Interpelacja w sprawie finansowania kosztów pobytu w specjalistycznych zakładach leczniczo-opiekuńczych lub domach pomocy społecznej

Interpelacja w sprawie finansowania kosztów pobytu w specjalistycznych zakładach leczniczo-opiekuńczych lub domach pomocy społecznej Interpelacja nr 12232 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie finansowania kosztów pobytu w specjalistycznych zakładach leczniczo-opiekuńczych lub domach pomocy społecznej Zgłaszający: Monika Wielichowska Data wpływu: 12-09-2025 Szanowna Pani Minister, do mojego biura poselskiego zwrócił się samorząd gminy Kłodzko. Władze gminy apelują o podjęcie działań mających na celu rozstrzygnięcie, czy właściwą gminą do finansowania kosztów pobytu jest gmina miejsca zamieszkania opiekuna prawnego, czy też gmina ostatniego faktycznego miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki. Władze gminy Kłodzko wskazują, że w obecnym stanie prawnym gminy, na których terenie znajdują się specjalistyczne zakłady leczniczo-opiekuńcze lub domy pomocy społecznej, obciążane są kosztami pobytu osób, które nigdy nie były mieszkańcami tych gmin. Dzieje się tak wskutek praktyki stosowania art. 27 K.c., który wiąże miejsce zamieszkania osoby pozostającej pod opieką z miejscem zamieszkania jej opiekuna prawnego. W efekcie gminy, których wspólnoty lokalne nie są związane ze świadczeniobiorcami, muszą ponosić znaczące wydatki, co prowadzi do naruszenia zasady sprawiedliwości i równego traktowania jednostek samorządu terytorialnego. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, t.j. z późn. zm.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wykładnia literalna art. 101 ust. 1 u.p.s. nie daje podstaw do zastępowania osoby ubiegającej się o świadczenie jej opiekunem prawnym. Stosownie zaś do art. 27 ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, t.j.) miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Art. 27 K.c. ma charakter pomocniczy i nie powinien automatycznie rozstrzygać spraw z zakresu prawa publicznego, jakim jest pomoc społeczna. Ustawa o pomocy społecznej jest lex specialis wobec K.c. i powinna mieć pierwszeństwo. Powyższe stanowisko prezentowane jest przez organy administracyjne, jak i sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że zastosowanie znajduje tu art. 27 K.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania jej opiekuna. Za przykład należy wskazać m.in. gminę Kłodzko, na terenie której znajduje się Zakład Leczniczo-Opiekuńczy dla dzieci w Piszkowicach, do którego kierowane są dzieci z terenu całej Polski. Na wniosek kierownictwa zakładu sąd ustanawia dla małoletnich przebywających w Placówce opiekunów prawnych, którzy w większości zamieszkują na terenie gminy Kłodzko, gdyż zazwyczaj są pracownikami tej placówki. W trakcie pobytu w zakładzie leczniczo-opiekuńczym, w wielu przypadkach w związku z brakiem rokowań poprawy stanu zdrowia, na wniosek opiekuna prawnego sąd wyraża zgodę na umieszczenie podopiecznego w domu pomocy społecznej. W tym momencie wyłącznie z powodu zamieszkania na terenie gminy Kłodzko opiekuna prawnego ustanowionego dla małoletniego przez sąd, w obecnym stanie prawnym, gminą zobowiązaną do umieszczenia w domu pomocy społecznej i ponoszenia odpłatności jest gmina Kłodzko, co stanowi znaczne obciążenie budżetu gminy. Analizując powyższy przykład gminy Kłodzko, można stwierdzić, że gmina zobowiązana jest ponosić koszty finansowania pobytu wskazanych osób w domu pomocy społecznej, które w znacznej części przez wiele lat obciążają budżet gminy, a nie byli i nie są jej mieszkańcami. Przed umieszczeniem w placówce swoje centrum życiowe prowadziły na terenie innej gminy, a umieszczenie w zakładzie jest czasowe, ma na celu zapewnienie opieki i prowadzenie działań zmierzających do poprawy stanu zdrowia podopiecznych. Władze gminy Kłodzko proponują następujące rozwiązania: 1) znowelizowanie art. 101 ustawy o pomocy społecznej w ten sposób, że wyeliminuje się stosowanie art. 27 K.c., np. poprzez dodanie art. 101 ust. 1a "w przypadku osoby pozostającej po opieką opiekuna prawnego właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby przez umieszczeniem w placówce zapewniającej opiekę”, zmiana ustawy zapewni jednolitą praktykę i usunie rozbieżności interpretacyjne, lub 2) sfinansowanie z budżetu państwa wydatków gmin, na terenie których znajdują się specjalistyczne placówki zapewniające opiekę, przyjmujące osoby z innych gmin, finansowanie z budżetu państwa odciąży gminy, na których terenie znajdują się placówki pełniące rolę ogólnopolską, i przywróci sprawiedliwy podział kosztów. Pani Minister, czy resort rozważy podjęcie działań mających na celu rozstrzygnięcie, czy gminą właściwą do finansowania kosztów pobytu jest gmina miejsca zamieszkania opiekuna prawnego, czy też gmina ostatniego faktycznego miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki? Z wyrazami szacunku MONIKA WIELICHOWSKA Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej