Interpelacja w sprawie świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy

Interpelacja w sprawie świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy Interpelacja nr 1220 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy Zgłaszający: Adam Dziedzic Data wpływu: 29-01-2024 Szanowna Pani Minister , w związku z bestialskim napadem Rosji na Ukrainę w dniu 12 marca 2022 roku Rzeczpospolita Polska przyznała szereg świadczeń socjalnych dla uciekających przed wojną obywateli Ukrainy. Katalog wypłat z tytułu pomocy dla uchodźców z Ukrainy w znacznym stopniu pokrywa się ze świadczeniami przyznawanymi obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej. Świadczenia te zgodnie z wytycznymi tzw. specustawy zostały przyznane uchodźcom ukraińskim, którzy po 24 lutego 2022 roku legalnie przedostali się na teren Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z okupowanej ojczyzny, obywatelom Ukrainy posiadającym Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz są obywatelami Ukrainy przebywającymi legalnie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Poza koniecznością spełnienia kryteriów podmiotowych przez obywateli Ukrainy celem ubiegania się o pomoc socjalną w pierwszej kolejności należało złożyć wniosek o nadanie nr PESEL. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy oraz jej dalszymi regulacjami jest to rozwiązanie ukierunkowane na zapewnienie całościowego pakietu usług publicznych na rzecz Ukraińców. Do świadczeń przysługujących obywatelom Ukrainy spełniającym ww. warunki zaliczyć należy świadczenia rodzinne, w skład których wchodzą m.in. świadczenia opiekuńcze, tj.: świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie z tytułu urodzenia dziecka. Obywatele Ukrainy mogą również korzystać ze świadczenia wychowawczego 500+, świadczenia w ramach programu „Dobry start“, świadczenia z rodzinnego kapitału opiekuńczego, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica oraz jednorazowego wsparcia finansowego. Świadczenia te wypłacane są pod warunkiem, że obywatel Ukrainy zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wielokrotnie w trakcie kampanii wyborczej – oraz już wobec posła na spotkaniach z wyborcami – podnoszono problem, że wspomniane zasiłki są wypłacane uchodźcom z Ukrainy, pomimo że ich dzieci nie przebywają w Polsce. W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania: Jaka wartość świadczenia opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia pielęgnacyjnego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość zasiłku pielęgnacyjnego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość specjalnego zasiłku opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia z tytułu urodzenia dziecka została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia wychowawczego 500+ została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia programu „Dobry start“ została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia z rodzinnego kapitału opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia dofinansowania obniżenia opłaty rodzica została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Jaka wartość świadczenia jednorazowego wsparcia finansowego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Czy wprowadzono mechanizm kontroli zasadności wypłat wspominanych świadczeń pod względem spełnienia warunku zamieszkania w Polsce dziecka uchodźcy ukraińskiego w latach 2022–2023? W ilu przypadkach we wspominanym okresie udało się wykryć wypłaty świadczeń pomimo nieobecności w Polsce dziecka uchodźcy ukraińskiego? Ilu uchodźcom ukraińskim pobierającym w latach 2022–2023 wspominane świadczenia nakazano zwrot bezprawnie pobranych świadczeń z powodu powrotu dziecka na Ukrainę? Czy Rzeczpospolita Polska biorąc na siebie ciężar odpowiedzialności za przyjęcie i utrzymanie uchodźców ukraińskich wystąpiła i otrzymała z Unii Europejskiej zwrot wydanych środków na świadczenia socjalne i w jakiej wysokości?

