć miejsca. Z drugiej strony mamy przykłady dobrych praktyk - programy w szkołach, gdzie obecność psów (sprawdzonych i przygotowanych) ogranicza agresję, sprzyja nauce i buduje kompetencje społeczne. To kierunek, który powinien być wzmacniany. W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami: Jakie działania MEN podejmuje, aby w podstawie programowej znalazły się treści kształtujące empatię wobec zwierząt i świadomość współzależności człowieka i przyrody? W jaki sposób resort monitoruje obecność zajęć w szkołach, w tym tych prowadzonych przez przedstawicieli Polskiego Związku Łowieckiego, podczas których dzieci mają kontakt ze szczątkami zwierząt i treściami normalizującymi przemoc? Jakie rozwiązania są przewidziane, aby szkoły miały możliwość prowadzenia zajęć rozwijających pozytywny kontakt dzieci ze zwierzętami - w ramach programów edukacyjnych, działań wychowawczych czy współpracy z organizacjami społecznymi? Jakie mechanizmy MEN planuje wprowadzić, aby stołówki szkolne uwzględniały diety wegetariańskie i wegańskie, odpowiadające na potrzeby dzieci wychowywanych w duchu szacunku do zwierząt? W jaki sposób przygotowywani są nauczyciele do prowadzenia edukacji prozwierzęcej? Jakie szkolenia i kursy zostały dotychczas zrealizowane i jakie są planowane w przyszłości? Jak MEN ocenia stan wiedzy samorządów i dyrekcji szkół w zakresie obowiązków związanych z dobrostanem zwierząt i jakie działania podejmuje, by tę wiedzę pogłębiać? W jaki sposób resort zamierza wzmocnić edukację dotyczącą zwierząt w szkołach zawodowych - zwłaszcza rolniczych, leśnych i gastronomicznych - tak aby przyszli absolwenci tych szkół mieli świadomość współczesnych standardów dobrostanu i etycznej produkcji żywności? Jak MEN ocenia wpływ zajęć empatycznych, realizowanych np. w obecności psów, na zachowania i postawy uczniów? Czy planowane jest rozwijanie tego typu inicjatyw w skali ogólnopolskiej? W jaki sposób ministerstwo zamierza kontrolować i ograniczać sytuacje, w których dzieci są narażane na treści brutalne, związane z zabijaniem i trofeami łowieckimi, pod pozorem edukacji przyrodniczej? Jak MEN zamierza uwzględnić w polityce edukacyjnej zalecenia ONZ (Komentarz ogólny nr 26 Komitetu Praw Dziecka), które jednoznacznie wskazują, że dzieci muszą być chronione przed przemocą wobec zwierząt, a edukacja w tym zakresie to obowiązek państwa? Jakie miejsce w priorytetach MEN zajmuje dziś edukacja prozwierzęca i empatyczna? Czy traktowana jest jako margines edukacji przyrodniczej, czy jako realny filar wychowania obywatelskiego i przeciwdziałania przemocy? Jak MEN zamierza ocenić, czy obecny system edukacji w ogóle odpowiada na problem braku empatii wobec zwierząt - problem coraz częściej podnoszony zarówno przez naukowców, jak i praktyków? Z uwagi na wagę sprawy proszę o szczegółową odpowiedź na każde z powyższych pytań. Z poważaniem Marcin Józefaciuk Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach Odpowiedź na interpelację nr 12674 w sprawie edukacji dotyczącej praw i dobrostanu zwierząt w polskich szkołach Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 11-05-2026 Szanowny Panie Pośle, odnosząc się do postawionych pytań, uprzejmie informuję, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej zadbało o zamieszczenie w podstawie programowej kształcenia ogólnego odpowiednich treści związanych z tematyką szacunku i opieki nad zwierzętami, ochroną przyrody i kształtowania odpowiednich postaw wobec środowiska, umożliwiających nauczycielom prowadzenie zajęć z uczniami na każdym etapie kształcenia. Tematyka ta może być realizowana w formie zajęć lekcyjnych, spotkań, inicjatyw lub wydarzeń tematycznych, przy wykorzystaniu wybranych materiałów dydaktycznych, a także przy udziale kadry przyrodniczej, w tym leśników lub ekologów. Zgodnie z art. 1 pkt. 15 ustawy - Prawo oświatowe [1] , system oświaty zapewnia m.in. upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej. Szkoła wychowuje i kształtuje postawy społeczne, uczy bycia odpowiedzialnym za siebie i innych, a przede wszystkim wyposaża w