Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w przepisach wykonawczych w zakresie obowiązkowych poziomów recyklingu odpadów komunalnych

Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w przepisach wykonawczych w zakresie obowiązkowych poziomów recyklingu odpadów komunalnych Interpelacja nr 12042 do ministra klimatu i środowiska w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w przepisach wykonawczych w zakresie obowiązkowych poziomów recyklingu odpadów komunalnych Zgłaszający: Andrzej Gut-Mostowy Data wpływu: 01-09-2025 Szanowna Pani Ministro! Do mojego biura poselskiego wpłynęło stanowisko samorządów powiatu tatrzańskiego (pismo znak: GPGIOŚ.VIII.0721.1.2025 z dnia 7 sierpnia 2025 r.) dotyczące problemu spełniania ustawowych norm recyklingu przez gminy w Polsce. Zgodnie z art. 3b ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 399, z późn. zm.) gminy są zobowiązane do osiągania minimalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Poziomy te wynikają również z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów, która w art. 11 ust. 2 nakłada obowiązek osiągnięcia 65% recyklingu do 2035 r. Jednakże obecne uwarunkowania rynkowe i prawne powodują, że realizacja tych obowiązków jest dla wielu gmin niemożliwa. Według danych branżowych niemal 700 gmin w Polsce nie osiąga wymaganych wskaźników . Powoduje to ryzyko nakładania na gminy administracyjnych kar pieniężnych zgodnie z art. 9x ust. 1 ustawy, w wysokości nawet do 50 tys. zł za niewykonanie obowiązków. W praktyce oznacza to obciążenie finansowe dla mieszkańców, gdyż koszty kar muszą być pokrywane z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Samorządy powiatu tatrzańskiego podkreślają, że przyjęte przepisy w obecnym brzmieniu: 1) nie uwzględniają realnych możliwości gmin w zakresie recyklingu; 2) nakładają obowiązki finansowe na mieszkańców , podczas gdy zgodnie z zasadą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) to producenci powinni ponosić koszty zagospodarowania odpadów opakowaniowych; 3) generują problemy interpretacyjne i proceduralne (np. art. 6ka ustawy), utrudniając egzekwowanie obowiązków selektywnej zbiórki odpadów; 4) nie integrują systemu kaucyjnego z gminnymi systemami gospodarki odpadami, co może prowadzić do sztucznego zaniżenia wskaźników recyklingu w gminach; 5) nie nakładają odpowiedzialności na firmy odbierające odpady za faktyczne osiąganie celów recyklingowych, pozostawiając cały ciężar po stronie samorządów. Brak zmian legislacyjnych może prowadzić do: 1) systemowego zadłużania się gmin w związku z karami, co ograniczy ich zdolności inwestycyjne; 2) nieproporcjonalnego wzrostu opłat dla mieszkańców , co stoi w sprzeczności z zasadą „zanieczyszczający płaci” i ideą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP); 3) naruszenia zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP – gdy gminy ponoszą odpowiedzialność za cele, na które realnie nie mają wpływu; 4) ryzyka postępowań unijnych wobec Polski w przypadku nieosiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu na poziomie krajowym. Samorządy postulują m.in.: zmianę art. 3b ustawy poprzez urealnienie wymaganych wskaźników, tj.: 55% w latach 2025–2029, 60% w latach 2030–2034, 65% w 2035 r.; zawieszenie nakładania kar finansowych do czasu wdrożenia systemu ROP; doprecyzowanie art. 6ka ustawy (dotyczącego sankcji za brak selektywnej zbiórki) i wprowadzenie uproszczonych procedur administracyjnych; powiązanie systemu kaucyjnego z gminnym systemem gospodarki odpadami, aby uniknąć sztucznego zaniżania wskaźników recyklingu; wprowadzenie odpowiedzialności współdzielonej między gminami a przedsiębiorstwami odbierającymi odpady. W związku z powyższym proszę odpowiedzieć na następujące pytania: Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeanalizowało wpływ obecnych regulacji (art. 3b i art. 9x ustawy o u.c.p.g.) na sytuację finansową gmin i mieszkańców? Czy resort planuje urealnienie poziomów recyklingu w ustawie, tak aby były one możliwe do osiągnięcia w realiach polskich samorządów, przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z prawem UE? Kiedy zostanie wdrożony w Polsce system rozszerzonej odpowiedzialności producentów (ROP) , przewidziany w art. 8a dyrektywy 2008/98/WE, który powinien odciążyć gminy z kosztów zagospodarowania odpadów? Czy ministerstwo planuje wprowadzić przepisy czasowo wstrzymujące nakładanie kar finansowych na gminy do czasu wdrożenia systemu ROP i pełnego uruchomienia systemu kaucyjnego? Jakie działania resortu zapewnią, aby system kaucyjny nie osłabiał wskaźników recyklingu gmin , lecz był z nimi zintegrowany? Czy ministerstwo przewiduje zmiany w zakresie odpowiedzialności przedsiębiorstw odbierających odpady , tak aby to one – obok gmin – odpowiadały za realizację celów recyklingowych? Z poważaniem Andrzej Gut-Mostowy Poseł na Sejm RP