Interpelacja w sprawie reformy organizacyjnej i finansowej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym

Interpelacja w sprawie reformy organizacyjnej i finansowej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym Interpelacja nr 11698 do ministra finansów i gospodarki w sprawie reformy organizacyjnej i finansowej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym Zgłaszający: Paulina Matysiak Data wpływu: 11-08-2025 Szanowny Panie Ministrze, funkcjonowanie powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego (PINB) od wielu lat budzi zastrzeżenia natury organizacyjnej, prawnej i finansowej. Mimo że zadania wykonywane przez PINB stanowią realizację zadań z zakresu administracji rządowej, system ich finansowania, podległości służbowej oraz organizacji pracy od ponad dwudziestu lat pozostaje niespójny i niewydolny. Od momentu utworzenia powiatów jako jednostek samorządu terytorialnego w 1999 roku inspektoraty nadzoru budowlanego borykają się z chronicznym niedofinansowaniem, niedoborami kadrowymi oraz brakiem odpowiedniego zaplecza technicznego i lokalowego. Wielokrotnie Najwyższa Izba Kontroli w swoich raportach (z 2006, 2013 czy 2019 roku) wskazywała na przewlekłość postępowań administracyjnych prowadzonych przez PINB, niską efektywność działań oraz niepełne wykorzystanie przysługujących im uprawnień nadzorczych i egzekucyjnych. Pomimo podejmowanych prób legislacyjnych jak dotąd nie wdrożono skutecznych rozwiązań systemowych. W praktyce finansowanie powiatowych inspektoratów często wymaga wsparcia ze strony budżetów powiatów, a nawet gmin. Takie współfinansowanie – choć powszechne – pozostaje wątpliwe prawnie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz ustawą Prawo budowlane, zadania z zakresu nadzoru budowlanego mają być finansowane z dotacji celowych budżetu państwa w wysokości zapewniającej ich skuteczną realizację. W rzeczywistości jednak wysokość przekazywanych środków jest niewystarczająca, a jednostki samorządu terytorialnego, w obawie przed zapaścią instytucji, wspierają inspektoraty własnymi środkami, co może prowadzić do konfliktów interesów oraz zachwiania niezależności tych organów. Zastanawiająca jest również niejednolitość stanowisk regionalnych izb obrachunkowych w sprawie dopuszczalności finansowania PINB przez samorządy. Niektóre RIO (np. w Gdańsku czy Opolu) jednoznacznie wskazują, że powiat nie ma podstaw prawnych do finansowania inspektoratu z własnych środków. Inne dopuszczają to warunkowo jako formę wsparcia ogólnych warunków funkcjonowania jednostki. Taka rozbieżność interpretacyjna powoduje niepewność i destabilizację w zarządzaniu inspektoratami. Niepokoi także stan kadrowy w PINB. Wiele z nich zatrudnia zaledwie jednego lub dwóch pracowników, którzy jednocześnie realizują obowiązki merytoryczne oraz administracyjne. W licznych przypadkach jeden pracownik odpowiada zarówno za kontrole, jak i za obsługę sekretariatu, kadry, informatykę czy ochronę danych osobowych. Taka struktura jest nie tylko nieefektywna, ale prowadzi do przemęczenia pracowników, popełniania błędów i ogranicza skuteczność nadzoru budowlanego jako całości. W tym kontekście zasadne wydaje się podjęcie reformy systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym. Jedną z propozycji – która dotarła do mojego biura poselskiego – jest na przykład zmniejszenie liczby PINB do około 100-120 jednostek w skali kraju, obejmujących większe obszary działania (1-3 powiaty) przy jednoczesnym zwiększeniu zatrudnienia merytorycznego i przeniesieniu funkcji obsługowych (księgowość, kadry, IT) na poziom wojewódzki. Konieczne jest również zapewnienie odpowiednich i stabilnych środków finansowych z budżetu państwa na realizację powierzonych zadań, a także wzmocnienie niezależności powiatowych inspektorów przez zmianę trybu ich powoływania i włączenie ich do korpusu służby cywilnej. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Czy Ministerstwo planuje przeprowadzenie reformy organizacyjnej i strukturalnej systemu nadzoru budowlanego na poziomie powiatowym? Jeśli tak, to na jakim etapie są prace i jakie są proponowane kierunki zmian? Czy ministerstwo dostrzega możliwość centralizacji zadań administracyjnych (np. kadry, księgowość, obsługa IT) powiatowych inspektoratów w ramach struktur wojewódzkich w celu odciążenia pracowników merytorycznych? Czy planowane jest ujednolicenie interpretacji prawnych dotyczących źródeł finansowania PINB, tak aby jednoznacznie określić, czy jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać środki na ten cel? Czy ministerstwo prowadzi analizę wysokości przekazywanych dotacji celowych z budżetu państwa w odniesieniu do faktycznych kosztów funkcjonowania PINB? Czy rozważane jest zwiększenie tych dotacji? Czy resort rozważa zmianę przepisów dotyczących sposobu powoływania powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, tak by zapewnić ich większą niezależność od lokalnych uwarunkowań politycznych? Czy w opinii ministerstwa utrzymywanie małych inspektoratów zatrudniających 1-2 osoby jest rozwiązaniem racjonalnym i efektywnym, czy raczej wymagającym zmian? Czy ministerstwo zamierza podjąć działania legislacyjne w celu zwiększenia liczby etatów oraz usprawnienia struktury organizacyjnej PINB, uwzględniając wnioski płynące z raportów NIK oraz postulatów praktyków? Jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie? Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP