Interpelacja w sprawie możliwych roszczeń samorządów o zwrot kosztów nauczania religii finansowanych z ich własnych budżetów w związku z ograniczeniami wprowadzonymi przez obecny rząd

Interpelacja w sprawie możliwych roszczeń samorządów o zwrot kosztów nauczania religii finansowanych z ich własnych budżetów w związku z ograniczeniami wprowadzonymi przez obecny rząd Interpelacja nr 12562 do ministra edukacji w sprawie możliwych roszczeń samorządów o zwrot kosztów nauczania religii finansowanych z ich własnych budżetów w związku z ograniczeniami wprowadzonymi przez obecny rząd Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski, Marcin Porzucek, Jarosław Krajewski, Michał Kowalski, Waldemar Andzel, Jan Michał Dziedziczak Data wpływu: 29-09-2025 Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło zmiany ograniczające liczbę godzin lekcji religii finansowanych z budżetu państwa. W efekcie niektóre samorządy zdecydowały się sfinansować z własnych środków brakujące godziny religii, tak aby utrzymać dotychczasowy wymiar nauczania. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność części działań ministerstwa z Konstytucją RP oraz konkordatem, wskazując, że wprowadzono je bez wymaganej podstawy ustawowej i bez przewidzianych w umowie międzynarodowej uzgodnień z Kościołem. W analogicznej sytuacji – jak w przypadku ograniczeń finansowania nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości – sądy przyznawały gminom odszkodowania, mimo tego, że podstawy prawne do tego były dużo słabsze niż w tym przypadku. W związku z powyższym istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jednostki samorządu terytorialnego, które pokryły z własnych środków koszty dodatkowych godzin religii, mogą występować z roszczeniami wobec Skarbu Państwa o zwrot poniesionych wydatków. W związku z tym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dysponuje danymi o liczbie samorządów, które w roku szkolnym 2025/2026 sfinansowały z własnych środków brakujące godziny lekcji religii? Czy w resorcie prowadzone są prace nad przygotowaniem mechanizmu rekompensat lub specjalnego programu umożliwiającego dobrowolny zwrot poniesionych kosztów bez konieczności wchodzenia przez gminy i powiaty na drogę sądową? Czy w projekcie ustawy budżetowej na 2026 r. lub w Wieloletnim Planie Finansowym Państwa zostały zabezpieczone środki na ewentualne wypłaty odszkodowań w przypadku przegranych procesów sądowych? Jeśli tak, w jakiej wysokości? Jakie jest stanowisko rządu RP w odniesieniu do potencjalnych pozwów od samorządów? Czy rząd planuje bronić się w sądach wszystkich instancji? Czy przewiduje możliwość zawierania ugód lub przyspieszonego uznawania roszczeń? Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka prawnego i finansowego, w tym szacunkową wartość roszczeń mogących powstać na tle niezgodnych z prawem ograniczeń w finansowaniu lekcji religii?

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwych roszczeń samorządów o zwrot kosztów nauczania religii finansowanych z ich własnych budżetów w związku z ograniczeniami wprowadzonymi przez obecny rząd Odpowiedź na interpelację nr 12562 w sprawie możliwych roszczeń samorządów o zwrot kosztów nauczania religii finansowanych z ich własnych budżetów w związku z ograniczeniami wprowadzonymi przez obecny rząd Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 18-12-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację proszę o przyjęcie następującego stanowiska Ministra Edukacji w sprawie obowiązujących przepisów prawa w zakresie organizacji nauki religii w szkołach. Na mocy rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. [1] zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wymiar nauki religii finansowanej z budżetu państwa został zmniejszony do jednej godziny lekcyjnej w tygodniu. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 lipca 2025 r. uznał, że ww. rozporządzenie jest w całości niezgodne z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia o systemie oświaty w zw. z art. 92 ust. 1, art. 25 ust. 3 oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, czego efektem w opinii Trybunału Konstytucyjnego jest powrót do poprzedniego stanu prawnego, dostarczającego podstaw do nauczania religii w wymiarze dwóch godzin lekcyjnych tygodniowo. Należy jednak mieć na uwadze, że w uchwale Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015 – 2023 jasno stwierdzono m.in., że: - funkcjonowanie Trybunału obarczone jest rażącym naruszeniem prawa w związku z nieprawidłowościami polegającymi na nieobsadzeniu Trybunału legalnie powołanymi sędziami i zastąpieniu ich tzw. sędziami dublerami, - Trybunał Konstytucyjny znajduje się w stanie niezdolności do wykonywania zadań Trybunału Konstytucyjnego określonych w art. 188 i art. 189 Konstytucji, a ta sytuacja wymaga ponownej kreacji sądu konstytucyjnego, zgodnie z konstytucyjnymi zasadami, - krytycznie sytuację w Trybunale oceniła też Komisja Europejska, która 15 lutego 2023 r. podjęła postępowanie naruszeniowe w stosunku do Polski; w ocenie Komisji Trybunał nie wypełnia znamion niezależnego sądu w rozumieniu art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej, - organy władzy publicznej (w tym administracja rządowa) działają na podstawie i w granicach prawa, a zatem uwzględnianie przez nie rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego wydanych z naruszeniem prawa, może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu. W świetle cytowanego wyżej aktu problematyka roszczeń, o których mowa w Interpelacji, staje się bezprzedmiotowa. Te roszczenia mogłyby być bowiem oparte tylko na poprzednim stanie prawnym, który dawał podstawę dla organizowania dwóch lekcji religii tygodniowo. Tymczasem, Trybunał Konstytucyjny, którego funkcjonowanie obarczone jest rażącymi naruszeniami prawa, nie był zdolny (i nadal nie jest) wydać wyroku (ani jakiegokolwiek innego orzeczenia), którego skutkiem byłoby wyeliminowanie z porządku prawnego ustawy czy rozporządzenia. A zatem wyrok Trybunału U 2/25 nie spowodował, że rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r., redukujące liczbę godzin nauczania religii do jednej tygodniowo, przestało obowiązywać. Ponadto, ww. wymieniony wyrok Trybunału nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw RP. Rozporządzenie niezmiennie pozostaje jedyną prawną podstawą dla organizowania lekcji religii w przedszkolach i szkołach publicznych. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Dz. U. poz. 66.