Interpelacja w sprawie funkcjonowania ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty z maja 2022 roku zmierzającej do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach

Interpelacja w sprawie funkcjonowania ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty z maja 2022 roku zmierzającej do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach Interpelacja nr 1247 do ministra edukacji w sprawie funkcjonowania ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty z maja 2022 roku zmierzającej do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka, Marek Jakubiak Data wpływu: 31-01-2024 Szanowna Pani Minister, w 2022 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o systemie oświaty. Jest to niezwykle ważna zmiana zapowiadana przez ministra edukacji w związku z dążeniem do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach. W 2020 roku Fundacja na Rzecz Praw Ucznia przygotowała projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe. Nowela zakładała wprowadzenie obowiązku zatrudnienia psychologa w każdej szkole. W 2020 psychologowie byli obecni zaledwie w połowie placówek. Zgodnie z zaproponowanym projektem, placówka miała zapewnić psychologowi odrębne pomieszczenie, w którym osoba prosząca o pomoc psychologiczno-pedagogiczną (nie musi być to przecież tylko uczeń, mogą to być też nauczyciele, inni pracownicy szkoły czy rodzice), będzie miała zagwarantowane poczucie bezpieczeństwa oraz prywatności. Dostępne w sieci badania nad zaburzeniami psychicznymi dzieci w Polsce, nie napawają optymizmem. Zaburzenia rozwoju psychicznego dotykają ponad 400 tys. najmłodszych dzieci (do 6 r.ż.), przy czym u dzieci mieszkających na wsi odsetek ten przekracza 20%, co wymaga podniesienia kompetencji wychowawczych rodziców oraz wzmocnienia wsparcia instytucjonalnego, w tym zapewnienia miejsca w przedszkolach, zwłaszcza na wsi. Doświadczenia zaburzeń psychicznych ma za sobą co 8. dziecko w wieku 7–17 lat. Przekłada się to na ponad pół miliona dotkniętych nimi dzieci i młodzieży, szczególnie dzieci z rodzin objętych pomocą społeczną, wśród których cierpi na nie ponad 20%. Wśród młodzieży dominują zaburzenia eksternalizacyjne (w tym zaburzenia związane z używaniem substancji). Wraz z wiekiem rosną wskaźniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. Największe wzrosty odnotowano w przypadku zaburzeń związanych z używaniem alkoholu – największe wskaźniki rozpowszechnienia odnotowano wśród badanych w wieku 16-17 lat. Zgodzi się Pani ze mną zatem, iż pomoc psychologa wobec przytłaczających danych odnoszących się do kondycji psychicznej młodych ludzi, jest dziś nie do przecenienia. Więcej, psycholog powinien być dostępny na wyciągnięcie ręki, jako osoba pierwszego kontaktu w razie trudności na omawianej płaszczyźnie. W rejonie zamojskim, z którym jestem nieodłącznie związany, dzieci owszem, mają dostęp do psychologa szkolnego, jest to jednakże zbyt mało i z reguły są kierowane od psychologa szkolnego wyżej, w celu odbycia terapii [psychoterapia], i tu zaczynają się schody, oczekiwanie na wizytę u psychoterapeuty w moim regionie, to średnio 3 miesiące, a przecież młodzież często znajduje się w tak złej kondycji psychicznej, że każdy dzień oczekiwania to pogłębienie ich problemów. Rodzice, z którymi często rozmawiam, skarżą się na tę sytuację, sami nie wiedząc, jak pomóc dziecku i co począć w sytuacji kryzysu. Wyraźnie widać, że rodzice potrzebują wsparcia [wiedzy merytorycznej] w starciu z problemami psychicznymi swoich dzieci, gdyż nie wiedzą, jak zachować się w sytuacji przedłużonego oczekiwania na interwencję specjalisty. W mojej opinii inicjatywa szkoleń odbywających się w szkołach z sposobu radzenia sobie z problemami własnego dziecka, szkolenie z umiejętności okazywania wsparcia dziecku w sytuacji kryzysu psychicznego, mogłyby przyczynić się do zapobieżenia pogłębianiu się tegoż kryzysu, który często może być przez rodziców niezrozumiały i budzić niejako naturalną reakcję buntu na to, co przeżywa ich dziecko. Kryzys psychiczny dziecka to dziś ogromne wyzwanie dla rodzica, którego nie mieli rodzice wychowujący dzieci jeszcze 50 lat temu, dlatego współcześni rodzice tak bardzo potrzebują wsparcia w tej materii. Z uwagi na bezsporną istotność przedstawionego zagadnienia, jak również kierując się troską o zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione niżej pytania. Jak wygląda sytuacja z dostępem do psychologa w polskich szkołach? Proszę o dane, w ilu szkołach, pomimo funkcjonowania ustawy, nie została jeszcze wdrożona opieka psychologiczna dla uczniów, i jakie są przyczyny braku zatrudnienia specjalisty? Proszę o informację, jak kształtują się wynagrodzenia psychologów zatrudnionych w szkołach, czy ich wysokość jest decyzją samorządu jako organu prowadzącego placówkę, czy mają na nią wpływ również inne czynniki? Ile dzieci skorzystało z opieki psychologicznej w szkołach? Proszę o dane kolejno z lat: 2020, 2021, 2022 i 2023. Czy ministerstwo jest skore wdrożyć w szkołach, do których uczęszczają dzieci, szkolenia/warsztaty dla rodziców prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę, jak radzić sobie z problemami psychicznymi dziećmi, by nie zaszkodzić, a pomóc własnemu dziecku? Jak Ministerstwo postrzega kwestię wspierania rodziców w tej materii?

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty z maja 2022 roku zmierzającej do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach Odpowiedź na interpelację nr 1247 w sprawie funkcjonowania ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty z maja 2022 roku zmierzającej do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego w szkołach Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 28-02-2024 Szanowny Panie Pośle, obecnie, na łączną liczbę 16 429 szkół, nauczyciele psychologowie zatrudnieni są w 12 317 szkołach (75%). W 4 112 szkół (25%) nie ma zatrudnionych psychologów. Przyczyny braku realizacji wymaganych prawem [1] standardów zatrudnienia nauczycieli specjalistów, w tym nauczycieli psychologów, w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach i zespołach tych przedszkoli i szkół, będą badane w trakcie kontroli zaplanowanych w ramach nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratorów oświaty w roku szkolnym 2024/2025. Na wynagrodzenie nauczycieli (w tym również nauczycieli psychologów) składa się gwarantowane wynagrodzenie zasadnicze [2] , a także inne składniki wynagrodzenia średniego, określone w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Od 1 stycznia 2024 r. wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela z tytułem zawodowym magistra i przygotowaniem pedagogicznym wynosi dla: nauczyciela początkującego: 4 908 zł, nauczyciela mianowanego: 5 057 zł, nauczyciela dyplomowanego: 5 915 zł. Wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela jest tylko jednym z elementów wynagrodzenia nauczyciela. Każdy nauczyciel może być uprawniony do różnego rodzaju dodatków do wynagrodzenia zasadniczego. Część dodatków przepisy wprost uzależniają od wysokości wynagrodzenia zasadniczego (np. dodatek stażowy, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw) i wraz ze wzrostem wynagrodzenia zasadniczego wzrastają również dodatki od niego zależne. Określenie wysokości niektórych dodatków (np. dodatku motywacyjnego, dodatku za warunki pracy) leży w kompetencjach jednostek samorządu terytorialnego. Średnie wynagrodzenie nauczycieli (wynagrodzenie zasadnicze ze wszystkimi dodatkami) gwarantowane dla nauczycieli w poszczególnych grupach awansu zawodowego od 1 stycznia 2024 r. wynosi dla: nauczyciela początkującego: 6 354,58 zł, nauczyciela mianowanego: 7 453,47 zł, nauczyciela dyplomowanego: 9 523,88 zł. Organy prowadzące szkoły będące jednostkami samorządu terytorialnego mogą zwiększać środki na wynagrodzenia nauczycieli, w tym podwyższać minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego [3] . Organy prowadzące mogą ponadto upoważniać dyrektorów szkół, w indywidualnych przypadkach oraz w granicach ustalonego planu finansowego szkoły, do przyznawania minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela wyższej od ustalonej lub podwyższonej przez organ prowadzący. Pomoc psychologiczno pedagogiczna w szkołach [4] udzielana jest w trakcie bieżącej pracy z uczniem oraz przez zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, a także w następujących formach [5] : klasy terapeutyczne; zajęcia rozwijające uzdolnienia; zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się; zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze; zajęcia specjalistyczne: korekcyjno-kompensacyjne, logopedyczne, rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne oraz inne zajęcia o charakterze terapeutycznym; zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu - w przypadku uczniów szkół podstawowych oraz uczniów szkół ponadpodstawowych; zindywidualizowana ścieżka kształcenia; porady i konsultacje; warsztaty. Liczba dzieci i młodzieży uczniów objętych wybranymi [6] formami pomocy psychologiczno-pedagogicznej w latach 2019-2022, z podziałem na poszczególne lata szkolne, przedstawia poniższa tabela: Rok szkolny Liczba uczniów objętych pomocą psychologiczną pedagogiczną 2019/2020 3 249 193 2020/2021 3 395 564 2021/2022 3 826 055 2022/2023 3 952 522 Dane za rok szkolny 2023/2024 znane będą w październiku 2024 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega istotną rolę rodziców w kwestiach związanych z zapobieganiem oraz wychodzeniem z problemów psychicznych dzieci i młodzieży. Dlatego też prowadzone są obecnie działania na rzecz podnoszenia jakości wsparcia psychologiczno-pedagogicznego, zapewnianego zarówno w przedszkolach , szkołach i placówkach do których uczęszczają dzieci i młodzież, jak również w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Przykładem takich działań jest projekt szkoleniowy dla nauczycieli specjalistów pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”, realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych, UNICEF oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi. Głównym celem projektu jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców: dzieci/uczniów, a także rodziców i nauczycieli. Projekt dostarczy narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z uczniami, w tym o charakterze integracyjnym, zapewniających poczucie wspólnoty wśród dzieci i uczniów, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów będących uchodźcami z Ukrainy, a także budowania przyjaznego klimatu w klasie/szkole w ramach ochrony zdrowia psychicznego dzieci i uczniów. W ww. projekcie, we współpracy ze środowiskiem akademickim oraz organizacjami pozarządowymi, są przeprowadzone szkolenia, które wpisują się w obecne wyzwania, przed którymi stoją nauczyciele specjaliści oraz odpowiadają na pytania: jak wspierać rozwój przedszkola/szkoły jako organizacji, która staje się coraz bardziej dostępna, bezpieczna i przyjazna wszystkim dzieciom/uczniom, rodzicom i nauczycielom oraz daje możliwości wszechstronnego rozwoju wszystkim osobom uczącym się? jak realizować działania edukacyjno-specjalistyczne służące wzmacnianiu zdrowia psychicznego dzieci i uczniów? jak prowadzić skuteczne działania, których celem jest włączenie grupy dzieci i uczniów będących uchodźcami z Ukrainy do zespołu/klasy/środowiska lokalnego? Jak prowadzić proces kształcenia uczniów z doświadczeniem migracji? w jaki sposób wykorzystać metody diagnostyczne oraz dostępne narzędzia diagnostyczne w procesie oceny funkcjonalnej? w jaki sposób organizować środowisko sprzyjające uczestnictwu uczniów w procesie nauczania-uczenia się? Szkolenia nauczycieli specjalistów są prowadzone w nowoczesnej formie, obejmującej konsultacje, doradztwo i superwizje bieżącej pracy z uczniami, co będzie sprzyjało poszerzeniu kompetencji i wdrożeniu do praktyki strategii oddziaływania zapewniających dostępność edukacji dla wszystkich uczniów. Uczestnicy projektu będą wdrażali w praktyce oraz dokumentowali prowadzone w środowisku szkolnym interwencje, czyli oddziaływania edukacyjno-specjalistyczne wobec uczniów i rodziców oraz zespołu innych nauczycieli danej placówki. W czasie trwania projektu pracownicy merytoryczni placówek, które biorą w nim udział, a także