Interpelacja w sprawie kontrowersji związanych z listą lektur szkolnych

Interpelacja w sprawie kontrowersji związanych z listą lektur szkolnych Interpelacja nr 11506 do ministra edukacji w sprawie kontrowersji związanych z listą lektur szkolnych Zgłaszający: Olga Ewa Semeniuk-Patkowska Data wpływu: 01-08-2025 Szanowna Pani Minister, w ostatnich tygodniach opinia publiczna żywo dyskutuje o planowanych zmianach w liście lektur szkolnych, które mają wejść w życie od września 2025 r. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Edukacji Narodowej podstawa programowa ma zostać zredukowana o ok. 20%, co obejmie również istotne ograniczenie liczby obowiązkowych lektur. W przypadku klas VII–VIII szkoły podstawowej w kanonie mają pozostać jedynie trzy pozycje: „Balladyna“, „Dziady“ cz. II oraz „Kamienie na szaniec“ . Z listy obowiązkowej mają zniknąć m.in. „Quo vadis“ czy „Zemsta“ . Zmiany te wywołały liczne kontrowersje. Część nauczycieli, literaturoznawców i rodziców wskazuje, że drastyczne okrojenie kanonu lektur może obniżyć poziom wykształcenia literackiego młodzieży, utrudnić kształtowanie wrażliwości kulturowej oraz zmniejszyć zainteresowanie czytaniem. Zwraca się również uwagę na konieczność konsultowania zmian z praktykami nauczania i środowiskiem naukowym oraz na ryzyko upolitycznienia doboru lektur. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: Jakie są szczegółowe przesłanki merytoryczne dla tak daleko idącej redukcji listy lektur obowiązkowych w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych? Czy ministerstwo przeprowadziło analizy wpływu tych zmian na poziom kompetencji czytelniczych i humanistycznych uczniów? W jaki sposób w procesie przygotowania reformy uwzględniono opinie nauczycieli, literaturoznawców, bibliotekarzy i przedstawicieli środowisk twórczych? Czy jest rozważane wprowadzenie szerszej listy lektur uzupełniających, z której szkoły mogłyby samodzielnie wybierać pozycje dostosowane do specyfiki uczniów? Czy jest planowany monitoring efektów reformy po jej wprowadzeniu, w tym badanie wpływu zmian na zainteresowanie literaturą wśród młodzieży? Z poważaniem Olga Ewa Semeniuk-Patkowska Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Odpowiedź na interpelację w sprawie kontrowersji związanych z listą lektur szkolnych Odpowiedź na interpelację nr 11506 w sprawie kontrowersji związanych z listą lektur szkolnych Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 28-08-2025 Szanowna Pani Poseł, na wstępie wyjaśniam, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje wprowadzenia od 1 września 2025 r. zmian na liście lektur szkolnych, jak również redukcji podstawy programowej. Natomiast Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym przygotowuje kompleksową zmianę podstaw programowych kształcenia ogólnego na każdym etapie kształcenia, począwszy od wychowania przedszkolnego aż do kształcenia ponadpodstawowego w poszczególnych typach szkół. Zmiany planowane są do wprowadzenia od 1 września 2026 r. w szkołach podstawowych, a od 2027 r. w szkołach ponadpodstawowych, a nie jak wynika z treści interpelacji – od września 2025 r. Informacje i aktualności dotyczące reformy są dostępne na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/ . Celem ministra edukacji jest m.in. wzmocnienie czytelnictwa i realnej znajomości przez uczniów kanonu lektur polskich. Wśród 200 ekspertek i ekspertów, którzy przygotowują podstawy programowe dla przedszkoli i szkół podstawowych, są aktywni nauczyciele i edukatorzy, przedstawiciele środowisk akademickich, stowarzyszeń czy fundacji, wybrani w ogólnopolskim, otwartym naborze oraz eksperci rekomendowani przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Każdą podstawę programową recenzują przynajmniej cztery osoby (dwoje ekspertów dziedzinowych oraz dwoje praktyków nauczania). Lista autorów i recenzentów podstaw programowych, w tym języka polskiego, jest dostępna na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe . Eksperci przygotowujący nową podstawę programową języka polskiego, mając na uwadze niezadawalający stan czytelnictwa dzieci i młodzieży w Polsce [1] , w tym brak umiejętności planowania procesu czytania dłuższych tekstów, zaproponowali, odmienne od dotychczasowego, podejście do kwestii lektur w podstawie programowej. Wyszli z założenia, że książki powinny stać się elementem codziennego życia. Kryzysu czytelnictwa nie rozwiąże bowiem dotychczasowa obszerna lista lektur obowiązkowych. Sam fakt jej istnienia nie oznacza powszechnego czytania. Natomiast większa swoboda wyboru lektur ma stanowić element tworzenia „praktyk lekturowych“, czyli zachęcania dzieci/uczniów do czytania. Należy podkreślić, że obecnie duża część uczniów czyta streszczenia, a nie całość – wpisanych na listę lektur, bo nie wie, jak zaplanować/zorganizować sobie ich czytanie. Zespół zasadnie proponuje naukę takiej organizacji. Projekt zespołu eksperckiego jest próbą rozbudzania czytelnictwa i wykorzystania literatury do kształtowania tożsamości i systemu wartości młodych ludzi. Co równie ważne, opiera się na zaufaniu do nauczycielskich i uczniowskich wyborów. Nauczyciele języka polskiego w szkole podstawowej będą mogli sami zaproponować tytuły odnoszące się do zaproponowanych obszarów tematycznych albo wybrać interesujące ich pozycje z listy lektur uzupełniających. Takie rozwiązanie jest już zresztą obecne w aktualnej podstawie programowej języka polskiego. Jednocześnie propozycja zespołu przygotowującego nową podstawę programową