Odpowiedź na interpelację w sprawie świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy Odpowiedź na interpelację nr 1220 w sprawie świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Warszawa, 18-03-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na pismo z dnia 7 lutego 2024r., w sprawie zapytania poselskiego Pana Adama Dziedzica nr: 1220 dotyczącego świadczeń socjalnych przysługujących uchodźcom z Ukrainy, poniżej przedstawiam następujące informacje. Ad 1. Jaka wartość świadczenia opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w roku 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń opiekuńczych (zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego) w roku 2022 wyniosła: 21,7 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 92 mln zł. Ad 2. Jaka wartość świadczenia pielęgnacyjnego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń pielęgnacyjnych w roku 2022 wyniosła: 16,6 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 73,9 mln zł. Ad 3. Jaka wartość zasiłku pielęgnacyjnego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych zasiłków pielęgnacyjnych w roku 2022 wyniosła: 5 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 17,6 mln zł. Ad 4. Jaka wartość specjalnego zasiłku opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych specjalnych zasiłków opiekuńczych w roku 2022 wyniosła: 130,4 tys. zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 540,3 tys. zł. Ad 5. Jaka wartość świadczenia z tytułu urodzenia dziecka została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w roku 2022 wyniosła: 1,9 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 2,4 mln zł. Ad 6. Jaka wartość świadczenia wychowawczego 500+ została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń wychowawczych w roku 2022 wyniosła: 1,7 mld zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 1,5 mld zł. Ad 7. Jaka wartość świadczenia programu „Dobry Start” została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń programu „Dobry Start” w roku 2022 wyniosła: 44,6 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 37,4 mln zł. Ad 8. Jaka wartość świadczenia z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych świadczeń z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego w roku 2022 wyniosła: 97,1 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 57,2 mln zł. Ad 9. Jaka wartość świadczenia dofinansowania obniżenia opłaty rodzica została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022, a jaka w 2023? Wysokość wypłaconych dofinansowań opłaty rodzica w roku 2022 wyniosła: 2,5 mln zł, natomiast w roku 2023 wydatkowano: 5,1 mln zł. Ad 10. Jaka wartość świadczenia jednorazowego wsparcia finansowego została wypłacona uchodźcom z Ukrainy w roku 2022,, a jaka w roku 2023? Według danych statystycznych z systemu Centralnej Bazy Beneficjenta na wypłatę jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł do dnia 31 grudnia 2022 r. przeznaczono kwotę 359 734 440 zł, zaś do dnia 31 grudnia 2023 r. kwotę 390 658 740 zł. Ad 11. Czy wprowadzono mechanizm kontroli zasadności wypłat wspomnianych świadczeń, pod względem spełnienia warunku zamieszkania w Polsce dziecka uchodźcy ukraińskiego w latach 2022 – 2023? Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) prowadzi działania, które mają na celu weryfikowanie dalszego prawa do świadczenia dla rodzin dla obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi, w wyniku których wstrzymane są wypłaty tych świadczeń. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [1] prawo do świadczeń dla rodzin przysługuje obywatelowi Ukrainy, jeżeli pobyt tej osoby na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy i zamieszkuje ona w Polsce wspólnie z dzieckiem, na które ubiega się o świadczenie. Podstawą do prowadzenia postępowań wyjaśniających i wstrzymania obywatelowi Ukrainy wypłaty świadczeń przez ZUS są: dane z rejestru Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3, które ZUS pobiera na podstawie art. 26 ust. 3a ustawy pomocowej, informacja od klienta o wystąpieniu przesłanek powodujących utratę prawa do świadczenia, wezwania skierowane do obywateli Ukrainy do osobistego stawiennictwa w celu złożenia wyjaśnień/dowód potwierdzających zamieszkiwanie w Polsce na podstawie art. 23 ust. 1a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci [2] , art. 33a ust. 2-4 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym [3] i art. 26 ust. 3c ustawy pomocowej. Powyższe działania mające na celu skontrolowanie dalszego prawa do świadczenia prowadzone są od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu przekazania pierwszych wypłat obywatelom Ukrainy objętych ustawą pomocową. Do dnia 27 stycznia 2023 r. – zgodnie z art. 26 ust. 3b pkt 6 ustawy pomocowej, w brzmieniu obowiązującym do tej daty – Komendant Główny Straży granicznej udostępniał ZUS wyłącznie informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 Informacja o wyjeździe, który skutkował utratą legalności pobytu była przekazywana najwcześniej po upływie miesiąca od dnia wyjazdu. W dniu 28 stycznia 2023 r. weszła w życie nowelizacja ustawy pomocowej [4] . Zgodnie z art. 26 ust. 3g ustawy pomocowej, w brzmieniu nadanym tą nowelizacją, ZUS zobowiązany jest wstrzymać wypłatę świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, niezwłocznie po jego wyjeździe z Polski lub dziecka, na które przysługuje świadczenie. W konsekwencji wprowadzonych zmian przepisów ustawy pomocowej, przed każdym terminem wypłaty świadczenia, ZUS automatycznie odczytuje dane z rejestru Straży Granicznej dotyczące wyjazdów obywateli Ukrainy z Polski, w tym dzieci i na podstawie tych danych wstrzymuje wypłaty świadczenia obywatelom Ukrainy, którzy wyjechali z Polski. Następnie, po uzyskaniu z rejestru Straży Granicznej informacji o powrocie tych osób w ciągu 30 dni do Polski, który Straż Graniczna uznała za wjazd do Polski w związku z działaniami wojennymi, automatycznie podejmowana jest przez ZUS wyplata świadczenia wraz z wyrównaniem od miesiąca wstrzymania świadczenia. Dodatkowo ZUS otrzymał dostęp do rejestru Straży Granicznej w zakresie informacji o każdym wjeździe i wyjeździe obywateli Ukrainy, w tym dzieci, z terytorium Polski (art. 26 ust. 3b pkt 6 ustawy pomocowej w brzmieniu obowiązującym od 28 stycznia 2023 r.). Informacje te stanowią podstawę kontroli zamieszkania obywateli Ukrainy i ich dzieci w Polsce. Jeśli w rejestrze Straży Granicznej zostanie wprowadzona informacja o utracie legalności pobytu osoby w Polsce w związku z brakiem powrotu w ciągu 30 dni, ZUS na podstawie tych danych uchyla prawo do świadczenia. Ad 12. W ilu przypadkach we wspomnianym okresie udało się wykryć wypłaty świadczeń pomimo nieobecności w Polsce dziecka uchodźcy ukraińskiego? ZUS nie posiada informacji w zakresie liczby nienależnie pobranych świadczeń spowodowanych wyjazdem z Polski w podziale na osoby pobierające świadczenie oraz dzieci, na które przyznano świadczenie, ponieważ nie gromadzi informacji w tym zakresie z uwagi na taki podział. Ad 13. Ilu uchodźcom ukraińskim pobierającym w latach 2022 – 2023 wspominane świadczenia, nakazano zwrot bezprawnie pobranych świadczeń z powodu powrotu dziecka na Ukrainę? Łączna liczba nienależnie pobranych świadczeń dla rodzin przez obywateli Ukrainy z powodu ich wyjazdu z Polski lub ich dzieci, na które przyznano świadczenia, wynosi 17 083. W roku 2022 była to liczba 14 359, natomiast 2023 w roku – 2 724. Ad 14. Czy Rzeczpospolita Polska biorąc na siebie ciężar odpowiedzialności za przyjęcie i utrzymanie uchodźców ukraińskich, wystąpiła i otrzymała z Unii Europejskiej zwrot wydanych środków na świadczenia socjalne i w jakiej wysokości? Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizuje z Funduszu Pomocy wydatki na podstawie upoważnienia Prezesa Rady Ministrów zgodnie z zatwierdzonym planem. Fundusz nie jest administrowany przez Ministerstwo, nie dysponuje też informacjami o podejmowanych przez RP działaniach i wystąpieniach do Unii Europejskiej. Z wyrazami szacunku z up. Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska Sekretarz Stanu [1] Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103, z późn. Zm.), zwana dalej ustawą pomocową [2] Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810, z późn. zm.) [3] Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883, z późn. zm.) [4] Ustawa z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185)