Interpelacja w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Interpelacja w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 Interpelacja nr 12330 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Dąbrowska-Banaszek, Marcin Ociepa Data wpływu: 17-09-2025 Szanowny Panie Ministrze, Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 stanowi kluczowy instrument wspierający samorządy w realizacji działań z zakresu ochrony ludności oraz obrony cywilnej. Zgodnie z informacjami przedstawionymi w mediach, samorządy lokalne zgłaszają liczne uwagi dotyczące funkcjonowania programu, podkreślając jego ograniczenia i konieczność wprowadzenia zmian systemowych, które pozwolą na efektywniejsze i stabilniejsze wsparcie działań samorządów w obszarze bezpieczeństwa publicznego. Obecny model finansowania Programu OLiOC spotyka się z poważnymi trudnościami. Samorządy wskazują, że środki przyznawane na realizację działań są przyznawane na krótki okres, co utrudnia planowanie projektów długoterminowych i prowadzenie systematycznych działań prewencyjnych. Brak stabilności finansowej ogranicza możliwość zatrudnienia specjalistów ds. zarządzania kryzysowego, zakupów sprzętu czy organizacji szkoleń i ćwiczeń. Przykłady z gmin w województwach wschodnich i północnych pokazują, że przy niewystarczającym finansowaniu niektóre samorządy zmuszone są rezygnować z części inwestycji w systemy ostrzegania, monitoring zagrożeń czy szkolenia służb lokalnych. Samorządy postulują również wyodrębnienie stałych środków przeznaczonych na doposażenie i funkcjonowanie stanowisk pracy odpowiedzialnych za ochronę ludności. Jak wskazują przedstawiciele lokalnych władz, w sytuacjach kryzysowych - takich jak klęski żywiołowe, awarie infrastruktury krytycznej czy incydenty chemiczne - skuteczność działań w dużej mierze zależy od dostępności przeszkolonych, dobrze wyposażonych zespołów. Obecnie wiele jednostek boryka się z niedoborem pracowników i sprzętu, co w praktyce ogranicza ich zdolność do szybkiego reagowania i koordynacji działań ratowniczych. Ponadto samorządy zgłaszają konieczność zwiększenia elastyczności finansowania programu, aby możliwe było dostosowanie środków do lokalnych potrzeb. Wskazują, że obecny system nie uwzględnia różnorodności warunków funkcjonowania samorządów – zarówno pod względem liczby ludności, zagrożeń naturalnych, jak i dostępności własnych środków budżetowych. Z tego powodu niektóre gminy, mimo formalnego uczestnictwa w programie, pozostają w praktyce niedofinansowane, co negatywnie wpływa na bezpieczeństwo ich mieszkańców. W świetle powyższego zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji jest świadome zgłaszanych przez samorządy postulatów dotyczących funkcjonowania Programu OLiOC i ograniczeń związanych z jego finansowaniem? Jakie stanowisko zajmuje ministerstwo w sprawie postulowanej przez samorządy konieczności zwiększenia stabilności i elastyczności środków finansowych w ramach programu? Czy przewiduje się wprowadzenie zmian systemowych, które umożliwią długoterminowe planowanie i realizację działań z zakresu ochrony ludności przez samorządy, w tym doposażenie stanowisk pracy i zatrudnienie specjalistów ds. zarządzania kryzysowego? Czy ministerstwo planuje konsultacje z samorządami w celu lepszego dostosowania programu do lokalnych potrzeb oraz zapewnienia jego skuteczności w różnych regionach kraju? Jakie konkretne działania zostaną podjęte, aby w najbliższych latach zwiększyć efektywność Programu OLiOC i zapewnić mieszkańcom realne bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych?

