Interpelacja w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną

Interpelacja w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną Interpelacja nr 12496 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną Zgłaszający: Klaudia Jachira Data wpływu: 25-09-2025 Szanowny Panie Ministrze, w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 - 1 404 773 obywateli polskich zadeklarowało inną lub dodatkową obok polskiej narodowość. W tej grupie najbardziej liczne były deklaracje narodowości śląskiej – 596 224 osób, tj. 1,57% polskiego społeczeństwa oraz kaszubskiej – 179 685 osób, co odpowiada 0,47% ogółu obywateli. Jednocześnie posługiwanie się językiem śląskim zadeklarowało 467 145 osób, tj. 1,23% oraz kaszubskim 89 198 osób, tj. 0,23%. Obie wspólnoty Kaszubów i Ślązaków, są autochtoniczną/rodzimą ludnością regionów, które zamieszkują od wieków, a których kultura i tożsamość rozwijały się na pograniczu słowiańsko-germańskim. Obie grupy należą podobnie jak Polacy do Słowian Zachodnich i posługują się językami należącymi do grupy języków lechickich, razem z językami polskim oraz dolno- i górnołużyckim. Środowiska naukowe zajmujące się tym tematem zdają sobie sprawę, że kwestia etnicznego statusu Kaszubów i Ślązaków oraz ich zgodności z definicją mniejszości etnicznej zawartą w ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. pozostaje przedmiotem debaty w środowisku naukowym. Jednocześnie wskazują jednak, że problemem pozostaje interpretacja kryteriów ustawowych, które nie są jednoznacznie zdefiniowane, a ich stosowanie zależy częściowo od woli politycznej. Ponadto dążenia Ślązaków i Kaszubów o ich uznanie za mniejszości etniczne, a Ślązaków również o uznanie „ślōnskij gŏdki“ za język regionalny są zgodne z międzynarodowymi standardami wyznaczanymi przez Konwencję Ramową o ochronie mniejszości narodowych przyjętą przez Radę Europy oraz Deklarację ONZ o Prawach Osób Należących do Mniejszości Narodowych lub Etnicznych, Religijnych i Językowych. Należy podkreślić, że starania Ślązaków oraz Kaszubów o uznanie swej kulturowej podmiotowości w ramach Rzeczypospolitej Polskiej i chęć realizacji swej tożsamości w ramach naszego Państwa, są przejawem obywatelskiej i propaństwowej postawy. W tym kontekście smuci stałe odmawianie Ślązakom oraz brak inicjatywy skierowanej do Kaszubów uznania tych wspólnot za mniejszości etniczne. Polscy obywatele śląskiego, czy kaszubskiego pochodzenia podobnie, jak inni mieszkańcy Rzeczypospolitej Polskiej spełniają obowiązki nałożone przez Konstytucję RP i zgodnie z nią powinni być otoczeni troską również w zakresie praw kulturowych zgodnie z art. 35, tejże Konstytucji – Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. Przedstawiona sytuacja nasuwa następujące pytania o działania Rady Ministrów i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w zakresie wspierania wspomnianych wspólnot: Czy prowadzone są prace w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji lub w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych nad ujednoliceniem statusu mniejszości narodowych i etnicznych? Czy trwają prace w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji lub w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych nad uznaniem języka śląskiego – „ślōnskij gŏdki“ za język regionalny? Czy trwają prace w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji lub w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszości etniczne? Jakie jest stanowisko Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie uznania Ślązaków i Kaszubów za mniejszości etniczne? Jakie są potencjalne przeszkody lub wyzwania, które widzi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji lub Komisja Wspólna Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych w uznaniu Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną? Z poważaniem

Odpowiedź na interpelację w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną Odpowiedź na interpelację nr 12496 w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 17-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12496 Pani Poseł Klaudii Jachiry w sprawie prac nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszość etniczną, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym [1] zawiera w art. 2 ust. 1 i 3 odpowiednio definicje legalnej mniejszości narodowej i mniejszości etnicznej. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 1, ilekroć w ustawie jest mowa o mniejszościach, rozumie się przez to mniejszości narodowe i etniczne, o których mowa w art. 2. Nie budzi zatem wątpliwości, że na gruncie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym wszelkie prawa indywidualne przyznane osobom należącym do mniejszości narodowych przysługują również osobom należącym do mniejszości etnicznych. Różnicy w statusie mniejszości narodowych i etnicznych można dopatrywać się jedynie w regulacjach przyjętych na gruncie ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy [2] , który przyznaje niektóre uprawnienia wyłącznie komitetom wyborczym utworzonym przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych [3] . Jednocześnie informuję, że zarówno w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych nie są prowadzone prace nad ujednoliceniem statusu mniejszości narodowych i etnicznych oraz nad uznaniem Ślązaków i Kaszubów za mniejszości etniczne. Odnosząc się do kwestii poruszonej w wystąpieniu Pani Poseł, dotyczącej uznania języka śląskiego - ślonskij godki za język regionalny należy wskazać, że 21 maja 2025 r. do Marszałka Sejmu RP został wniesiony poselski projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym [4] , którego celem jest nadanie statusu języka