Interpelacja w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach

Interpelacja w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach Interpelacja nr 12250 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach Zgłaszający: Marek Matuszewski Data wpływu: 12-09-2025 Ochotnicze straże pożarne pełnią kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa publicznego - nie tylko gaszą pożary, ale ratują życie i zdrowie w wypadkach drogowych, powodziowych, pomagają podczas katastrof oraz angażują się w działalność edukacyjną i społeczną. Szczególne znaczenie mają w gminach wiejskich, gdzie są często jedyną służbą ratowniczą obecną na miejscu zdarzenia w pierwszych minutach. Pomimo tego, wiele jednostek OSP zmaga się z poważnymi problemami finansowymi. Brakuje środków na zakup nowoczesnego sprzętu, odzieży ochronnej, szkolenia ratowników, a nawet paliwo do pojazdów. W niektórych przypadkach strażacy ochotnicy korzystają z przestarzałych wozów gaśniczych, które nie spełniają współczesnych standardów bezpieczeństwa. W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania: Ile jednostek OSP w Polsce funkcjonuje obecnie z pojazdami starszymi niż 25 lat i jakie działania są podejmowane w celu ich wymiany? Czy w latach 2024-2026 planowany jest wzrost finansowania zakupów sprzętu ratowniczo-gaśniczego dla OSP w ramach programów rządowych lub Funduszu Sprawiedliwości? Czy możliwe jest wprowadzenie stałej subwencji celowej dla gmin na utrzymanie jednostek OSP, niezależnie od środków własnych JST? Jakie wsparcie przewidziano dla OSP prowadzących działania edukacyjne, szkoleniowe i społeczne wśród dzieci i młodzieży? Czy rozważane jest uproszczenie procedur grantowych dla mniejszych jednostek, które często nie posiadają profesjonalnego zaplecza administracyjnego? Bezpieczeństwo lokalnych społeczności nie może zależeć od zbiórek społecznych i dobrej woli sponsorów. OSP to filar systemu ratownictwa i należy im się stabilne, godne finansowanie oraz szacunek ze strony państwa.

Odpowiedź na interpelację w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach Odpowiedź na interpelację nr 12250 w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz Warszawa, 08-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 12250 Pana Posła Marka Matuszewskiego w sprawie poprawy warunków finansowania jednostek ochotniczych straży pożarnych w małych gminach , uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że ochotnicze straże pożarne (OSP) nie są formacją (służbą) podległą Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA). Minister właściwy do spraw wewnętrznych, zgodnie z ustawą z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej [1] , kieruje działem administracji rządowej sprawy wewnętrzne i sprawuje nadzór nad działalnością m.in. Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej […]. Natomiast jednostki OSP – jako stowarzyszenia (organizacje pozarządowe) – są podmiotami niezależnymi od Ministra SWiA, które prowadzą działalność na podstawie własnego statutu oraz obowiązującego prawa. Mając na uwadze powyższe informuję, że Ministerstwo SWiA, jak również Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (PSP), nie gromadzą danych dotyczących liczby jednostek OSP, które dysponują pojazdami starszymi niż 25 lat. Jednocześnie w zakresie działań podejmowanych w celu wymiany starych pojazdów będących na wyposażeniu jednostek OSP należy wskazać, że każdego roku w ramach dotacji budżetowej z części [2] budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych – ze środków będących w dyspozycji Komendanta Głównego PSP – są realizowane zakupy [3] samochodów pożarniczych. Zakupy pojazdów dla OSP są realizowane również w ramach „Ogólnopolskiego programu finansowania służb ratowniczych”, tj. ze środków finansowych pochodzących z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) [4] oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (z budżetu Ministerstwa Klimatu i Środowiska). W 2025 r. dla jednostek OSP w części 42 budżetu państwa zabezpieczono łącznie ponad 129,5 mln zł. Aktualnie trwa proces udzielania dotacji. Ponadto w ramach Porozumienia zawartego pomiędzy Ministrem SWiA oraz Ministrem Klimatu i Środowiska w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska, w 2025 r. jednostki OSP otrzymają dofinansowanie do zakupów samochodów pożarniczych ze środków NFOŚiGW oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej w wysokości około 38 mln zł. Natomiast w projekcie budżetu państwa na 2026 r. zaplanowano 73 mln zł dla jednostek OSP włączonych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg) oraz 39 mln zł dla jednostek OSP spoza ksrg (w tym na organizację obozów dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych). W odniesieniu do kwestii zwiększenia kwot dofinansowania z budżetu państwa dla OSP w 2026 r. i kolejnych latach należy podkreślić, że system zarządzania finansami publicznymi i kondycja budżetu państwa nie są ostatecznie zależne od ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Jednocześnie informuję, że dysponentem środków finansowych pochodzących z Funduszu Sprawiedliwości jest Minister Sprawiedliwości. W odniesieniu do zagadnienia dotyczącego wprowadzenia stałej subwencji celowej dla gmin na utrzymanie jednostek OSP informuję, że w ocenie Ministerstwa SWiA, obowiązujące przepisy prawa [5] w wystarczający sposób regulują zasady dofinansowania OSP. Należy zauważyć, że środki z budżetu państwa są jednym z wielu źródeł dofinansowania jednostek OSP – które funkcjonują jako stowarzyszenia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach [6] . Podstawowy ciężar finansowy utrzymania OSP, w tym ponoszenie kosztów funkcjonowania OSP i zakupu sprzętu, spoczywa na gminie (zadanie własne gminy), o czym stanowi art. 10 ust. 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Jednocześnie, na podstawie stanowiska Komendy Głównej PSP, informuję, że w ramach wsparcia dla OSP prowadzących działania edukacyjne, szkoleniowe i społeczne wśród dzieci i młodzieży, co roku z dotacji budżetowej jest dofinansowywana m.in. organizacja obozów dla członków Dziecięcych/ Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Dodatkowo w ramach działalności w obszarze prewencji społecznej i szeroko rozumianego bezpieczeństwa, realizowanej przez Wydział Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP, obejmującej zadania z zakresu edukacji i szkoleń skierowanych do dzieci i młodzieży [7] , można wskazać następujące przedsięwzięcia: Opracowanie i udostępnienie materiałów edukacyjnych. Wydział Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP opracował i udostępnił na stronie internetowej (pod linkiem: https://www.gov.pl/web/kgpsp/materialy-dydaktyczne ) materiały edukacyjne w postaci konspektów zajęć oraz poradników. Przygotowane materiały dydaktyczne wraz ze scenariuszami, kartami ćwiczeń, wierszami, wycinankami i prezentacją dla dzieci i młodzieży, pomagają w przeprowadzeniu zajęć upowszechniających bezpieczne zachowania w sytuacjach zagrożenia. Na ww. stronie zamieszczono również filmy edukacyjne, które można wykorzystać zarówno przed spotkaniem ze strażakami w salach edukacyjnych, jak i po wizycie w strażnicy, oraz podczas zbiórek z Młodzieżowymi Drużynami Pożarniczymi w celu lepszego przyswojenia zdobytej wiedzy. Specjalistyczne materiały edukacyjne są dostępne w takich zakresach tematycznych jak: Bezpieczna Droga, Bezpieczna Zima, Bezpieczne Lato, Bezpieczne Żniwa, Bezpieczny Dom, Bezpieczny Las, Ewakuacja, Numer 112, Pierwsza Pomoc, Zawód Strażaka. Zajęcia edukacyjne dla zorganizowanych grup wraz z opiekunami realizowane przez strażaków i cywilnych pracowników PSP w ramach zajęć prowadzonych: w szkołach i innych placówkach oświatowych oraz wypoczynkowych, w salach edukacyjnych prowadzonych przez jednostki organizacyjne PSP [8] , w jednostkach organizacyjnych PSP (w których nie ma sal edukacyjnych). Grupy zainteresowane – w tym również OSP – umawiają się indywidualnie w ramach wybranej lokalizacji siedziby PSP lub zapraszają na zajęcia strażaków, którzy prowadzą zajęcia z wybranych zakresów tematycznych. Wykaz sal edukacyjnych PSP jest dostępny pod linkiem https://www.gov.pl/web/kgpsp/wykaz-sal-edukacyjnych . Media społecznościowe Prewencji Społecznej PSP. Wydział Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP obecnie prowadzi aktywność w ramach następujących portali społecznościowych: Facebook: https://www.facebook.com/prewencjaspolecznapsp , X: https://x.com/Prew_Spol_PSP, Instagram: https://www.instagram.com/prewencjaspolecznapsp . Celem zamieszczanych w ww. mediach materiałów jest informowanie obywateli o zagrożeniach, jakie mogą ich spotkać w życiu codziennym, oraz jak im przeciwdziałać bądź zapobiegać. Na portalach sukcesywnie są umieszczane dedykowane infografiki bądź materiały filmowe związane z daną kampanią informacyjną („Czujka na straży Twojego bezpieczeństwa”, „Stop Pożarom Traw”), bądź filmy instruktażowe dotyczące właściwych zachowań w czasie realnego zagrożenia. Wśród obserwatorów ww. profili jest duża liczba jednostek OSP, które również udostępniają na swoich profilach zamieszczone treści edukacyjne. Strażacki piknik dla dzieci i młodzieży, w tym Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Każdego roku, w ramach Centralnych Obchodów Dnia Strażaka w Ogrodzie Saskim w Warszawie, Wydział Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP, we współpracy z Komendą Miejską PSP m.st. Warszawy koordynuje organizację Strażackiego Pikniku Rodzinnego. Podczas pikniku są przekazywane materiały edukacyjne dla dzieci i młodzieży. Piknikowi towarzyszą także pokazy: szkolenia psów ratowniczych, ratownictwa medycznego bądź ratownictwa chemicznego. Dostępne są również atrakcje dla najmłodszych. Dla dorosłych przewidziany jest punkt wydawania kart ratowniczych dla samochodów osobowych oraz stoisko edukacyjne poświęcone tematyce czujek dymu i czadu w ramach kampanii „Czujka na straży Twojego bezpieczeństwa”. Konkursy dla dzieci i młodzieży (konkursy kalendarzowe). Począwszy od 2000 r. Wydział Prewencji Społecznej Komendy Głównej PSP organizuje konkursy dla dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych. Szczegóły znajdują się na odwrocie kalendarza plakatowego PSP na dany rok. Dodatkowo informacje dotyczące konkursów, regulaminy, klauzule informacyjne oraz karta zgłoszeniowa są publikowane na stronie Komendy Głównej PSP w zakładce Prewencji Społecznej PSP. Natomiast w kwestii uproszczenia procedur grantowych dla mniejszych jednostek należy podkreślić, że środki budżetowe przekazywane jednostkom OSP przez Komendanta Głównego PSP na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 i ust. 2-4 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych mają formę dotacji. Warto zaznaczyć, że dotacje są szczególnym rodzajem wydatku budżetowego na dofinansowanie realizacji zadań publicznych i podlegają szczególnym zasadom rozliczania – w związku z powyższym jednostki OSP są zobowiązane do przestrzegania przepisów prawa związanych z ich rozliczaniem. Mając zatem na uwadze obowiązującą formę prawną wydatkowania środków publicznych konieczne jest należyte udokumentowanie przyznanej dotacji z budżetu państwa. Przepisy prawa dotyczące dotacji oraz zasad jej rozliczania zostały określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych [9] . W tym miejscu warto nadmienić, że zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych na wniosek zarządu OSP gmina może bezpłatnie prowadzić ewidencję majątku, księgowość oraz rachunkowość OSP z terenu danej gminy. Biorąc pod uwagę powyższe, Ministerstwo SWiA nie planuje uproszczenia „procedur grantowych” z uwagi na fakt, że obecne procedury wynikają z obowiązujących przepisów prawa. Dodatkowo należy zaznaczyć, że większość zadań dotyczących przygotowania umów dotacji i ich rozliczenia, jednostki OSP realizują przy wsparciu właściwych terytorialnie komend powiatowych (miejskich) PSP. Z poważaniem z up. Wiesław Leśniakiewicz Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2025 r. poz. 1275. [2] Część 42 – sprawy wewnętrzne. [3] W ramach realizacji zadań publicznych pn.: „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych” oraz „Zapewnienie gotowości bojowej jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego”. [4] Na podstawie zawieranych porozumień. Aktualnie obowiązującym na lata 2021-2025 jest Porozumienie zawarte pomiędzy Ministrem SWiA oraz Ministrem Klimatu i Środowiska z dnia 23 lutego 2021 r. w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska . [5] Między innymi: ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 244) oraz ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338). [6] Dz. U. z 2020 r. poz. 2261. [7] Zarówno w ramach działalności prowadzonej przez OSP, jak również inne organizacje pozarządowe. [8] 141 lokalizacji. [9] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.