Odpowiedź na interpelację w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 Odpowiedź na interpelację nr 12330 w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 10-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12330 Pani Poseł Agnieszki Ścigaj, Pani Poseł Anny Dąbrowskiej-Banaszek i Pana Posła Marcina Ociepy w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 , uprzejmie przedstawiam co następuje. Rada Ministrów 27 maja 2025 r. przyjęła uchwałę nr 72 w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 [1] , (dalej: „Program“), w którym po raz pierwszy przeznaczono tak znaczące środki na ochronę ludności i obronę cywilną. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej [2] , finansowanie realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej określa Program. W rozdziale 6 Programu w szczegółowy i transparentny sposób opisano podział środków finansowych zarówno na poziomie wojewódzkim, jak i centralnym. Przyjęte w tym zakresie zasady zostały uzgodnione m.in. z Ministerstwem Obrony Narodowej (MON), Przewodniczącym Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego (KWRiST). Kryterium wyjściowym podziału środków w ramach Programu było założenie, że: 80-90% środków zostanie przeznaczonych dla województw, w tym 90% z tej kwoty na zadania realizowane przez samorządy; 10-20% środków zostanie przeznaczonych na zadania ponadlokalne, inwestycje pilotażowe oraz strategiczne (centralne). Środki dla województw zostały podzielone według następujących kryteriów: ogólnej liczby mieszkańców w województwach; wskaźnika urbanizacji (liczby mieszkańców miast do ogólnej liczby mieszkańców); wskaźnika zwiększonego bezpieczeństwa na wschodniej granicy Polski w ramach Narodowego Programu Odstraszania i Obrony „Tarcza Wschód“ [3] (dalej: Program „Tarcza Wschód“) dla województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, warmińsko-mazurskiego i części województwa mazowieckiego. Należy wskazać, że miasto stołeczne Warszawa przy podziale środków było traktowane jak odrębne województwo, z uwzględnieniem wskaźników urbanizacji i ogólnej liczby mieszkańców. Proces podziału środków na poszczególne województwa przedstawiał się następująco: Dla każdego z województw wprowadzono, pozyskane z Głównego Urzędu Statystycznego, dane statystyczne o liczbie ludności i gęstości zaludnienia. Wprowadzono dane statystyczne o liczbie mieszkańców województwa, także z podziałem na liczbę mieszkańców miast i wsi. Podzielono wstępnie środki na pulę wojewódzką (83%) i pulę centralną (17%). Dla puli wojewódzkiej, z uwagi na wyższą gęstość zaludnienia na terenach miejskich, a także wymóg określony w art. 90 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej dotyczący pojemności obiektów zbiorowej ochrony z podziałem na miasta i wsie, wprowadzono odpowiednio wagi 0,65 i 0,35. Po wyliczeniu kwot przypadających na poszczególne województwa, dodano wskaźnik: zwiększenie puli środków na realizację zadań w ramach Programu „Tarcza Wschód“ (dla województw: lubelskiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, podkarpackiego i części województwa mazowieckiego). Następnie z puli centralnej dokonano dalszego wzmocnienia puli wojewódzkiej w ramach realizacji zadania Host Nation Support (NATO). Otrzymano ostateczny podział na pulę wojewódzką (ponad 90%) i centralną (niecałe 10%). Powyższy podział środków został uzgodniony z MON, a informację o wysokości limitów w poszczególnych obszarach przekazano wojewodom. Jednocześnie należy podkreślić, że system ochrony ludności i obrony cywilnej, z uwagi na wieloletnie zaniedbania, jest budowany od podstaw, w szczególności w obszarze obiektów zbiorowej ochrony, systemów łączności czy edukacji powszechnej. Stosownie do art. 154 ust. 5 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej podział środków w ramach Programu w danym województwie na jednostki samorządu terytorialnego, podmioty ochrony ludności i inne podmioty należy do zakresu działań wojewody. Zgodnie z art. 155 ust. 5 ww. ustawy, w oparciu o przepisy prawa wydane na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych [4] , Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), w porozumieniu z MON, dokonało podziału środków, o których mowa w art. 155 ust. 4 ustawy, na poszczególne części budżetu państwa wskazane w art. 155 ust. 6 ustawy (m.in. pozostające w dyspozycji wojewodów) z uwzględnieniem Programu. W świetle powyższego należy podkreślić, że MSWiA sprawuje funkcję koordynacyjną i nie ingeruje w sposób dalszego dysponowania środkami przez wojewodów do jednostek samorządu terytorialnego, podmiotów ochrony ludności i innych podmiotów w indywidualnych sprawach – z wyjątkiem negatywnej oceny kwalifikowalności inwestycji nie mieszczących się w zakresie zadań Programu. W opinii MSWiA nie można zgodzić się z oceną prezentowaną w wystąpieniu odnoszącą się do kwestii realizacji działań długoterminowych. Jednostki samorządu terytorialnego – za pośrednictwem wojewodów – zgłaszają do zatwierdzenia inwestycje wieloletnie, których realizacja rozpocznie się już w 2025 r. W takim przypadku konieczne jest etapowanie inwestycji i przykładowo w roku bieżącym mogą być przyznane środki na opracowanie planów, projektów i inne prace przygotowawcze. Powyższe dotyczy m.in. inwestycji w budownictwo ochronne. Znaczna część ww. inwestycji jest opiniowana pozytywnie. Pragnę podkreślić, że przedstawiciele MSWiA aktywnie uczestniczą w posiedzeniach KWRiST, wsłuchują się w głos samorządców, każdorazowo przedstawiając stosowne informacje. Algorytm podziału środków pomiędzy województwa był kilkukrotnie przedmiotem obrad zespołów działających w ramach KWRiST. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z realizacją Programu czy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej MSWiA udziela jednostkom samorządu terytorialnego i innym podmiotom stosownych wyjaśnień w omawianym zakresie. Należy zatem uznać, że konsultacje z jednostkami samorządu terytorialnego odbywają się na bieżąco, zarówno bezpośrednio, jak i za pośrednictwem wojewodów. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom strony samorządowej MSWiA prowadzi analizy w zakresie modyfikacji Programu, w szczególności aspektu finansowego. Wnioski z analiz są niezwłocznie wdrażane, czego przykładem jest opracowanie projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026. Ponadto informuję, że trwają prace mające na celu nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej , w szczególności w zakresie zagadnień finansowych i możliwości długoterminowego wykorzystywania środków przez samorządy. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] M. P. poz. 541. [2] Dz. U. poz. 1907. [3] Przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 58 z dnia 10 czerwca 2024 r. [4] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.