wiedzę, umiejętności i kompetencje, aby w przyszłości młodzi ludzie stali się świadomymi, kreatywnymi i wrażliwymi członkami społeczności, w której funkcjonują. Skuteczne działania w zakresie realizacji wychowawczej roli szkoły oraz wspomagania rozwoju dzieci i młodzieży oparte są na współpracy wielu instytucji, kuratoriów oświaty, organów prowadzących, organizacji pozarządowych, szkół, specjalistów i innych podmiotów realizujących zadania edukacyjne i wychowawcze na rzecz dzieci i młodzieży. Jednocześnie obowiązek realizacji istotnych problemów społecznych, w tym związanych ze środowiskiem, wprowadzono podczas zajęć z wychowawcą już od roku szkolnego 2020/2021 [2] . O tym, jakie szczegółowe tematy omawiane są podczas zajęć z wychowawcą, decyduje każdorazowo wychowawca, mając na uwadze potrzeby konkretnej grupy uczniów, a także problemy sygnalizowane przez dyrektora szkoły, nauczycieli, rodziców. Realizacja wskazanej tematyki podczas zajęć z wychowawcą może odbywać się z udziałem zaproszonych specjalistów w danej dziedzinie, wolontariuszy, stowarzyszeń etc. Niezależnie od tego, szkoła zawsze może zorganizować dodatkowe zajęcia edukacyjne dotyczące wybranej tematyki. Uczniowie poznają zatem szczegółowo zagadnienia wynikające z zapisów podstawy programowej, jak też mają sposobność omówienia z nauczycielem tematów spoza podstawy programowej, które szczególnie ich interesują. Dodatkowo, uprzejmie informuję, że w ramach prowadzonej obecnie reformy pn. Kompas Jutra, w nowych podstawach programowych uwzględniono treści dotyczące empatii i dobrostanu zwierząt. Natomiast szkolenia kadry pedagogicznej w obszarze edukacji ekologicznej wpisane są w roczne plany pracy Ośrodka Rozwoju Edukacji oraz regionalnych ośrodków doskonalenia nauczycieli. Treść szkoleń ma charakter interdyscyplinarny i została opracowana w taki sposób, aby umożliwić przeprowadzanie lekcji nie tylko w ramach zajęć z nauk przyrodniczych, zajęć z przedmiotów humanistycznych lub zajęć z wychowawcą. Należy pamiętać, że istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy, w tym te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi, mają rodzice uczniów i uczennic. To rodzice w porozumieniu z radą pedagogiczną uchwalają obowiązkowy w każdej szkole program wychowawczo-profilaktyczny. Zatem kreują także działania, które są wynikiem rzetelnie przeprowadzonej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników ryzyka i czynników chroniących. Rodzice, przez społeczny organ szkoły jakim jest rada rodziców, mogą wnioskować w każdej istotnej sprawie dotyczącej szkoły, m.in. organizacji zajęć czy prowadzenia warsztatów przez organizacje pozarządowe [3] . Również sami uczniowie w ramach działalności samorządu szkolnego mogą zainicjować istotne dla siebie kwestie [4] , m.in. wycieczek edukacji leśnej, ścieżek ekologicznych, parków narodowych, aby bezpośrednio uczyć się o przyrodzie i kształtować wobec środowiska przyrodniczego postawy dbałości o faunę i florę. Natomiast, jeżeli rodzice nie akceptują działań wychowawczych lub profilaktycznych podejmowanych w szkole lub placówce przez uczniów, samorząd uczniowski lub współpracującą ze szkołą organizację pozarządową – mogą wyrazić negatywną opinię i zgłosić ten problem dyrektorowi szkoły, który sprawuje nadzór pedagogiczny. W szkole, na podstawie art. 86 cyt. ustawy Prawo oświatowe, mogą działać organizacje pozarządowe, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły (z wyjątkiem partii i organizacji politycznych). Mając na względzie obowiązujący stan prawny trzeba podkreślić, że udział przedstawicieli zewnętrznych środowisk (w tym łowieckiego) w zajęciach edukacyjnych, możliwy jest wyłącznie po spełnieniu wymogu uzyskania zgody dyrektora przedszkola/szkoły lub placówki, wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady przedszkola/szkoły lub placówki i rady rodziców [5] . Zatem szkoły mają autonomię w organizacji wydarzeń mających miejsce na ich terenie oraz wyboru podmiotów do takiej współpracy. Natomiast nadzór nad działalnością placówek oświatowych, w tym przedszkoli, szkół i placówek w województwie sprawuje kurator oświaty [6] . Równocześnie wyjaśniam, że obowiązujące przepisy oświatowe umożliwiają wdrażanie zdrowego odżywiania w przedszkolu/szkole zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach [7] . Środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty muszą spełniać odpowiednie wymagania dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej. Obecnie trwają prace w Ministerstwie Zdrowia w zakresie nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia. Projekt był konsultowany z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz innymi instytucjami odpowiedzialnymi za zdrowe żywienie dzieci i młodzieży. Minister Edukacji na licznych wydarzeniach, m.in. posiedzeniach Zespołu do spraw Jakości Żywienia Dzieci w Placówkach Opiekuńczych i Oświatowych oraz Zespołu Parlamentarnego ds. zdrowego stylu życia oraz przeciwdziałania nadwadze i otyłości, sygnalizowała potrzebę nowelizacji rozporządzenia, zaznaczając, że nie dokonywano żadnych zmian w przedmiotowych przepisach od 2016 r. Minister Edukacji zgłosiła swoje uwagi w ramach uzgodnień międzyresortowych, które dotyczyły, m.in.: dodania kryteriów dotyczących posiłków, jako równoległego rozwiązania dla żywienia bez udziału mięsa; ustalenia kryteriów dotyczących posiłków, jako równoległego rozwiązania dla żywienia bez udziału mięsa także w jednostkach, w których jest wyłącznie „obiad”; zapewnienia równego dostępu do żywienia dzieciom i uczniom na dietach eliminacyjnych poprzez umożliwienie dokonania zmian w przepisach na podstawie poszerzonego upoważnienia ustawowego w art. 52c ust. 6 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2023 r. poz.1448); zwiększenia liczby szkoleń dla kucharzy, kucharek, intendentek i intendentów w ramach nowej edycji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2026-2030; z zakresu zdrowego żywienia, w tym m.in. z zakresu rozwiązań wprowadzanych projektowanym rozporządzeniem. Odnosząc się natomiast do edukacji w szkołach branżowych, informuję, że kształcenie zawodowe prowadzone jest zgodnie z podstawami programowymi kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego [8] , które mogą ulegać modyfikacji na wnioski ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów. W podstawach programowych kształcenia w zawodach z branży rolno-hodowlanej [9] ujęto treści nauczania, określone w formie efektów kształcenia i kryteriów ich weryfikacji, dotyczące troski o dobrostan zwierząt, w tym zwierząt gospodarskich, np. związane z wykonywaniem czynności pomocniczych w ramach kontroli i nadzoru weterynaryjnego nad dobrostanem zwierząt gospodarskich, pozyskiwaniem informacji oraz wykonywaniem pomiarów poszczególnych czynników dobrostanu zwierząt gospodarskich, wykonywaniem prac związanych z higieną zwierząt gospodarskich i utrzymaniem pomieszczeń inwentarskich, określaniem parametrów mikroklimatu w pomieszczeniach dla poszczególnych grup zwierząt gospodarskich, oceną warunków dobrostanu zwierząt, czy też ustalaniem zakresu zabiegów zoohigienicznych dla zwierząt w zależności od ich gatunku oraz wykonywaniem tych zabiegów. Ponadto w zawodzie technik leśnik przyporządkowanym do branży leśnej uwzględniono m.in. treści nauczania dotyczące zwierząt chronionych, a także zasad dokarmiania zwierzyny oraz działania mające na celu poprawę warunków bytowania zwierzyny. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 t.j.) [2] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 24 marca 2025 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz.U. z 2025 r. poz. 363 – t.j.) [3] Art. 84 ustawy - Prawo oświatowe. [4] Art. 85 ustawy - Prawo oświatowe. [5] Art. 86 cyt. ustawy - Prawo oświatowe [6] Art. 51 cyt. ustawy - Prawo oświatowe [7] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. ws. grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. poz.1154). [8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 993). [9] Jeździec, pszczelarz, rolnik, technik agrobiznesu, technik hodowca koni, technik pszczelarz, technik rolnik, technik weterynarii.