zakłada, że uczniowie w klasach IV-VI szkoły podstawowej będą obowiązkowo zapoznawać się z: wybranymi fragmentami Biblii, w tym opisem stworzenia świata oraz przypowieściami o miłosiernym Samarytaninie i o synu marnotrawnym; wybranymi mitami greckimi, w tym: o stworzeniu świata, o Syzyfie, o Dedalu i Ikarze, o Demeter i Korze; z baśniami i legendami ważnymi dla kultury światowej, europejskiej, narodowej i regionalnej; krótszymi tekstami literackimi, w tym utworami narracyjnymi i lirycznymi; tekstami kultury należącymi do różnych sztuk, w tym malarstwa, rzeźby, teatru, filmu i komiksu. W klasach VII–VIII będą musieli obowiązkowo przeczytać: treny VII, VIII oraz wybrane fraszki Jana Kochanowskiego; wybrane bajki Ignacego Krasickiego; Dziady cz. II, Redutę Ordona, Śmierć pułkownika, wybrane fragmenty Pana Tadeusza – w tym Inwokację, wybraną balladę Adama Mickiewicza; Balladynę Juliusza Słowackiego; wybraną nowelę Bolesława Prusa lub Henryka Sienkiewicza; Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego; wybrane opowiadanie lub jednoaktówkę Sławomira Mrożka; utwór podejmujący problematykę Holokaustu, np. wybrane opowiadanie Idy Fink. W nowej podstawie programowej duży nacisk będzie zatem położony na rozwój świadomego czytelnictwa wśród uczniów. Zgodnie z założeniami w edukacji polonistycznej eksperci zaproponowali nowy dział Praktyki lekturowe , w ramach którego uczniowie będą nabywali umiejętności planowania procesu czytania i dzielenia się wrażeniami z przeczytanej książki. Według propozycji ekspertów przygotowujących nową podstawę programową języka polskiego dla szkoły podstawowej, uczeń w szkole podstawowej w kl. IV-VIII miałby do przeczytania obowiązkowo 20 książek, w tym część do wyboru z listy lektur lub spoza niej. Mając na uwadze aktualną podstawę programową języka polskiego, uczniowie w trakcie kształcenia w szkole podstawowej muszą przeczytać 19 książek, w tym 11 wskazanych konkretnie i 8 do wyboru z aż 73 lektur uzupełniających (17 dla klas IV-VI oraz 56 dla klas VII-VIII). W obecnym stanie prawnym nauczyciele również mogą omówić z uczniami pozycje literackie nieujęte w wykazie lektur, jak również takie, które zaproponują uczniowie. Wobec powyższego stwierdzenie zawarte w interpelacji o „daleko idącej redukcji listy lektur“ mija się z rzeczywistością i nie ma dla nich żadnych rzeczowych i merytorycznych podstaw. Bezpodstawne są także twierdzenia o „drastycznym okrojeniu kanonu lektur“. Należy dodać, że prace nad nową podstawą programową są zbieżne z realizowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej – we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Biblioteką Narodową, Instytutem Książki i Narodowym Centrum Kultury – Narodowym Programem Rozwoju Czytelnictwa, którego nadrzędnym celem jest promocja czytelnictwa i bibliotek. W ramach NPRCz 2.0 na lata 2021-2025 tylko na realizację Priorytetu 3, którego operatorem jest minister edukacji, zostało zarezerwowanych w budżecie państwa 138 mln 410 tys. zł. W latach 2021-2024 z Priorytetu 3 NPRCz 2.0 wydatkowano już 107 260 766 zł. Liczba książek zakupiona do szkół i placówek wychowania przedszkolnego wyniosła 4 668 658. Zakupy lektur szkolnych stanowią około 40 proc. wszystkich książek. Decyzję dotyczącą zakupu konkretnych pozycji wydawniczych podejmują bezpośrednio szkoły lub biblioteki. Szkoły, które przystępują do programu, są także zobowiązane prowadzić działania promujące czytelnictwo, w tym na przykład organizować spotkania autorskie. Aktualnie Ministerstwo Edukacji Narodowej, w porozumieniu z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pracuje nad założeniami nowej edycji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2026-2030. W Priorytecie 3, za który będzie odpowiadał minister edukacji, szczególnie istotna będzie kwestia kształtowania nawyków czytelniczych dzieci i młodzieży uczęszczających do placówek wychowania przedszkolnego oraz szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Należy również mieć na uwadze, że na obecnym etapie prac nad nową podstawą programową IBE-PIB nie przekazało jeszcze do Ministerstwa Edukacji Narodowej wypracowanych propozycji. Dopiero po otrzymaniu propozycji Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotuje projekt rozporządzenia w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym w zakresie podstawy programowej języka polskiego, zostanie on skierowany przez ministra edukacji do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych, które są planowane w październiku/listopadzie br. Aktualnie do projektu podstawy programowej z języka polskiego, a także pozostałych podstaw programowych, których projekty powstają w IBE-PIB, wprowadzane są poprawki uwzględniające uwagi recenzentów. Obecnie Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy organizuje webinary na temat propozycji nowych podstaw programowych. Pierwszy z nich dotyczył zmian właśnie w odniesieniu do podstawy programowej języka polskiego. Podczas cyklu spotkań „#OdPodstaw – porozmawiajmy o podstawach programowych“ przedstawiany jest przebieg prac w IBE-PIB związanych z reformą edukacji. Autorzy propozycji nowych podstaw odpowiadają na pytania widzów, a po webinarach zbierane są informacje zwrotne za pomocą specjalnie w tym celu przygotowanego formularza: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe . Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Np. Praktyki czytelnicze polskich uczniów . Krzysztof Biedrzycki. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2025.