rodzice uczniów mieli możliwość korzystania ze wsparcia w postaci konsultacji udzielanych przez ekspertów - przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego (lekarze psychiatrzy, psychologowie kliniczni, psychoterapeuci). Do udziału w projekcie zaproszonych zostało ponad 500 placówek edukacyjnych (szkół, przedszkoli, poradni psychologiczno – pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 1120 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy dzięki udziałowi w projekcie zostaną przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmą wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny . Wyniki otrzymane w rezultacie tych działań mają służyć wytworzeniu praktyk sprawdzonych empirycznie (evidence – based), wzmacniając w ten sposób system dostępnej, włączającej edukacji dla wszystkich. Na zakończenie projektu zostanie opracowany katalog dobrych praktyk, które zostaną udostępnione wszystkim nauczycielom-specjalistom. Projekt realizowany jest od maja 2023 r. do września 2025 r. W dniach 21-28 lutego br. w Ministerstwie Edukacji Narodowej zorganizowany został Tydzień Zdrowia Psychicznego, którego zwieńczeniem jest konferencja pt. „Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Wspólna praca, najlepsze rozwiązania”, która odbędzie się 28 lutego br. Konferencja organizowana jest w ramach projektu realizowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”, finansowanego z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). W ramach ww. projektu planowane jest uzupełnienie bazy rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji i zapewnianie dobrostanu psychicznego dzieci i młodzieży, a także szkolenia kadr w zakresie wykorzystania tych rozwiązań w codziennej pracy, co ma strategiczne znaczenie dla także dla podniesienia jakości wsparcia w procesie nauczania-uczenia się. Konferencja, w której udział wezmą m.in. przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Zdrowia, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Ambasady USA w Polsce, UNICEF oraz organizacji pozarządowych reprezentujących dzieci i młodzież, ma na celu budowanie przestrzeni współpracy w realizacji działań wspierających zdrowie psychiczne młodych ludzi oraz wsparcie ich rodzin. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Obowiązek ten wynika z art. 42d ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r. poz. 984, z późn. zm.). Został on wprowadzony ustawą z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022 poz. 1116). [2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 416, z późn. zm.) [3] Art. 30 ust. 10 ustawy – Karta Nauczyciela. [4] Z wyjątkiem szkoły dla dorosłych, branżowej szkoły II stopnia prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej i szkoły policealnej prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej. [5] § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). Formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielnej w przedszkolach określają przepisy § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia, a w placówkach § 6 ust. 3 rozporządzenia. [6] Zgodnie z par. 9 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych dziedzinowych gromadzonych w systemie informacji oświatowej oraz terminów przekazywania niektórych danych do bazy danych systemu informacji oświatowej (Dz. U. poz. 1663), w Systemie Informacji Oświatowej gromadzi się dane dziedzinowe dotyczące liczby uczniów objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną udzieloną przez przedszkole, szkołę podstawową, w której zorganizowano oddział przedszkolny, inną formę wychowania przedszkolnego oraz szkołę: zajęcia rozwijające uzdolnienia, zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, zajęcia logopedyczne, zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne, inne zajęcia o charakterze terapeutycznym, porady i konsultacje, klasa terapeutyczna, zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu, zindywidualizowana ścieżka kształcenia, zindywidualizowana ścieżka realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, warsztaty.