Interpelacja w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych

Interpelacja w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych Interpelacja nr 12630 do ministra edukacji w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych Zgłaszający: Marta Stożek Data wpływu: 01-10-2025 Szanowna Pani Minister, z ogromnym niepokojem i głębokim poczuciem odpowiedzialności kieruję do Pani interpelację będącą odpowiedzią na liczne sygnały docierające do mojego biura poselskiego. Pochodzą one od nauczycieli, terapeutów, wychowawców, rodziców, a także przedstawicieli organizacji pozarządowych, którzy zwracają uwagę na poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu niektórych placówek specjalnych w Polsce. Wskazują oni nie tylko na problemy zarządcze i brak skutecznego nadzoru, lecz przede wszystkim na systemowe zaniedbania, które prowadzą do pogorszenia warunków edukacyjnych oraz naruszeń praw dzieci ze specjalnymi potrzebami. Szczególnie alarmującym przykładem takich nieprawidłowości jest sytuacja w Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 12 we Wrocławiu. DSOSW nr 12 to placówka o unikalnej misji – edukacji i wychowania dzieci niesłyszących i słabosłyszących. Społeczność głuchych, jako mniejszość językowo-kulturowa, wymaga szczególnej uwagi i rozwiązań edukacyjnych dostosowanych do swoich potrzeb. Edukacja dzieci głuchych nie może być traktowana na równi z edukacją dzieci słyszących, ponieważ ich rozwój językowy i społeczny przebiega w zupełnie innym kontekście. Polskie szkoły ogólnodostępne, nawet z oddziałami integracyjnymi, nie są przygotowane do pracy z uczniami, dla których naturalnym językiem komunikacji jest polski język migowy (PJM), a nie język foniczny. Zmuszanie dzieci głuchych do uczestniczenia w edukacji zdominowanej przez osoby słyszące, bez zapewnienia im pełnej, dwujęzycznej komunikacji wizualnej, nie tylko nie wspiera ich rozwoju, ale wręcz prowadzi do wtórnej niepełnosprawności. Brak możliwości komunikacji z otoczeniem, niezrozumienie nauczycieli i rówieśników, niemożność swobodnego wyrażenia siebie – wszystko to powoduje głębokie poczucie osamotnienia, wykluczenia i obniżenia poczucia własnej wartości. Tylko szkoły specjalne z odpowiednim środowiskiem językowym i kulturowym – takie jak DSOSW nr 12 – są w stanie zapewnić dzieciom głuchym warunki do pełnego rozwoju, budowania tożsamości i odnoszenia sukcesów edukacyjnych. Tymczasem doniesienia o sytuacji w tej placówce są skrajnie niepokojące. Pracownicy zgłaszają przypadki zastraszania, ignorowania opinii rady pedagogicznej, braku kontaktu z dyrektorem, narzucania decyzji bez konsultacji, a także atmosferę niepewności i lęku. Rodzice informują o braku przejrzystości, nieprzystających do misji ośrodka działaniach kierownictwa oraz pogarszających się warunkach nauczania. Wszystko to dzieje się w miejscu, które powinno być bezpieczną przestrzenią rozwoju dzieci należących do jednej z najbardziej wykluczonych mniejszości w naszym kraju. Zarządzanie szkołami specjalnymi, a zwłaszcza tymi dedykowanymi społeczności głuchych wymaga nie tylko wiedzy administracyjnej, ale przede wszystkim głębokiego zrozumienia specyfiki tej społeczności. Osoby niesłyszące od dziecka funkcjonują w innym systemie językowym i poznawczym – ich relacja ze światem opiera się na zmysłach innych niż słuch, a edukacja oparta na dźwięku i słowie mówionym staje się dla nich barierą, a nie wsparciem. Dlatego standardy zarządzania takimi placówkami muszą uwzględniać te różnice i zapewniać środowisko, które będzie realnie wspierać uczniów, a nie wtórnie ich wykluczać. W kontekście powyższego konieczne jest nie tylko przeanalizowanie sytuacji w DSOSW nr 12, ale również opracowanie ogólnopolskich, szczegółowych standardów zarządzania szkołami specjalnymi. Potrzebujemy systemowego rozwiązania, które będzie chronić integralność takich placówek, wspierać ich kadry i przede wszystkim stawiać na pierwszym miejscu dobro dzieci. Nie może być tak, że o losie placówki specjalnej decydują osoby niekompetentne w zakresie pedagogiki specjalnej, bez konsultacji ze społecznością uczniowską, rodzicielską i nauczycielską. To godzi w prawa dziecka, narusza konstytucyjną zasadę równości oraz prowadzi do trwałego pogorszenia szans edukacyjnych dzieci głuchych. Z tego względu DSOSW nr 12 we Wrocławiu powinien być objęty pilnym nadzorem oraz wsparciem instytucjonalnym. Każdy przypadek nieprawidłowości ma bezpośrednie przełożenie na losy dzieci, które nie mają możliwości przeniesienia się do innej, odpowiadającej ich potrzebom szkoły. Placówki takie jak DSOSW nr 12 są unikalne i niezastąpione, a ich jakość zależy bezpośrednio od warunków organizacyjnych, kultury pracy oraz atmosfery zaufania i współpracy. W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje opracowanie specjalnych wytycznych dotyczących zarządzania placówkami edukacyjnymi dla dzieci niesłyszących i słabosłyszących, z uwzględnieniem ich odrębności kulturowej i językowej? Czy resort edukacji planuje przeprowadzenie kontroli w Dolnośląskim Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 12 we Wrocławiu w związku ze zgłaszanymi przez kadrę i rodziców nieprawidłowościami? Czy rozważane są zmiany legislacyjne, które wzmocnią autonomię szkół specjalnych, w tym tych przeznaczonych dla społeczności głuchych, oraz zagwarantują im stabilność organizacyjną i instytucjonalną? Czy ministerstwo uznaje potrzebę wyodrębnienia edukacji dzieci głuchych jako niezależnego nurtu, który nie podlega automatycznym procesom integracyjnym? Czy planowane są działania mające na celu zwiększenie obecności i znaczenia polskiego języka migowego (PJM) w edukacji oraz w kształceniu nauczycieli pracujących z dziećmi głuchymi? Czy resort rozważa wprowadzenie obowiązku konsultacji z radami pedagogicznymi i radami rodziców w procesie oceny pracy dyrekcji szkół specjalnych? Czy planowane jest stworzenie mechanizmów odwoławczych i interwencyjnych dostępnych dla nauczycieli i rodziców w sytuacji, gdy zarządzanie placówką narusza jej misję i dobro uczniów? Z wyrazami szacunku Marta Stożek Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych Odpowiedź na interpelację nr 12630 w sprawie ochrony szkół specjalnych oraz opracowania ogólnokrajowych standardów zarządzania placówkami specjalnymi, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji dzieci głuchych Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 24-10-2025 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie informuję, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) realizuje szereg działań, których celem jest podnoszenie jakości kształcenia uczniów niesłyszących i słabosłyszących w obowiązującym stanie prawnym, jak też prowadzi pracę nad stworzeniem systemowych rozwiązań na rzecz podnoszenia jakości wsparcia dla wszystkich dzieci i uczniów, w tym udzielanego przez różne sektory/resorty. W marcu 2024 r., na zlecenie MEN, Uniwersytet Warszawski uruchomił studia podyplomowe pn. „Polski język migowy dla nauczycieli”, aby poprawić znajomość PJM przez kadrę pedagogiczną pracującą z uczniami niesłyszącymi. Celem czterosemestralnych studiów podyplomowych jest przygotowanie nauczycieli, którzy będą łączyć biegłość w PJM (poziom B2 według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego) ze znajomością kontekstu socjolingwistycznego, wiedzą na temat społeczności posługującej się tym językiem, a także podstawowym rozeznaniem w aktach prawnych dotyczących uczniów niesłyszących i PJM. Studia podyplomowe zapewnią nauczycielom pracującym na co dzień z uczniami niesłyszącymi skuteczne narzędzie do komunikacji w postaci PJM na wysokim poziomie. Ww. działanie stanowi jeden z rezultatów zawartej i zrealizowanej w roku 2024 r. umowy z Uniwersytetem Warszawskim, zlecającej realizację zadania w zakresie nauczania dzieci i młodzieży niesłyszących i słabosłyszących. Zadanie było realizowane przez Uczelnię we współpracy z dyrektorami i nauczycielami pracującymi z uczniami z uszkodzonym słuchem, organizacjami pozarządowymi, a także innymi uczelniami, prowadzącymi kształcenie w zakresie surdopedagogiki. W ramach przedmiotowej umowy opracowano rekomendowane rozwiązania merytoryczno-organizacyjne w zakresie wykorzystania polskiego języka migowego (PJM) w kształceniu uczniów z uszkodzonym słuchem, uwzględniające model edukacji dwujęzycznej, a także „Raport dotyczący podnoszenia kompetencji w polskim języku migowym (PJM) nauczycieli pracujących z uczniami z uszkodzonym słuchem”, który został zamieszczony na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej [1] w dwóch wersjach: syntetycznej (przetłumaczonej na PJM) oraz rozszerzonej (opisowej). MEN podjęło działania, by poprawić znajomość polskiego języka migowego (PJM) przez kadrę pedagogiczną szkół. Wiąże się to z potrzebą uzupełnienia - o wymóg znajomości przez absolwentów PJM na poziomie co najmniej B2 - standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela pedagoga specjalnego, nauczyciela logopedy i nauczyciela prowadzącego zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, w zakresie edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością słuchową (surdopedagogiki) [2] . W oparciu o ww. raport MEN w 2025 r, podjął szereg działań: Raport został przekazany do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wraz z wystąpieniem o rozważenie wprowadzenia zmian w przepisach określających standard kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, w tym w kontekście zmian w kształceniu nauczycieli w PJM na poziomie B2. Współpraca międzyresortowa w powyższym zakresie jest kontynuowana. Zorganizowane zostało spotkanie dla dyrektorów specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych dla dzieci i uczniów niesłyszących oraz słabosłyszących, poświęcone wymianie doświadczeń oraz praktycznym uwarunkowaniom i scenariuszom wprowadzenia do polskiego systemu edukacji modelu tzw. edukacji dwujęzycznej (rozumianej jako nauka PJM jako przedmiotu oraz nauka w języku migowym), w kontekście rekomendacji przygotowanych przez zespół Uniwersytetu Warszawskiego w ramach umowy zrealizowanej w 2024 r. na zlecenie MEN. Wnioski ze spotkania dotyczyły dokonania przeglądu aktualnych dostosowań na egzaminach zewnętrznych dla uczniów z niepełnosprawnością słuchu, upowszechnienia informacji o podręcznikach, materiałach edukacyjnych i ćwiczeniowych dostosowanych do potrzeb uczniów niesłyszących i słabosłyszących oraz zwiększenie dostępności do materiałów zamieszczonych na ZPE, jak również zapewnienia przez specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze kadry pedagogicznej ze znajomością PJM na poziomie zapewniającym właściwą, pełną komunikację z dziećmi i uczniami z niepełnosprawnością słuchu. Zorganizowano spotkanie z udziałem ekspertów m.in. z Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, Uczelni oraz przedstawicieli Polskiego Związku Głuchych i specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych dla dzieci i uczniów niesłyszących i słabosłyszących, poświęcone dostosowaniom arkuszy egzaminacyjnych dla uczniów niesłyszących i słabosłyszących, w szczególności na egzaminach ósmoklasisty i maturalnym. MEN wystąpiło do Centralnej komisji Egzaminacyjnej o analizę propozycji dostosowań arkuszy egzaminacyjnych pod względem ewentualnej możliwości wprowadzenia zmian w bieżącym roku szkolnym lub od nowego roku szkolnego 2026/2027. 1 sierpnia br. do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych został przekazany projekt nowego rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych [3] , zawierający m.in. zmiany dotyczące trafniejszej identyfikacji potrzeb dzieci z uszkodzonym słuchem. W projekcie rozporządzenia zawarto istotne wytyczne dotyczące wydawania orzeczenia lub opinii w przypadku dzieci i uczniów niesłyszących oraz słabosłyszących, związane m.in. z dodatkowym uwzględnianiem: stopnia uszkodzenia słuchu (w tym także słyszenia funkcjonalnego, a także poziomu komunikacji dziecka lub ucznia zarówno w zakresie komunikacji werbalnej, jak i posługiwania się językiem migowym), sposobu komunikowania się rodziny z dzieckiem lub uczniem, wyników specjalistycznych ocen surdopedagogicznych i surdologopedycznych, dokonania oceny zasobów i barier środowiska przedszkolnego lub szkolnego z uwzględnieniem czynników takich jak np. akustyka pomieszczeń, w których odbywają się zajęcia, cechy akustyczne budynku i jego otoczenia, a także wyposażenie placówki w urządzenia wspomagające słyszenie i odbiór treści audiowizualnych. Równocześnie prowadzone są prace nad wdrożeniem rozwiązań w zakresie trafnej identyfikacji potrzeb uczniów głuchych i słabosłyszących z metodologią oceny funkcjonalnej [4] . Ocena funkcjonalna jest procesem rozpoznawania zasobów (mocnych stron) i trudności (potrzeb) dziecka i ucznia, obejmującym także identyfikowanie czynników środowiskowych, które na nich oddziałują w sposób pozytywny (wspierają rozwój, ułatwiają im aktywność i uczestniczenie) i negatywny (stanowią bariery, hamują jego optymalne funkcjonowanie). Funkcjonowanie i niepełnosprawność danej osoby postrzegane są jako dynamiczna interakcja pomiędzy stanem chorobowym (choroby, zaburzenia, uszkodzenia, urazy itp.), a tzw. czynnikami kontekstowymi, do których należą czynniki osobowe i środowiskowe. Istotą wymienionych czynników jest ułatwiający lub utrudniający wpływ świata fizycznego, społecznego i systemu postaw. Rozwiązania w zakresie oceny funkcjonalnej, adresowane do wszystkich dzieci i uczniów, uwzględniają również postulaty związane z poprawą sytuacji dzieci i młodzieży z dysfunkcją słuchu. Na uruchomionej w październiku 2025 r. platformie wsparcie.gov.pl [5] udostępnione zostały: narzędzia przesiewowe poszerzające wiedzę o codziennym funkcjonowaniu dzieci i młodzieży, wspierające wczesne wykrywanie trudności i planowanie działań wspierających ich rozwój i uczenie się - dla rodziców i osób niebędących pracownikami systemu oświaty; narzędzia do oceny funkcjonalnej, wspierające realizację zadań związanych z rozpoznawaniem potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz planowaniem i udzielaniem im wsparcia w procesie indywidualnego rozwoju i uczenia się - dla nauczycieli i specjalistów pracujących w jednostkach systemu oświaty. W Instytucie Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytucie Badawczym (IBE-PIB) trwają prace nad kolejnymi narzędziami, które uzupełnią repozytorium na ww. platformie. Są to m.in. narzędzia do oceny funkcjonalnej widzenia i słyszenia oraz narzędzie do oceny i wspierania dobrostanu szkolnego. Należy podkreślić, że przepisy prawa oświatowego umożliwiają naukę PJM lub innych alternatywnych metod komunikacji już od momentu objęcia dziecka zajęciami wczesnego wspomagania rozwoju, organizowanymi od chwili wykrycia niepełnosprawności [6] , jak również w trakcie wychowania przedszkolnego i kształcenia w szkole. Dla dzieci i młodzieży niesłyszących posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nauka języka migowego lub innych alternatywnych metod komunikacji powinna być uwzględniona w ramach zajęć rewalidacyjnych [7] , których minimalny tygodniowy wymiar w poszczególnych typach i rodzajach szkół został określony w przepisach prawa oświatowego [8] . Nauka języka migowego może być również zorganizowana w szkole poza obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi, zgodnie z potrzebami uczniów, w szczególności dzieci i młodzieży niesłyszących – organ prowadzący szkołę, na wniosek dyrektora szkoły, może dodatkowo przyznać nie więcej niż 3 godziny tygodniowo dla każdego oddziału (grupy międzyoddziałowej lub grupy międzyklasowej) w danym roku szkolnym, na realizację zajęć języka migowego [9] . Potrzeby rozwojowe i edukacyjne uczniów z uszkodzeniem słuchu są różne. Zakres wsparcia, jaki jest niezbędny konkretnemu dziecku posiadającemu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu np. na niesłyszenie lub słabe słyszenie jest spersonalizowany i wynika z zaleceń wskazanych w ww. orzeczeniu oraz z wielospecjalistycznych ocen poziomu funkcjonowania dziecka dokonywanych przez zespół nauczycieli i specjalistów prowadzących z nim zajęcia [10] . Dostosowanie treści i indywidualizacja procesu nauczania to zadanie nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem niesłyszącym lub słabosłyszącym. Wskazania, zalecenia i formy pracy określone zostają w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym [11] . Zgodnie z art. 22c ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [12] , minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może zlecić opracowanie i wydanie, w tym dystrybucję podręcznika, materiału edukacyjnego, książki pomocniczej, materiału ćwiczeniowego lub ich części, dostosowanych do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów niepełnosprawnych. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, działając na podstawie art. 464 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce [13] , co roku zleca przygotowanie dla uczniów z niepełnosprawnościami, którzy posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, adaptacji dopuszczonych do użytku szkolnego podręczników, dostosowanych do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami. Adaptacje wykonane na zlecenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania są zamieszczone na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) [14] i są udostępniane bezpłatnie. Wśród nich są materiały edukacyjne i ćwiczeniowe, kurs nauki polskiego języka migowego (PJM) oraz adaptacje lektur i podręczników. Serię „Lektury dostępne” opracował zespół doświadczonych ekspertów współpracujących z Pracownią Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego. W przygotowaniu tłumaczeń na PJM uczestniczyli głusi użytkownicy tego języka, będący wykładowcami Uniwersytetu Warszawskiego. Na serię „Lektury dostępne” składają się multimedialne książki pomocnicze do edukacji językowej i polonistycznej wraz z odpowiadającymi im materiałami ćwiczeniowymi, które służą utrwalaniu wiedzy i umiejętności określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych. Do każdej multimedialnej lektury powstał pakiet materiałów składający się z nagrań video z tłumaczeniem tekstu na polski języki migowy, tekstu łatwego do czytania (ETR), opracowania graficznego w formie komiksu, kart pracy, kart pracy z symbolami PCS (czyli znakami graficznymi obrazującymi pojęcia) i tablic komunikacyjnych z symbolami PCS. Wśród opracowań znalazły się m. in. utwory