Interpelacja w sprawie dostępu pacjentów do świadczeń w ramach programów lekowych

Interpelacja w sprawie dostępu pacjentów do świadczeń w ramach programów lekowych Interpelacja nr 11844 do ministra zdrowia w sprawie dostępu pacjentów do świadczeń w ramach programów lekowych Zgłaszający: Katarzyna Osos Data wpływu: 19-08-2025 Szanowna Pani Minister, w ostatnich latach obserwuje się narastający problem opóźnień w rzeczywistym dostępie pacjentów do terapii refundowanych w ramach nowych programów lekowych. Choć objęcie leku refundacją ogłaszane jest oficjalnie w obwieszczeniach Ministra Zdrowia, w praktyce uruchomienie leczenia w wielu województwach następuje dopiero po 6–12 miesiącach od formalnej daty objęcia refundacją wskazaną w decyzji refundacyjnej. Tak znaczne opóźnienia w kontraktowaniu świadczeń przez oddziały wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia (OW NFZ) powodują uzasadniony niepokój wśród pacjentów, którzy mimo formalnego objęcia leku refundacją nie mają do niego dostępu. Sytuacja ta generuje poczucie niesprawiedliwości oraz podważa zaufanie do systemu ochrony zdrowia. Problem dotyczy wielu regionów, w tym w szczególności województw: dolnośląskiego, pomorskiego, małopolskiego, lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, kujawsko-pomorskiego i podlaskiego. Jak wskazują eksperci, głównym powodem opóźnień w realnym dostępie pacjentów do programów lekowych jest niedobór środków finansowych w budżetach oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia. OW NFZ często mają nawet trudności z regulowaniem bieżących zobowiązań wobec szpitali, a konieczność wyasygnowania środków finansowych na udostępnienie nowych terapii w ramach nowych programów lekowych stanowi olbrzymie wyzwanie i jest główną przyczyną opóźniania momentu ogłoszenia postępowania konkursowego w danym województwie. Problem ten występuje nie tylko przy tworzeniu nowych programów, ale także w przypadku rozszerzania już istniejących – np. o nowy lek lub dodatkową grupę pacjentów bez zapewnienia adekwatnego zwiększenia kontraktu. Sytuację dodatkowo pogarsza brak odpowiedniego wyprzedzenia w informowaniu OW NFZ o planowanych decyzjach refundacyjnych przez Ministerstwo Zdrowia i centralę NFZ, co uniemożliwia uwzględnienie nowych programów w planach finansowych oraz odpowiednie przygotowanie dokumentacji niezbędnej do przeprowadzenia konkursów. W efekcie kontraktowanie jest często znacząco opóźnione, a zawierane umowy niekiedy opiewają na symboliczne kwoty (niewystarczające nawet na pełną terapię jednego pacjenta). Nie gwarantuje to ośrodkom bezpieczeństwa finansowego przy realizacji świadczeń i przerzuca na nie odpowiedzialność za podejmowanie decyzji o włączeniu potrzebujących pacjentów w terapię przy jednoczesnym przekraczaniu kontraktu na program lekowy lub niewłączeniu pacjenta do terapii, aby pozostać w limicie budżetowym wskazanym przez OW NFZ. Istotnym źródłem problemów jest również przestarzały algorytm podziału środków między OW NFZ, który nie uwzględnia aktualnych potrzeb zdrowotnych i demograficznych poszczególnych regionów. Brakuje także skutecznej koordynacji między Ministerstwem Zdrowia a NFZ w zakresie przygotowań do wdrażania decyzji refundacyjnych. Dodatkowo proces kontraktowania nie jest ustandaryzowany, poszczególne oddziały ogłaszają i rozstrzygają konkursy według różnych harmonogramów i zasad, a w skali kraju nie funkcjonują spójne standardy organizacyjne i czasowe. Prowadzi to do znacznych różnic w dostępie do leczenia między województwami i pogłębia nierówności w systemie ochrony zdrowia. W projekcie nowelizacji ustawy refundacyjnej (SZNUR) przewidziano zapis, zgodnie z którym uruchomienie finansowania leczenia powinno nastąpić nie później niż w ciągu 90 dni od decyzji refundacyjnej. Propozycja ta nie rozwiązuje jednak problemu w sposób kompleksowy, ponieważ nie odnosi się w pełni do jego rzeczywistych przyczyn. Brakuje w niej zarówno mechanizmów wspierających OW NFZ w realizacji tego obowiązku, jak i gwarancji zapewnienia odpowiednich środków finansowych na wdrażanie nowych programów lub populacji do istniejących programów lekowych. Co więcej, plan pracy NFZ już dziś zakłada cel w postaci skrócenia czasu zawierania umów ze szpitalami do poniżej 90 dni. Jednak, jak pokazują dostępne dane, w praktyce termin ten nie jest dotrzymywany. Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy ministerstwo i/lub NFZ monitoruje na bieżąco czas, w jakim następuje kontraktowanie nowych programów lekowych w poszczególnych województwach i jak kształtuje się on dla poszczególnych nowych programów lekowych wprowadzanych od stycznia 2024 r. do lipca 2025 r.? Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających egzekwowanie zobowiązania zakontraktowania programów lekowych przez OW NFZ w terminie 90 dni od decyzji refundacyjnej? Czy są przewidziane sankcje dla OW NFZ za przekroczenie tego ustawowego terminu lub mechanizmy gwarantujące pacjentom dostęp do leczenia w regionach, w których konkursy nie zostały przeprowadzone w wymaganym czasie? Czy ministerstwo i/lub NFZ przewiduje dalsze zmiany w zakresie kontraktowania i rozliczania świadczeń w ramach programów lekowych? Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązań organizacyjnych, takich jak: centralne wytyczne dotyczące harmonogramu ogłaszania i rozstrzygania konkursów; standaryzacja procesu kontraktowania w skali kraju; wcześniejsze informowanie OW NFZ o planowanych decyzjach refundacyjnych; usprawnienie procesu przygotowawczego projektu zarządzenia prezesa NFZ przed publikacją obwieszczeń refundacyjnych? Czy jest rozważane utworzenie rezerwy budżetowej w ramach NFZ dedykowanej finansowaniu nowych programów lekowych? Czy ministerstwo podejmuje działania na rzecz automatyzacji i integracji systemów SMPT oraz systemów rozliczeniowych NFZ, by ograniczyć opóźnienia organizacyjne i sprawozdawcze? Czy jest planowana aktualizacja algorytmu podziału środków między OW NFZ, tak aby lepiej odzwierciedlał aktualne potrzeby zdrowotne i demograficzne w poszczególnych regionach? Z wyrazami szacunku Posłanka Katarzyna Osos