do ministra edukacji
w sprawie zmiany rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna
Zgłaszający: Urszula Augustyn, Piotr Adamowicz, Marek Tomasz Hok, Janusz Cichoń, Marek Krząkała
Data wpływu: 03-10-2025
Szanowna Pani Minister!
Tarnowska Szkoła Wyższa Akademia Nauk Stosowanych począwszy od 2008 roku prowadziła studia w zakresie pedagogiki specjalnej kształcąc pedagogów specjalnych. Natomiast po dokonaniu zmiany przepisów i wprowadzeniu jednolitych studiów magisterskich dla kierunku pedagogika specjalna od 2018 roku uczelnia nie zrekrutowała na jednolite studia magisterskie pedagogika specjalna ani jednego studenta. Podobna sytuacja występuje w większości uczelni prowadzących kształcenie na tym kierunku. Osoby zainteresowane wykonywaniem zawodu pedagoga specjalnego oczekują bowiem 3-letnich studiów licencjackich pedagogika specjalna, a następnie wybierają pogłębioną lub uzupełniającą specjalność w ramach 2-letnich studiów magisterskich.
Od roku akademickiego 2019/2020 kierunek pedagogika specjalna prowadzony jest wyłącznie jako jednolite, 5-letnie studia. W praktyce oznacza to, że pierwsi absolwenci nowej, wydłużonej ścieżki kształcenia pojawili się dopiero około roku 2024, co spowodowało kilkuletnią lukę w dopływie nowych kadr pedagogów specjalnych do szkół. Na uczelniach w latach 2020–2023 wyraźnie zmalała liczba kończących ten kierunek, ponieważ ostatnie roczniki licencjackie ukończyły studia około 2021 r., a kolejne roczniki były już na dłuższych studiach magisterskich i jeszcze nie mogły zasilić rynku pracy. Przykładowo, na Uniwersytecie Wrocławskim w roku 2023 studiowało wprawdzie ok. 120 osób na pedagogice specjalnej, ale nie było żadnych absolwentów – uczelnia prowadziła już tylko 5-letni program, z którego nikt jeszcze nie zdążył ukończyć studiów. Podobna sytuacja dotyczyła wielu innych ośrodków – liczba wydanych dyplomów pedagoga specjalnego spadła w porównaniu z okresem sprzed reformy.
Problem pogłębia ogólny spadek zainteresowania studiami pedagogicznymi w ostatnich latach. Jeszcze w roku akad. 2013/2014 na kierunkach pedagogicznych kształciło się blisko 146 tys. osób, a do 2017/2018 liczba ta spadła poniżej 90 tys. Tendencja zniżkowa trwała nadal – w roku 2018/2019 było to już ok. 84 tys. studentów pedagogiki (łącznie wszystkich specjalności nauczycielskich). Spadkowi liczby studiujących towarzyszył spadek liczby absolwentów kierunków pedagogicznych. Powodów jest kilka: niż demograficzny, niskie płace w oświacie, a także fakt, że pedagogika coraz rzadziej stanowi dla kandydatów wymarzony pierwszy wybór – wiele osób traktuje ją jako ostateczność i rezygnuje, zostawiając wolne miejsca na studiach. Na Uniwersytecie Śląskim w 2023 r. aż 200 wolnych miejsc pozostawało na kierunku pedagogika po rekrutacji, co wymusiło dodatkowy nabór uzupełniający. Uczelnie pedagogiczne notują obecnie znacznie mniejsze nabory zarówno na studia stacjonarne, jak i niestacjonarne, co potwierdzają raporty Akademii Pedagogiki Specjalnej. Dyrektor warszawskiego zespołu szkół integracyjnych w wywiadzie wskazywała, że „kierunki pedagogiczne świecą pustkami”, a ofertą pracy dla pedagoga specjalnego nikt nie był zainteresowany. Te sygnały z praktyki potwierdzają, że podaż nowych pedagogów specjalnych wchodzących do zawodu znacząco zmalała.
Spadek liczby nowo wykształconych pedagogów specjalnych nastąpił w czasie, gdy zapotrzebowanie na ich usługi gwałtownie rośnie. Liczba dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego lub o potrzebie dodatkowego nauczyciela wspomagającego systematycznie się zwiększa. Jak podaje Ministerstwo Edukacji i Nauki w roku szkolnym 2020/2021 orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego posiadało ponad 215 tys. uczniów (około 4,66% wszystkich uczniów). W ciągu 15 lat populacja uczniów z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wzrosła o około 50 tys. osób (tj. o 30% względem stanu ok. 2006 r.). Trend wzrostowy przyspiesza: według danych GUS w roku szkolnym 2022/2023 w polskich szkołach było już 221,6 tys. dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, co stanowiło ok. 4,3% ogółu uczniów. Nawet na tle malejącej ogólnej liczby uczniów odsetek ten dynamicznie rośnie. Co więcej, aż 35% dzieci wymaga obecnie pomocy psychologiczno-pedagogicznej (wliczając opinie poradni o potrzebie dodatkowego wsparcia) – czyli co trzeci uczeń potrzebuje jakiejś formy specjalistycznej pomocy.
Określony w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453), wydanym w porozumieniu z ministrem edukacji narodowej, sposób kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, w tym nauczyciela pedagoga specjalnego, wynika z rozwiązań wypracowanych w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
Założenia dotyczące reguł i wymagań w zakresie kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela ujęte w ww. rozporządzeniu zostały wypracowane przez ekspertów w ramach powołanego przez ministra edukacji narodowej Zespołu do spraw kształcenia i doskonalenia nauczycieli (zarządzenie nr 15 z dnia 25 kwietnia 2017 r., Dz. Urz. MEN. poz. 27), a następnie przedstawione przez tego ministra w 2018 r. ministrowi nauki i szkolnictwa wyższego.
W związku z tym zwracam się do Pani Minister z pytaniem:
1. Czy zgadza się Pani z przedstawionymi powyżej argumentami, które obrazują rosnące zapotrzebowanie na dobrze wykształconych pedagogów specjalnych?
2. Czy rozważana jest zmiana rozporządzenia ministra przywracająca 3-letnie studia licencjackie na kierunku „pedagogika specjalna”?
3. Czy planowane jest inne działanie, które spowoduje większe zainteresowanie wyborem tego kierunku studiów?
Z wyrazami szacunku
w sprawie zmiany rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego dotyczącego kierunku studiów pedagogika specjalna
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 28-10-2025
Szanowna Pani Poseł, Szanowni Państwo Posłowie,
uprzejmie informuję, iż rosnące zróżnicowanie potrzeb dzieci i uczniów, które uczęszczają do różnych jednostek systemu oświaty jest faktem. Potwierdzają to dane, które Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) gromadzi w Systemie Informacji Oświatowej.
Zapewnienie wysokiej jakości edukacji włączającej w polskich szkołach wymaga odpowiednio przygotowanych kadr systemu oświaty, w szczególności nauczycieli, w tym specjalistów. W związku z powyższym MEN realizuje szereg działań w zakresie rozwijania kompetencji kadr.
Jednym z takich działań jest finansowanie już III edycji, bezpłatnych dla uczestników, studiów podyplomowych m.in. na kierunku „Pedagog specjalny w edukacji włączającej”.
W II edycji studiów kierunek ten skończyło 279 osób, w III edycji planowane jest zakończenie kierunku przez kolejne 275 osób.
Inne działania MEN obejmują:
W ramach poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży od 1 września 2022 r. rozpoczęło się wdrażanie pierwszego etapu standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Standardy określają minimalny wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Liczba etatów uzależniona jest od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach. Powinna także uwzględniać rozpoznane w tym zakresie potrzeby zarówno dzieci i uczniów, jak i ich rodziców oraz nauczycieli, którzy są także odbiorami pomocy zapewnianej przez nauczycieli specjalistów.
Biorąc pod uwagę uwarunkowania wprowadzania nowych rozwiązań systemowych (w tym m. in. pozyskania odpowiednio przygotowanych kadr), wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r.
Ogólna liczba nauczycieli specjalistów wzrosła w roku szkolnym 2024/2025 o ponad 4,3 tys. etatów z 46,6 tys. (na 30.09.2023 r.) do 54,6 tys. (według stanu na 12.10.2025 r.).
Ministerstwo Edukacji Narodowej (we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym, UNICEF, uczelniami, NGO) realizuje projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”[2]. Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarczył narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z dziećmi/uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. W projekcie wzięło udział ponad 800 jednostek systemu oświaty (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli). W ramach projektu wsparcie uzyskało ponad 100 tys. dzieci, 16 tys. nauczycieli, 22 tys. rodziców. Ponad 1 900 nauczycieli specjalistów uzyskało dzięki projektowi tytuł doradcy ds. dostępności uczenia. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostały wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom.
W celu podniesienia jakości nadzoru pedagogicznego w zakresie wsparcia uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, we wszystkich kuratoriach oświaty zostali powołani wizytatorzy ds. edukacji włączającej (po 2 osoby w każdym kuratorium)[4], do zadań których należy wspieranie dyrektorów przedszkoli, szkół i placówek oraz rodziców uczniów poprzez m.in. udzielanie informacji, konsultacje i porady w zakresie stosowania prawa oraz upowszechnianie dobrych praktyk.
Ośrodkowi Rozwoju Edukacji (ORE) powierzono zadanie organizowania cyklicznych spotkań wizytatorów ds. edukacji włączającej, które umożliwiają dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń. Spotkania organizowane były w formie stacjonarnej w Centrum Szkoleniowym w Sulejówku lub on-line.
Od 2017 r. odbyło się 29 spotkań informacyjno-konsultacyjnych. Ostatnie spotkanie dotyczyło m.in.:
W ORE uruchomiono także sieć współpracy i samokształcenia. Formy te pozwalają na konsultacje z ekspertami merytorycznymi z obszaru edukacji włączającej.
Rolą wizytatorów ds. edukacji włączającej jest:
Nauczyciele mogą skorzystać z dostępnych szkoleń, materiałów i publikacji, wśród których znajdują się m.in.:
W związku z ustalonym kierunkiem polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2024/2025, MEN przygotowało materiał dotyczący opisania zadań i roli nauczyciela psychologa w codziennej pracy. W materiale przedstawiono rekomendowane działania nauczyciela psychologa, które przez środowisko spostrzegane są jako dobre praktyki, i zostały zgłoszone podczas organizowanych przez MEN spotkań i konferencji na temat ochrony zdrowia dzieci i uczniów. W materiale podkreślono, że rezultaty pracy nauczyciela psychologa w środowisku przedszkola/szkoły/placówki zależą nie tylko od jego osobistej motywacji, lecz od współpracy wielu osób, w tym kadry zarządzającej i organów prowadzących poszczególne jednostki oświaty, a także jednostki współpracujące ze szkoła. Odpowiednia do potrzeb dziecka/ucznia sieć wsparcia społecznego jest istotnym czynnikiem ochronnym.
Materiał został upowszechniony we wszystkich przedszkolach, szkołach, placówkach i jest dostępny pod linkiem[14].
a) na jednolitych studiach magisterskich na kierunku:
lub
b) na studiach pierwszego i drugiego stopnia na kierunku innym niż pedagogika specjalna, w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej, pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej), wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i logopedii,
lub
c) na studiach podyplomowych dla osób posiadających:
Określony w standardzie kształcenia zakres kształcenia ww. grupy nauczycieli na jednolitych studiach magisterskich jest bardzo szeroki i obejmuje następujące grupy zajęć:
oraz
Minimalny wymiar ww. kształcenia to 2630 godzin, a w przypadku logopedii 3030 godzin.
W przypadku studiów pierwszego i drugiego stopnia na kierunku innym niż pedagogika specjalna, kształcenie obejmuje ogólne przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne oraz przygotowanie merytoryczne i przygotowanie dydaktyczno-metodyczne w zakresie pedagogiki resocjalizacyjnej lub pedagogiki korekcyjnej (terapii pedagogicznej) lub wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub logopedii oraz praktyki zawodowe. Minimalny wymiar kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia to 970 godzin, a w przypadku logopedii 1370 godzin.
Mając na uwadze ustalony minimalny wymiar i zakres kształcenia nauczycieli – pedagogów specjalnych, logopedów i prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka - nie jest możliwa realizacja całego standardu kształcenia tej grupy nauczycieli na studiach pierwszego lub drugiego stopnia.
Standard dopuszcza krótszą formę kształcenia na trzysemestralnych studiach podyplomowych, ale wyłącznie wobec osób, które są nauczycielami przedmiotu lub zajęć lub są pedagogami specjalnymi i chcą uzyskać kwalifikacje w jednym z ww. zakresów pedagogiki specjalnej (dodatkowym zakresie pedagogiki specjalnej).
Należy zaznaczyć, że obecnie obowiązujący standard kształcenia przygotowujący do wykonywania zawodu nauczyciela dopuszcza kształcenie nauczycieli – pedagogów specjalnych, logopedów i prowadzących zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka zarówno – na:
jak i
Ww. formy kształcenia są uwzględnione w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli[16]. Przepisy te uwzględniają także sposoby kształcenia nauczycieli obowiązujące wcześniej (w momencie rozpoczęcia kształcenia) oraz pozwalają zachować kwalifikacje wszystkim osobom, które przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela uzyskały niezależnie od czasu ich nabycia.
Jednocześnie uprzejmie informuję, iż na podstawie Zarządzenia Ministra Edukacji a dnia 26 kwietnia 2024 r. został powołany Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, będący organem pomocniczym Ministra Edukacji. Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli, w szczególności w zakresie:
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu
[2] https://asa.ibe.edu.pl/?s=konferencja
[3] https://ore.edu.pl/2024/10/wizytatorzy-ds-edukacji-wlaczajacej-2/
[4] https://www.ore.edu.pl/2017/10/wizytatorzy-ds-specjalnych-potrzeb-edukacyjnych-spe-2/
[5] https://szkolenia.ore.edu.pl/
[6] https://www.ibe.edu.pl/pl/szkolenia
[7] https://zpe.gov.pl/poradniki-do-edukacji-wlaczajacej
[8] https://mwm.us.edu.pl/index.php/dla-wszystkich/
[9] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu
[10] https://asa.ibe.edu.pl/publikacje/
[11] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy
[12] https://www.ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji
[15] Zgodnie z załącznikiem nr 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453).
[16] Dz. U. z 2023 r. poz. 2102 i z 2025 r. poz. 1111.