Interpelacja w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa

Interpelacja w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa Interpelacja nr 11945 do ministra spraw zagranicznych w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa Zgłaszający: Przemysław Wipler Data wpływu: 28-08-2025 Szanowny Panie Premierze, polityka migracyjna jest w ostatnich latach odmieniana przez wszystkie przypadki. Uszczelnienie granicy, zabezpieczenie Polski przed nielegalną migracją oraz racjonalizacja i stabilizacja migracji legalnej pozostają tematem debat sejmowych i medialnych. Jednym z elementów systemu migracji oraz jedną z tzw. szybkich ścieżek do uzyskania obywatelstwa jest Karta Polaka. Instrument pierwotnie zaplanowany, jako element sprawiedliwości naprawczej wobec tych Polaków, którzy bez własnej winy pozostali poza granicami ojczyzny po zmianie układu granic w wyniku II Wojny Światowej. Był to instrument ułatwiający powrót do ojczyzny w jej nowych granicach z byłych państw ZSRR. Po nowelizacji w 2018 roku Karta Polaka może być wydana nie tylko obywatelom byłych republik radzieckich, ale wszystkim czującym lub deklarującym więź z Polską i polskością. Co więcej, o karty można wnioskować już nie tylko w krajach ojczystych, ale również będąc już na terytorium RP poprzez urzędy wojewódzkie. Mechanizm ten pierwotnie zarezerwowany – z przyczyn oczywistych dla Białorusinów – dziś jest furtką dla wielu migrantów, by ustabilizować swój status pobytu w kraju – wypaczając przy tym pierwotne założenia Karty Polaka. W ostatnim czasie coraz głośniej mówi się również o tym, że Karta Polaka jest w istocie szybką ścieżką do uzyskania obywatelstwa. Jest również sposobem na uzyskanie dostępu do polskich świadczeń socjalnych, darmowej edukacji – w tym wyższej – oraz opieki zdrowotnej. Od wybuchu wojny na Ukrainie miały też zintensyfikować się wnioski o wydanie Karty Polaka w państwach azjatyckich, do których uciekło przed służbą wojskową wielu Rosjan. W internecie miały też pojawiać się wpisy i vlogi o tym, jak obejść przepisy, by skutecznie uzyskać kartę Polaka, który konsulat jest bardziej spolegliwy oraz gdzie dokonać zakupu fałszywych dokumentów, które będą do złudzenia przypominać oryginały (drukowane na starych sowieckich maszynach i przechowywanym od dekad papierze). W związku z powyższym proszę Pana Premiera o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje dotyczące nieprawidłowości we wnioskach o uzyskanie Karty Polaka? Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje o „rankingach konsulatów“ i sieci wpisów oraz vlogów będących poradnikami tego, jak uzyskać – często w nielegalny sposób – Kartę Polaka? Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą konsultował w ostatnich dwóch latach z urzędnikami oraz pracownikami konsulatów problemy na tle wydawania Kart Polaka? Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie notatek lub opracowań powstałych w związku z prowadzonymi spotkaniami. Czy prawdą jest, że konsulowie nie mają odpowiednich narzędzi do tego, by weryfikować fałszywe dokumenty przedstawiane coraz częściej w procedurach uzyskania Karty Polaka? Czy prawdą jest, że w ostatnich latach zwiększyła się liczba wniosków o wydanie Karty Polaka przedstawianych przez obywateli Rosji? Czy prawdą jest, że obecna konstrukcja przepisów dotyczących Karty Polaka oraz przepisów mówiących o uzyskaniu obywatelstwa pozwalają by osoba, która uzyskała Kartę Polaka, przebywała de facto na terenie nieprzerwanie jedynie między 30 a 40 dni bezpośrednio przed złożeniem wniosku o obywatelstwo, a tym samym przepis o rocznym przebywaniu na terytorium RP jest łatwo obchodzony przez osoby posiadające Kartę Polaka? Czy w MSZ zostały wytworzone dokumenty robocze rekomendujące likwidację Karty Polaka w jej obecnym kształcie? Jakie koszty w skali roku generuje Rada do Spraw Polaków poza Granicami Kraju?

