Interpelacja w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych

Interpelacja w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych Interpelacja nr 11880 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych Zgłaszający: Lidia Czechak Data wpływu: 23-08-2025 Szanowny Panie Ministrze, związki międzygminne zostały przewidziane w ustawie o samorządzie gminnym jako instrument współpracy jednostek samorządu terytorialnego przy realizacji zadań publicznych wykraczających poza granice jednej gminy. Z założenia miały być narzędziem wspólnego działania tam, gdzie pojedyncze gminy nie są w stanie samodzielnie sprostać wyzwaniom, np. w gospodarce odpadami czy transporcie zbiorowym. W praktyce jednak funkcjonowanie związków międzygminnych napotyka istotne bariery, które ograniczają ich efektywność. Po pierwsze – skomplikowana struktura prawna. Związek międzygminny jest odrębną osobą prawną, ale nie posiada jasnej pozycji ustrojowej w systemie administracji publicznej – pozostaje jakby „pomiędzy“ klasycznymi szczeblami samorządu: gminą, powiatem i województwem. Prowadzi to do problemów interpretacyjnych, szczególnie w zakresie nadzoru. Zarówno wojewodowie, jak i regionalne izby obrachunkowe różnie interpretują kompetencje związków, co utrudnia jednolite stosowanie prawa. Pojawiają się także problemy z kontrolą i odpowiedzialnością za podejmowane decyzje, co w konsekwencji osłabia zaufanie do tej formy współpracy. Po drugie – brak spójnej polityki państwa wobec związków międzygminnych. Rząd w przeszłości promował ich powstawanie, szczególnie w gospodarce odpadami, jednak nie stworzono stabilnych ram prawnych i finansowych, które zagwarantowałyby ich trwałość. Zmieniane wielokrotnie przepisy dotyczące gospodarki komunalnej, w szczególności odpadów, poważnie uderzyły w związki, prowadząc do sytuacji, w której część z nich uległa rozpadowi. Taka niestabilność prawa zniechęca gminy do podejmowania współpracy i podważa sens tworzenia nowych związków. W związku z tym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami: 1. Czy ministerstwo planuje podjąć prace nad jednoznacznym określeniem pozycji ustrojowej związków międzygminnych w systemie administracji publicznej? 2. Czy jest rozważane ujednolicenie interpretacji przepisów przez doprecyzowanie kompetencji nadzorczych wojewodów i regionalnych izb obrachunkowych względem związków międzygminnych? 3. Czy rząd zamierza wypracować spójną politykę wobec związków międzygminnych, która zapewniłaby im stabilność prawną i finansową, a także większą przewidywalność w zakresie powierzanych im zadań? 4. Czy są planowane analizy przyczyn rozpadu niektórych związków międzygminnych oraz ocena, jakie rozwiązania legislacyjne mogłyby temu zapobiec w przyszłości? Z poważaniem Lidia Czechak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych Odpowiedź na interpelację nr 11880 w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański Warszawa, 24-09-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 11880 pani poseł Lidii Czechak w sprawie funkcjonowania związków międzygminnych uprzejmie przedstawiam, co następuje. Obowiązujące przepisy prawa dopuszczają możliwość tworzenia przez jednostki samorządu terytorialnego zróżnicowanych form organizacyjno-prawnych w celu realizacji zadań publicznych. Jedną z nich są związki międzygminne, których prawne podstawy funkcjonowania zostały określone w rozdziale 7 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym [1] . Należy podkreślić, że ustawodawca jedynie w sposób ogólny wyznaczył zasady funkcjonowania związku, pozostawiając uszczegółowienie, doprecyzowanie i uzupełnienie ramowej regulacji ustawowej w statucie związku międzygminnego. Przedmiotowe rozwiązania umożliwiają każdemu związkowi dostosowanie zasad funkcjonowania do własnych, indywidualnych potrzeb. Statut – obok przepisów ww. ustawy – stanowi podstawowy akt prawny regulujący całość zagadnień związanych z działalnością danego związku międzygminnego, określając m.in. jego uczestników, organa, zadania oraz struktury, zakres i tryb działania, jak również zasady udziału w kosztach wspólnej działalności, zyskach i pokrywaniu strat związku oraz zasady rozliczeń majątkowych, w tym wysokości składek. Mając na uwadze fakt, że majątek związku międzygminnego pochodzi z wkładów własnych gmin członkowskich oraz jest rezultatem prowadzonej przez związek działalności, należy zaważyć, że kwestia ustalenia stabilnych rozwiązań finansowych, gwarantujących trwałość funkcjonowania i możliwości wykonywania przyjętych do realizacji zadań, pozostaje w gestii samego związku międzygminnego. Odnośnie do bardzo ogólnie sformułowanych zagadnień dotyczących interpretacji przez organa nadzoru [2] przepisów prawa w zakresie kompetencji związków międzygminnych należy wskazać, że powyższe występuje w konkretnych przypadkach, na gruncie określonego stanu prawnego i faktycznego. W opinii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), z perspektywy 35-letniego [3] doświadczenia w stosowaniu omawianych przepisów prawa, jak również wypracowanego na przestrzeni lat przez sądy administracyjne bogatego orzecznictwa w zakresie zagadnień dotyczących funkcjonowania związków międzygminnych, wydaje się, że nie występują istotne problemy interpretacyjne w omawianym obszarze. Ewentualne trudności mogą wiązać się z wprowadzaniem nowych rozwiązań ustawowych. Należy jednak pamiętać, że związki międzygminne realizują zadania pozostające w zakresie różnych dziedzin administracji publicznej, które są regulowane przepisami aktów prawnych ujętych w działach administracji rządowej podlegających różnym resortom. Przykładowo za kształtowanie polityki gospodarki odpadami odpowiedzialne są Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W związku z powyższym uprzejmie informuję, że MSWiA nie planuje podejmowania prac legislacyjnych w zakresie wskazanym w niniejszej interpelacji. Jednocześnie pragnę podkreślić, że MSWiA pozostaje w stałej współpracy z zainteresowanymi środowiskami samorządowymi, które dotychczas nie przedstawiały żadnych, konkretnych rozwiązań prawnych w przedmiotowym obszarze. Ponadto wyjaśnienia wymaga, że minister właściwy do spraw administracji publicznej posiada ustawowe uprawnienia wyłącznie do prowadzenia rejestru związków międzygminnych [4] . Dane wpisywane do rejestru nie obejmują przyczyn likwidacji związków międzygminnych. Z poważaniem z up. Tomasz Szymański Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] t.j. Dz. U. 2025 poz. 1153 [2] art. 99 ust. 1a w nawiązaniu do art. 86 ustawy o samorządzie gminnym [3] Ustawa o samorządzie gminnym , na mocy której są tworzone związki międzygminne, weszła w życie 27 maja 1990 r. [4] art. 68 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym