Interpelacja w sprawie praktyk stosowanych przez prokuratury okręgowe i podległe im jednostki w zakresie procedur odbioru zwłok osób zmarłych

Interpelacja w sprawie praktyk stosowanych przez prokuratury okręgowe i podległe im jednostki w zakresie procedur odbioru zwłok osób zmarłych Interpelacja nr 12140 do ministra sprawiedliwości w sprawie praktyk stosowanych przez prokuratury okręgowe i podległe im jednostki w zakresie procedur odbioru zwłok osób zmarłych Zgłaszający: Kamil Wnuk Data wpływu: 08-09-2025 Szanowny Panie Ministrze, jako poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie procedur odbioru zwłok osób zmarłych, które znajdują się w dyspozycji prokuratury. Temat ten budzi poważne wątpliwości co do zgodności z zasadami uczciwej konkurencji, równości wobec prawa oraz godności osób dotkniętych stratą bliskich. Interpelacja ta opiera się na sygnałach od obywateli, w tym przedsiębiorców z branży pogrzebowej, oraz analizie obowiązujących przepisów prawa, w tym Kodeksu postępowania karnego, ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz ustawy o działalności leczniczej. W pierwszej kolejności pragnę podkreślić, że śmierć bliskiej osoby jest jednym z najtrudniejszych momentów w życiu każdego człowieka. Powinny być zachowane przejrzyste procedury, które ułatwiają organizację pochówku oraz zapewniają zachowanie godności zmarłego i jego rodziny. Niestety, praktyki stosowane przez niektóre prokuratury, w tym Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu i podległe jej jednostki, mogą prowadzić do sytuacji, w których rodziny są skłaniane do korzystania z usług konkretnego zakładu pogrzebowego, co rodzi podejrzenia o nieuczciwą konkurencję i preferowanie jednego podmiotu kosztem innych. Taka sytuacja może naruszać podstawowe zasady rynku usług pogrzebowych, które powinny być oparte na wolnym wyborze konsumenta. Opisując szczegółowo problem, należy zacząć od ogólnych zasad postępowania ze zwłokami w przypadkach, gdy zgon budzi podejrzenia. Zgodnie z art. 209 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci, przeprowadza się oględziny i otwarcie zwłok. Po przeprowadzeniu sekcji zwłok, prokuratura wydaje zgodę na pochówek, co jest warunkiem koniecznym do dalszych czynności pogrzebowych. Wynika to z art. 11 ust. 9 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, który stanowi, że w przypadkach, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że przyczyną zgonu było przestępstwo, na pochowanie zwłok oprócz karty zgonu wymagane jest zezwolenie prokuratora. Karta zgonu, niezbędna do zarejestrowania śmierci w urzędzie stanu cywilnego, jest wydawana po zakończeniu tych czynności, zazwyczaj przez zakład medycyny sądowej lub prosektorium, gdzie zwłoki są przechowywane. W praktyce jednak procedury te różnią się w zależności od okręgu prokuratury. W Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu, jak wskazują zgłoszenia od obywateli, rodziny osób zmarłych są instruowane, aby najpierw udać się do zakładu pogrzebowego, który ma podpisaną umowę z prokuraturą na przewóz i przechowywanie zwłok. Ten zakład wydaje kartę zgonu, a następnie z tą kartą rodzina musi zgłosić się do prokuratury po zgodę na pochówek. Dopiero po uzyskaniu tej zgody możliwe jest zorganizowanie ceremonii pogrzebowej. Taka kolejność działań preferuje wspomniany zakład pogrzebowy, ponieważ jako pierwszy wchodzi w kontakt z rodziną w chwili największego emocjonalnego napięcia. Zakład ten może wówczas zaprezentować swoją ofertę, co daje mu znaczną przewagę konkurencyjną nad innymi podmiotami. Rodziny, często w szoku po stracie bliskiego, mogą nie być w stanie obiektywnie ocenić alternatywy i decydują się na usługi tego właśnie zakładu, co może prowadzić do monopolizacji rynku w danym regionie. Dla kontrastu, przedsiębiorcy pogrzebowi wskazują, że w innych prokuraturach okręgowych procedura jest bardziej elastyczna i zgodna z zasadami wolnego wyboru. Rodzina otrzymuje bezpośrednio od prokuratury zgodę na pochówek, a następnie może udać się do dowolnego zakładu pogrzebowego. Wybrany zakład, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez rodzinę, odbiera zwłoki oraz kartę zgonu z miejsca ich przechowywania. Ta praktyka nie faworyzuje żadnego konkretnego podmiotu i pozwala na swobodny wybór usługodawcy, co jest zgodne z zasadami uczciwej konkurencji określonymi w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Podobny problem występował dawniej w szpitalach, gdzie prosektoria często prowadziły własne zakłady pogrzebowe lub współpracowały z nimi w sposób preferencyjny. Rodziło to podejrzenia o stosowanie praktyk nieuczciwej konkurencji. Aby temu zaradzić, ustawodawca wprowadził art. 13 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, który jednoznacznie stwierdza: „W miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych: 1) nie mogą być świadczone usługi pogrzebowe oraz prowadzona ich reklama; 2) może być wykonywana inna działalność niż działalność lecznicza pod warunkiem, że nie jest uciążliwa dla pacjentów lub przebiegu leczenia“. Przepis ten miał na celu zapewnienie rodzinom zmarłych możliwość swobodnego wyboru usług pogrzebowych bez presji ze strony instytucji medycznych. Brak podobnych regulacji prowadzi do sytuacji, w których lokalne prokuratury, zawierając umowy z zakładami pogrzebowymi, mogą nawet nieświadomie faworyzować określone podmioty. W kontekście powyższego zwracam się z następującymi pytaniami: 1. Jak wygląda praktyka w poszczególnych okręgach prokuratury w zakresie procedur odbioru zwłok, w tym kolejności wydawania karty zgonu i zgody na pochówek? 2. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości – Prokuratura Generalna uważają, że praktyka stosowana w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu, polegająca na kierowaniu rodzin do zakładu pogrzebowego, który ma zawartą umowę z prokuraturą na przechowywanie zwłok przed uzyskaniem zgody na pochówek, jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, w tym zasadami uczciwej konkurencji i swobodą wyboru usługodawcy? 3. Czy istnieją plany ujednolicenia procedur odbioru zwłok w skali całego kraju, analogicznie do regulacji wprowadzonych w ustawie o działalności leczniczej (art. 13), aby zapobiec preferowaniu określonych zakładów pogrzebowych i zapewnić równość wobec prawa dla wszystkich obywateli i przedsiębiorców? 4. Jakie kroki podjęto lub planuje się podjąć w celu monitorowania umów zawieranych przez prokuratury z zakładami pogrzebowymi, aby uniknąć nieuczciwej konkurencji? 5. Czy ministerstwo rozważa nowelizację ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych lub innych aktów prawnych, aby jasno określić procedury i zakazać praktyk faworyzujących konkretne podmioty?