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa Odpowiedź na interpelację nr 11945 w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 03-10-2025 Szanowny Panie Marszałku, W związku z interpelacją nr 11945 Pana Posła Przemysława Wiplera w sprawie funkcjonowania Karty Polaka oraz ryzyka nadużyć w kontekście polityki migracyjnej państwa, przekazuję odpowiedzi na poszczególne pytania zawarte w ww. interpelacji. 1. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje dotyczące nieprawidłowości we wnioskach o uzyskanie Karty Polaka? Zgodnie z obowiązującymi przepisami nieprawidłowości we wnioskach o Kartę Polaka są weryfikowane przez właściwych konsulów i wojewodów pod kątem autentyczności, wiarygodności i legalności. Odnotowywane w ostatnim czasie problemy dotyczą głównie autentyczności załączanych do wniosków dokumentów potwierdzających polskie pochodzenie. W przypadku stwierdzenia ich fałszerstwa lub nieważności, decyzji o odmowie przyznania Karty Polaka towarzyszy zgłoszenie podejrzenia popełnienia przestępstwa do odpowiednich służb. 2. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą posiada informacje o „rankingach konsulatów” i sieci wpisów oraz vlogów, będących poradnikami tego, jak uzyskać – często w nielegalny sposób – Kartę Polaka? Temat ten jest znany polskiej służbie zagranicznej od dekad, zmieniają się tylko formy rozpowszechniania informacji (dziś głównie w mediach społecznościowych). Oferty wsparcia w przygotowaniu dokumentów, czy to na potrzeby Karty Polaka czy w procedurach wizowych są niestety pochodną zapotrzebowania na takie usługi, obejmujące całe spektrum spraw od przygotowania do rozmowy z konsulem (głównie komercyjne kursy języka polskiego i szkolenia dotyczące bezpośredniego przygotowania do rozmowy) do skompletowania dokumentacji (od pomocy w wypełnieniu wniosku po wydobycie dokumentów z odpowiednich miejscowych urzędów i archiwów). Jest to działalność biznesowa, która co do zasady sama w sobie zwykle nie nosi znamion czynu zabronionego, a tym samym nie może być przedmiotem żadnych konkretnych działań placówek i konsulów, tym bardziej, że adresatami wspomnianych reklam są obywatele państw przyjmujących. Zwracam uwagę, że podobne usługi oferują także polskie podmioty w kraju. Departament oraz konsulowie są zatem w pełni świadomi istnienia niepożądanych zjawisk w tym obszarze, jednak trzeba wyraźnie podkreślić, że występują one poza urzędami konsularnymi. Konsulów dodatkowo zabezpiecza fakt zwyczajowej rotacji w służbie zagranicznej, co powoduje regularną, w cyklach mniej więcej 4 letnich, wymianę obsady placówek dyplomatyczno-konsularnych. Warto przy tym podkreślić, że w najbardziej rażących przypadkach, w których istnieje uzasadnione podejrzenie naruszania miejscowego prawa, sprawy zgłaszane są organom ścigania państwa przyjmującego, zgodnie z lokalnymi przepisami i Konwencją wiedeńską o stosunkach konsularnych. Informowane są też polskie służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa. Co do rzekomych rankingów konsulatów zwracam uwagę, że zgodnie z ustawą, urzędem konsularnym właściwym w sprawie przyjęcia i rozpatrzenia wniosku pozostaje urząd właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. UKP nie pozwala zatem na dowolność w zakresie wyboru przez wnioskodawcę placówki konsularnej dla złożenia wniosku o Kartę Polaka. Jedynym wyjątkiem jest Ukraina z uwagi na trwający stan wojny, uniemożliwiający normalne funkcjonowanie niektórych placówek (np. w Charkowie). 