Adama Mickiewicza (w tym pierwszy raz przetłumaczony na polski język migowy „Pan Tadeusz”), Juliusza Słowackiego, Cypriana Kamila Norwida, Ignacego Krasickiego, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Aleksandra Fredry czy Henryka Sienkiewicza. Teksty reprezentują zatem różne gatunki literackie i są wśród nich także m.in. „Mazurek Dąbrowskiego” Józefa Wybickiego, fraszki Jana Kochanowskiego, bajki braci Grimm, baśnie Jana Christiana Andersena, polskie legendy, nowela Bolesława Prusa „Katarynka”, powieści „Tajemniczy ogród” Frances Hodgson Burnett i „Przygody Tomka Sawyera” Marka Twaina. Na zlecenie ministra do spraw oświaty i wychowania Pracownia Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego opracowała także multimedialny kurs języka migowego pod tytułem Migaj razem z nami, będący serią dziesięciu multimedialnych książek pomocniczych do nauczania tego języka przeznaczony dla uczniów szkół podstawowych. Autorami kursu są niesłyszący i słyszący specjaliści w zakresie surdopedagogiki, lingwistyki migowej =i nauczania języków obcych. Poszczególne części kursu odpowiadają poziomom biegłości językowej od A1 do B2 w skali Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ). Każda część została przygotowana w formie odrębnej publikacji multimedialnej, co umożliwia rozpoczęcie nauki na dowolnym poziomie i pracę ucznia zarówno w domu, jaki w klasie z wykorzystaniem tablicy multimedialnej. Kurs może zostać w całości pobrany nieodpłatnie zarówno ze strony internetowej Ministerstwa Edukacji i Nauki [15] , jak i ze Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej [16] . W latach 2017-2024 Uniwersytet Warszawski opracował również podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe, dostosowane do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami, mających trudności w uczeniu i/lub komunikowaniu się, w tym niesłyszących, słabosłyszących, z niepełnosprawnością intelektualną, autyzmem, afazją. Dla uczniów niesłyszących uczęszczających do klas I-III szkoły podstawowej zaadaptowano podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe do edukacji wczesnoszkolnej. Dla uczniów klas IV-VIII szkoły podstawowej zaadaptowano podręczniki do następujących przedmiotów: klasa IV: historia, matematyka, język polski, przyroda; klasa V: biologia, geografia, historia, matematyka, język polski; klasa VI: biologia, geografia, historia, matematyka, język polski; klasa VII: biologia, chemia, fizyka, geografia, historia, matematyka, język polski; klasa VIII: biologia, chemia, fizyka, geografia, historia, matematyka, język polski, wiedza o społeczeństwie. Na zestaw materiałów zaadaptowanych składają się nie tylko teksty podręcznikowe, które zostały przystosowane językowo do możliwości percepcyjnych grupy docelowej, lecz także najważniejsze grafiki z książek opracowane pod kątem zwiększenia czytelności i tablice z piktogramami PCS umożliwiające uczniowi niemówiącemu tworzenie wypowiedzi związanych z danym zagadnieniem. Wszystkie zaadaptowane teksty zostały przetłumaczone na polski język migowy. Do nauczania w liceum ogólnokształcącym i technikum opracowane zostały adaptacje podręczników dla klasy I tych szkół do: języka polskiego, matematyki, biologii, historii, geografii, fizyki i chemii oraz dla klasy II do języka polskiego, matematyki i historii. Minister Edukacji w 2025 r., podobnie jak w latach poprzednich, planuje zlecenie Uniwersytetowi Warszawskiemu opracowania adaptacji kolejnych podręczników dostosowanych do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami, w tym niesłyszących i słabosłyszących. Przepisy prawa oświatowego [17] szczegółowo określają zadania organów prowadzących szkoły lub placówki oświatowe oraz zadania dyrektorów tych szkół lub placówek, w tym także dla dzieci i uczniów niesłyszących lub słabosłyszących – niezależnie od typu i rodzaju szkoły lub placówki. Zadania organów prowadzących dotyczą m.in. zapewnienia: warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki, warunków umożliwiających stosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym. Zadania dyrektora szkoły lub placówki obejmują w szczególności: kierowanie działalnością szkoły lub placówki oraz reprezentowanie jej na zewnątrz, sprawowanie nadzoru pedagogicznego [18] , realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia. Równocześnie, statut szkoły lub placówki będący kluczowym aktem prawa wewnątrzszkolnego, zawiera w szczególności [19] : nazwę i typ szkoły oraz jej siedzibę, cele i zadania szkoły wynikające z przepisów prawa oraz sposób ich wykonywania, w tym w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, organizowania opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi, umożliwiania uczniom podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa oraz zasad promocji i ochrony zdrowia, organy szkoły oraz ich szczegółowe kompetencje, a także szczegółowe warunki współdziałania organów szkoły oraz sposób rozwiązywania sporów między nimi. Podsumowując, przepisy prawa oświatowego umożliwiają zorganizowanie pracy szkół lub placówek, w tym także specjalnych, przez dyrektorów tych jednostek w sposób autonomiczny i prawidłowy, gwarantując stabilność funkcjonowania, z jednoczesnym umożliwieniem np. uczniom niesłyszącym lub słabosłyszącym podtrzymywania poczucia tożsamości językowej. W przepisach prawa nie przewidziano dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania możliwości kontrolowania szkół i placówek, innych niż wymienione w art. 8 ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe [20] . Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania nadzoruje i koordynuje wykonywanie nadzoru pedagogicznego na terenie kraju, w szczególności nadzoruje działalność kuratorów oświaty w tym zakresie. Organami właściwymi do podjęcia działań wobec szkoły lub placówki jest organ prowadzący szkołę lub placówkę lub organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Nadzór pedagogiczny nad publicznymi i niepublicznymi przedszkolami, innymi formami wychowania przedszkolnego, szkołami i placówkami znajdującymi się na obszarze województwa, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, sprawuje właściwy kurator oświaty. Organem właściwym do prowadzenia – w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego – kontroli w nadzorowanych szkołach i placówkach jest kurator oświaty. W związku z tym, na zlecenie MEN, Dolnośląski Kurator Oświaty badał w roku szkolnym 2024/2025 sprawę Dolnośląskiego Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 12 we Wrocławiu w kontekście zarzutów części kadry pedagogicznej oraz rodziców uczniów, poprzez przeprowadzenie w Ośrodku kontroli doraźnych. Informacje o ustaleniach poczynionych w ramach kontroli zostały przekazane do wiadomości MEN. W obecnym stanie prawnym tryb ustalania oceny pracy nauczyciela zajmującego stanowisko dyrektora szkoły, w tym dyrektora szkoły specjalnej, a także tryb postępowania odwoławczego, został określony w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela [21] oraz w wydanym na podstawie art. 6a ust. 12 tej ustawy rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli [22] . Zgodnie z art. 6a ust. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, oceny pracy dyrektora szkoły dokonuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny w porozumieniu z organem prowadzącym tę szkołę. Ponadto zgodnie z art. 6a ust. 7 tej ustawy, organ, o którym mowa w ust. 6, dokonuje oceny pracy dyrektora szkoły po zasięgnięciu opinii rady szkoły i zakładowych organizacji związkowych działających w tej szkole. Stosownie zaś do treści art. 91d pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela w przypadku szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, zadania i kompetencje organu prowadzącego określone w art. 6a ust. 6 wykonuje odpowiednio: wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta, marszałek województwa. Jak wynika z powyższego, oceny pracy dyrektora szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego dokonuje właściwy kurator oświaty w porozumieniu odpowiednio z: wójtem, burmistrzem (prezydentem miasta), starostą lub marszałkiem województwa, po uprzednim zasięgnięciu opinii rady szkoły oraz zakładowych organizacji związkowych działających w tej szkole. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, w skład rady szkoły lub placówki wchodzą, z zastrzeżeniem ust. 2-4, w równej liczbie: nauczyciele wybrani przez ogół nauczycieli; rodzice wybrani przez ogół rodziców; uczniowie wybrani przez ogół uczniów. Art. 81 ust. 2 – 4 ww. ustawy stanowi natomiast, że: w skład rady szkoły lub placówki nie wchodzą uczniowie przedszkoli, uczniowie klas I-IV szkół podstawowych, z wyłączeniem szkół dla dorosłych, a także uczniowie szkół specjalnych i placówek dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym lub głębokim oraz uczniowie szkół i placówek określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 85 ust. 8 [23] ; w szkole podstawowej dla dzieci i młodzieży udział uczniów klasy V i VI w radzie szkoły nie jest obowiązkowy; w szkołach i placówkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 83 ust. 6 [24] udział rodziców w radzie szkoły lub placówki nie jest obowiązkowy. Tak więc, w przypadku dokonywania oceny pracy dyrektora szkoły, organ dokonujący tej oceny zobowiązany jest zasięgnąć m.in. opinii rady szkoły, w skład której wchodzą w równej liczbie m.in. nauczyciele wybrani przez ogół nauczycieli oraz rodzice wybrani przez ogół rodziców. Natomiast w sytuacji, gdy w danej szkole nie została powołana rada szkoły, to oceny pracy dyrektora tej szkoły dokonuje właściwy kurator oświaty w porozumieniu odpowiednio z: wójtem, burmistrzem (prezydentem miasta), starostą lub marszałkiem województwa, po uprzednim zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej oraz zakładowych organizacji związkowych działających w tej szkole. Wskazać bowiem należy, że tworzenie rady szkoły w obecnym stanie prawnym nie jest obligatoryjne, o czym stanowi art. 80 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Zgodnie z art. 82 ust. 2 ww. ustawy w szkołach, w których rada szkoły nie została powołana, zadania rady wykonuje rada pedagogiczna. Przepis ten nie zawiera żadnego wyłączenia, co oznacza, że w sytuacji, gdy w szkole nie działa rada szkoły wszystkie jej zadania, bez względu na to z jakich przepisów one wynikają, przejmuje rada pedagogiczna. Tym samym, w przypadku dokonywania oceny pracy dyrektora szkoły, w której nie działa rada szkoły, opinię o pracy tego dyrektora wyraża rada pedagogiczna. Ponadto informuję, że 8 lipca 2025 r. do uzgodnień międzyresortowych, opiniowania i konsultacji publicznych został skierowany projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (UD 222), który przewiduje co do zasady obligatoryjne tworzenie rad szkół i placówek. Mając na uwadze powyższe uprzejmie informuję, iż nie planuje się zmian w zakresie oceny pracy dyrektorów szkół, w tym dyrektorów szkół specjalnych polegających na wprowadzeniu w procesie dokonywania ich oceny obowiązku zasięgania opinii rady pedagogicznej i rady rodziców. Przepisy ustawy – Karta Nauczyciela wyznaczają zakres obowiązków nauczycieli, w tym nauczycieli pełniących funkcję dyrektora szkoły oraz sposób postępowania w przypadku zachowań nauczycieli, które nie mogą być akceptowane z uwagi na dobro wychowywanych dzieci i młodzieży. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, każdy nauczyciel obowiązany jest: rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę; wspierać każdego ucznia w jego rozwoju; dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego; doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły; kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka; dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów. Stosownie do art. 75 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, w tym za popełnienie czynów naruszających prawa i dobro dziecka, które w rozumieniu tej ustawy oznaczają działania i zaniechania godzące w te prawa i dobro. Zatem każde zachowanie nauczyciela, w tym nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły powinno być rozpatrywane w kontekście bądź naruszenia ww. obowiązków, bądź uchybień godności zawodu nauczyciela oraz indywidualnie badane i oceniane przez wskazane ustawowo organy. Zgodnie z regulacjami zawartymi w ustawie – Karta Nauczyciela w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli w pierwszej instancji orzekają komisje dyscyplinarne działające przy wojewodach. Komisje te obejmują nauczycieli wszystkich szkół umiejscowionych na terenie danego województwa. Drugą instancją w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania, powołana do rozpatrywania odwołań od orzeczeń komisji wydanych w pierwszej instancji. Natomiast kontrolę prawidłowości działania komisji odwoławczej sprawują sądy apelacyjne - sądy pracy i ubezpieczeń społecznych, do których stronom przysługuje odwołanie od prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej wydanego w drugiej instancji. Tak więc rozstrzygnięcie, czy dany nauczyciel, w tym nauczyciel pełniący funkcję dyrektora szkoły naruszył obowiązki lub uchybił godności zawodu nauczyciela, należy do wyłącznej kompetencji komisji dyscyplinarnej. Każdy kto posiada informacje dotyczące zachowań nauczyciela uchybiających godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, w tym naruszających prawa i dobro dziecka może powiadomić o tym organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna pierwszej instancji (tj. wojewodę właściwego ze względu na miejsce zatrudnienia nauczyciela albo kuratora oświaty, któremu wojewoda przekazał do realizacji zadania organu, przy którym działa komisja dyscyplinarna dla nauczycieli), który na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela może polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Ponadto w przypadku podejrzenia popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, przepis art. 75 ust. 2a ww. ustawy nakłada wprost na dyrektora szkoły, a w przypadku popełnienia takiego czynu przez dyrektora szkoły - organ prowadzący szkołę, obowiązek zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o podejrzeniu popełnienia takiego czynu, chyba, że okoliczności bezspornie wskazują, że nie doszło do popełnienia takiego czynu. W związku z powyższym, w obowiązującym stanie prawnym, w przypadku podejrzenia uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela, w tym podejrzenia popełnienia czynu naruszającego prawa i dobro dziecka przez nauczyciela czy też nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły, inni nauczyciele jak również rodzice uczniów tej szkoły mogą zawiadomić o powyższym organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna pierwszej instancji, który może polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania wyjaśniającego wobec tych nauczycieli. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] https://zpe.gov.pl/b/raport/P4HD3G5RC [2] Określonego w przepisach załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453). [3] https://www.gov.pl/web/edukacja/projekt-nowego-rozporzadzenia-ws-orzeczen-i-opinii-wydawanych-w-publicznych-poradniach-psychologiczno-pedagogicznych---skierowany-do-konsultacji-spolecznych-i-uzgodnien-miedzyresortowych https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12400612 [4] Więcej na temat oceny funkcjonalnej, a także innych projektowanych rozwiązań na stronie „Edukacja w zasięgu ręki”: https://edukacjawzasiegureki.pl/edukacja-wlaczajaca/czym-jest-i-jak-dziala-ocena-funkcjonalna/ [5] https://wsparcie.gov.pl/ [6] Na podstawie art. 127 ustawy – Prawo oświatowe oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (Dz. U. poz. 1635). [7] O których mowa w przepisach § 5 pkt 4, § 6 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309). [8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. poz. 639, z późn. zm.). [9] § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół. [10] § 6 ust. 4 i 9-10 ww. rozporządzenia w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. [11] § 6 ww. rozporządzenia. [12] Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm. [13] Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm. [14] https://zpe.gov.pl/ [15] https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/kurs-polskiego-jezyka-migowego-pjm [16] https://zpe.gov.pl/a/migaj-razem-z-nami---kurs-polskiego-jezyka-migowego-pjm/DipfoQ5uN [17] Art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 68 ust. 1 pkt 1 – 3 i 10 ustawy – Prawo oświatowe. [18] Zgodnie z art. 62 ust. 2 – 3 ww. ustawy odpowiednio, szkołą lub placówką może również kierować osoba niebędąca nauczycielem powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Osoba, o której mowa powyżej, nie może sprawować nadzoru pedagogicznego. W przypadku powołania takiej osoby na stanowisko dyrektora nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce. [19] Art. 98 ust. 1 pkt 1, 4 i 5 ww. ustawy – w przypadku szkól publicznych. [20] Na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, minister właściwy do spraw oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny nad zakładanymi i prowadzonymi przez siebie: szkołami polskimi, publicznymi placówkami doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, publicznymi szkołami i placówkami o charakterze eksperymentalnym, publicznymi placówkami kształcenia ustawicznego o zasięgu ogólnokrajowym, szkołami i zespołami szkół w Polsce oraz przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej, które prowadzą kształcenie dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą zgodnie z podstawą programową kształcenia ogólnego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lub umożliwiają uczniom uczęszczającym do szkół funkcjonujących w systemach oświaty innych państw uzupełnianie wykształcenia w zakresie szkoły podstawowej i liceum ogólnokształcącego, zgodnie z ramami programowymi kształcenia uzupełniającego i planami nauczania dla szkół polskich. [21] Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.). [22] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz. U. poz. 1822). [23] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie typów szkół i placówek, w których nie tworzy się samorządu uczniowskiego (Dz. U. z 2023 r. poz. 2386). [24] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie rodzajów szkół i placówek, w których nie tworzy się rad rodziców (Dz. U. z 2023 r. poz. 2352).