regionalnego etnolektowi śląskiemu. Pierwsze czytanie projektu ustawy zaplanowane zostało w planie prac Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP na listopad 2025 r. Obecnie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji trwają prace nad przygotowaniem projektu stanowiska Rządu wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym oraz niektórych innych ustaw . Należy zauważyć, że „wyniki ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań wskazują na utrzymywanie się poczucia odrębności etnicznej społeczności regionalnych w Polsce, chociaż w większości przypadków wiąże się to z jednoczesnym odczuwaniem polskiej tożsamości narodowej. Do najliczniejszych, innych niż polskie, identyfikacji narodowo-etnicznych zaliczane są deklaracje śląskie i kaszubskie. W sumie odnotowano 596 224 deklaracji śląskich, przy czym mniej niż 1/3 z tego (187 372) wyrażono jako identyfikację pojedynczą, częściej natomiast, bowiem w 385 046 przypadkach wskazywano identyfikację śląską łącznie z polską. Z kolei wśród 179 685 osób deklarujących przynależność kaszubską, 166 839 stanowiły takie, które zadeklarowały przynależność polsko-kaszubską, zaś tylko 11 961 (niespełna 7%) – wyłącznie przynależność kaszubską. W odniesieniu do Ślązaków, zauważa się znaczne spadki liczebności w obrębie podgrupy deklaracji jednorodnych (wyraźniejsze niż te zaobserwowane w ogólnej liczbie identyfikacji), wynoszące odpowiednio – 50,1% w przypadku pojedynczych identyfikacji śląskich. W przypadku Kaszubów analogiczny wskaźnik wynoszący –27,0% jest mniej więcej proporcjonalny do zmian zachodzących w łącznej liczbie deklaracji i wydaje się nie mieć tak istotnego znaczenia, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że liczba identyfikacji jednorodnych i ich udział w ogólnej liczbie identyfikacji kaszubskich była relatywnie niewielka również w 2011 r.” [5] Przedstawione wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 wydają się również być zbieżne z oceną Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego [6] , wyrażoną w złożonej Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji ofercie realizacji w 2025 r. zadania publicznego, zgodnie z którą „(…) Kaszubi przynależą do grupy zachodniosłowiańskiej, są autochtoniczną ludnością pomorską, mają własny język oraz świadomość wspólnoty pochodzenia i wspólnych doświadczeń historycznych oraz bazując na poczuciu odrębności, budowanej w oparciu o cechy kulturowe, definiują się najczęściej jako wspólnota/grupa etniczna, która w znaczącej większości uważa siebie nie tylko za Kaszubów, ale też za Polaków (co nie wyklucza, iż są w niej i tacy, którzy taką identyfikację odrzucają, przyjmując inne modele tożsamości)”. Można również zauważyć, że „dążenie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego do objęcia Kaszubów przepisami ustawy o mniejszościach narodowych zmierzało raczej do ustawowego zagwarantowania im posiadanych praw kulturalnych i językowych niż do uznania ich za mniejszość narodową (etniczną) dlatego (…)po analizie problemu wprowadzono do projektu ustawy w odniesieniu do języka kaszubskiego określenie «język regionalny».” [7] W ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji obowiązujące przepisy prawa, w zakresie w jakim dotyczą zachowania i rozwoju języka kaszubskiego, wydają się – co do zasady - odpowiadać potrzebom tej społeczności. Pragnę również poinformować, że podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych 12 marca 2025 r., została przyjęta uroczysta deklaracja w sprawie powołania zespołu roboczego ds. opracowania projektu nowelizacji ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym . Na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych 11 czerwca 2025 r., po wcześniejszych uzgodnieniach między stroną rządową i mniejszościową, powołano członków zespołu ds. nowelizacji. W jego skład weszli przedstawiciele Ministra Edukacji, Ministra Finansów, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także członkowie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych będący przedstawicielami mniejszości niemieckiej, karaimskiej, łemkowskiej i dwóch przedstawicieli mniejszości ukraińskiej. Pierwsze posiedzenie zespołu ma się odbyć jeszcze w październiku tego roku. Podczas posiedzenia ma zostać przyjęty wstępny podział tematyczny oraz ustalony zakres zagadnień, nad którymi zostaną przeprowadzone prace w ramach nowelizacji ustawy. Należy również zauważyć, że 26 kwietnia 2024 r. Sejm uchwalił ustawę nowelizującą ustawę o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, na podstawie której językowi śląskiemu przyznaje się status języka regionalnego. W dniu 28 maja 2024 r. Prezydent RP przekazał Marszałkowi Sejmu RP umotywowany wniosek o ponowne rozpatrzenie tej ustawy przez Sejm. Ustawa została skierowana do Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP. Prace nad ustawą nie zostały jeszcze zakończone. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2017 r. poz. 823 [2] Dz. U. z 2025 r. poz. 365 [3] art. 95 § 2 i art. 197 ustawy – Kodeks wyborczy [4] Druk nr 1346 [5] Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna w świetle wyników NSP 2021, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2023, str. 114-117. [6] Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie jest stowarzyszeniem założonym w 1956 r. Jest to jedna z największych organizacji pozarządowych w Polsce i największa w historii ruchu kaszubskiego. [7] G. Janusz, Polska ustawa o mniejszościach narodowych, [w:] Tożsamość, kultura, równość. Refleksje z okazji piętnastolecia Ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, red. C. Obracht-Prondzyński, M. Milewska, Gdańsk 2020, str. 142.