3. Czy Departament Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą konsultował w ostatnich dwóch latach z urzędnikami oraz pracownikami konsulatów problemy na tle wydawania Kart Polaka? Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie notatek lub opracowań powstałych w związku z prowadzonymi spotkaniami. W ramach realizowanego nadzoru nad placówkami w zakresie realizacji UKP, Departament prowadzi bieżące konsultacje oraz wymianę korespondencji i opinii z urzędami konsularnymi. Od 2022 r. realizowane są regularne monitoringi placówek, mające na celu przegląd spraw z zakresu Karty Polaka prowadzonych w placówkach na całym świecie o różnym stopniu występowania zainteresowania Kartą. W ramach prowadzonych na miejscu czynności sprawdzane są procedury i warunki związane z realizacją UKP, od sposobu prowadzenia zapisu na spotkania w urzędzie, przez sposób prowadzenia rozmów z wnioskodawcami, sprawdzenia wiarygodności dokumentacji, dołączanej do wniosków, weryfikacji znajomości języka polskiego, polskich tradycji i kultury oraz weryfikacji zaświadczeń od organizacji polonijnych, po ocenę prawidłowości technicznej obsługi procesu w systemach konsularnych. Monitoringi obejmują także ocenę sytuacji kadrowej i lokalowej oraz stan współpracy z urzędami państwa przyjmującego i urzędami konsularnymi RP w innych państwach w zakresie potwierdzania autentyczności dokumentów. Całość realizacji zadań, wnioski oraz oceny urzędów konsularnych przez zespoły monitorujące są odzwierciedlone w Kartach Monitoringu. Z uwagi na to, że pełne upublicznienie zawartych w nich informacji mogłoby narazić na szkody interes i bezpieczeństwo państwa deklarujemy gotowość do ewentualnego przedłożenia ich do wglądu Posłom w siedzibie MSZ. Dynamika migracyjna obywateli Białorusi, Ukrainy oraz Rosji spowodowała w ostatnich latach pojawienie się w wielu placówkach na świecie dokumentów (głównie aktów stanu cywilnego) wydawanych zwykle w okresie ZSRR. W marcu 2024 roku wydane zostały wytyczne dla konsulów, które nakreśliły właściwy modus operandi w przypadku pracy z takimi dokumentami. 4. Czy prawdą jest, że konsulowie nie mają odpowiednich narzędzi do tego, by weryfikować fałszywe dokumenty przedstawiane coraz częściej w procedurach uzyskania Karty Polaka? Weryfikacja fałszywych dokumentów wymaga specjalistycznej wiedzy i sprzętu (często laboratoryjnego), zwłaszcza że część z nich wytwarzana jest ab ovo na oryginalnych sowieckich drukach i przy użyciu maszyn, które służyły do produkcji prawdziwych dokumentów w ZSRR (np. aktów stanu cywilnego). Konsulowie korzystają w tym zakresie ze wsparcia m.in. Straży Granicznej oraz innych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa. W procesie weryfikacji potwierdzają też w urzędach miejscowych, czy wytworzyły dokument, który budzi wątpliwości. 5. Czy prawdą jest, że w ostatnich latach zwiększyła się liczba wniosków o wydanie Karty Polaka przedstawianych przez obywateli Rosji? Od dnia 1 stycznia 2020 roku do dnia 30 czerwca 2025 roku obywatele Federacji Rosyjskiej złożyli 3491 nowych wniosków o przyznanie Karty Polaka (dane nie dotyczą wniosków o przedłużenie ważności Karty, wydanie jej duplikatu oraz wydanie Karty z zmienionymi danymi). W rozbiciu na poszczególne lata dane przedstawiają się następująco: 2020 r. - 377 2021 r. - 685 2022 r. - 818 2023 r. - 843 2024 r. – 526 I półrocze 2025 r. – 242 Dynamika zainteresowania Kartą Polaka wśród obywateli Federacji Rosyjskiej zaczęła się stabilizować, i w ostatnich dwóch latach jest wyraźnie niższa, niż w rekordowym pod tym względem roku 2023. W roku bieżącym liczba wniosków nie powinna przekroczyć poziomu z roku ubiegłego, a biorąc pod uwagę wycofanie zgód Rosji na działalność polskich placówek konsularnych w Królewcu i Petersburgu i ich likwidację, a także wcześniejsze ekspulsje personelu z innych placówek, można nawet założyć spadek liczby wniosków o Kartę Polaka. Nie można jednak zapominać, że na terenie Rosji, szczególnie na obszarze Syberii, żyje nadal duża grupa osób polskiego pochodzenia. 6. Czy prawdą jest, że obecna konstrukcja przepisów dotyczących Karty Polaka oraz przepisów mówiących o uzyskaniu obywatelstwa pozwalają, by osoba, która uzyskała Kartę Polaka, przebywała de facto na terenie nieprzerwanie jedynie między 30 a 40 dni bezpośrednio przed złożeniem wniosku o obywatelstwo, a tym samym przepis o rocznym przebywaniu na terytorium RP jest łatwo obchodzony przez osoby posiadające Kartę Polaka? Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1989 oraz z 2025 r. poz. 622 i 921) za obywatela polskiego uznaje się cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z polskim pochodzeniem lub posiadaną Kartą Polaka. Do ustalenia, czy cudzoziemiec przebywa nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się – na podstawie art. 30 ust. 3 ustawy o obywatelstwie polskim – przepis art. 195 ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079). W świetle brzmienia tego przepisu, pobyt uznaje się za nieprzerwany, jeżeli żadna z przerw w nim nie była dłuższa niż 6 miesięcy i wszystkie przerwy nie przekroczyły łącznie 10 miesięcy w okresach stanowiących podstawę udzielenia zezwolenia. Mocą tego przepisu dopuszcza się uznanie dłuższych przerw w realizacji zezwolenia na pobyt stały, jako nie powodujących utraty jego ciągłości, gdy przerwy te spowodowane są określonymi okolicznościami faktycznymi w nim wymienionymi. Należą do nich enumeratywnie wymienione przypadki: - przerwy spowodowanej wykonywaniem przez cudzoziemca obowiązków zawodowych lub świadczeniem przez niego pracy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy zawartej z pracodawcą, którego siedziba znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub - przerwy związanej z towarzyszeniem cudzoziemcowi, o którym mowa we wcześniejszym tiret przez jego małżonka lub małoletnie dziecko, lub - przerwy spowodowanej szczególną sytuacją osobistą wymagającą obecności cudzoziemca poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która trwała nie dłużej niż 6 miesięcy, lub - przerwy związanej z wyjazdem poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu odbycia praktyk lub uczestnictwa w zajęciach, przewidzianych w toku studiów w polskiej uczelni. Kwestie obywatelstwa polskiego oraz osiedlania się cudzoziemców w Polsce należą do kompetencji ministra właściwego do spraw wewnętrznych. 7. Czy w MSZ zostały wytworzone dokumenty robocze rekomendujące likwidację Karty Polaka w jej obecnym kształcie? MSZ przygotowuje aktualnie projekt nowelizacji UKP, której celem jest dostosowanie przepisów do bieżących potrzeb, oczekiwań i wyzwań, szczególnie w obszarze bezpieczeństwa państwa. Nowelizacja będzie przedmiotem uzgodnień i konsultacji międzyresortowych w IV kw. br. 8. Jakie koszty w skali roku generuje Rada do Spraw Polaków poza Granicami Kraju? W 2025 r. na obsługę Rady ds. Polaków poza Granicami Kraju przeznaczono łączną kwotę 130 000,00 zł. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu