Interpelacja w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli

Interpelacja w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli Interpelacja nr 11489 do ministra edukacji, ministra obrony narodowej, ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli Zgłaszający: Jarosław Sachajko Data wpływu: 01-08-2025 Szanowni Państwo Ministrowie, w odpowiedzi na interpelację nr 8585 pan minister spraw wewnętrznych i administracji przedstawił rozbudowane stanowisko na temat przygotowywanego poradnika bezpieczeństwa oraz systemu szkoleń związanych z ochroną ludności i obroną cywilną. Niestety, mimo obszerności formalnej, odpowiedź ta nie odnosi się bezpośrednio do kluczowych pytań zawartych w interpelacji i w wielu miejscach sprowadza się do ogólnikowych zapowiedzi, terminarza, wykonawców, mierników skuteczności oraz konkretnych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych. 1. Brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o wartość dodaną nowego poradnika Z odpowiedzi wynika, że przygotowywany materiał ma być „rozwinięciem” publikacji z 2022 r., jednak nie wskazano wprost: w jakim zakresie merytorycznym nowy poradnik wnosi coś ponad dokument RCB z 2022 r., czy w procesie redakcyjnym nowego poradnika korzystano z konsultacji z organizacjami ratowniczymi, strażackimi, NGO, środowiskami akademickimi, jaki zespół ekspercki odpowiada za jego zawartość merytoryczną i, jak zapewniono, jej aktualność. 2. Brak odpowiedzi na pytanie o mierzalność efektów W interpelacji zwracałem uwagę, że wydanie broszury (drukowanej i cyfrowej) jest działaniem prostym do zrealizowania , lecz nie oznacza, że ma realny wpływ na stan przygotowania społeczeństwa. Odpowiedź całkowicie pomija pytanie: Jak rząd zamierza mierzyć efektywność poradnika? Czy przewiduje się np. badanie świadomości obywateli, stopnia przyswojenia wiedzy, udziału w ćwiczeniach? 3. Ogólniki w zakresie interaktywnych narzędzi edukacyjnych W odpowiedzi pojawia się ogólna zapowiedź, że „narzędzia interaktywne będą rozwijane”, jednak nie wskazano: kiedy i przez kogo, czy zaplanowano konkretny budżet na aplikację mobilną z testami, quizami, powiadomieniami, czy przewiduje się integrację poradnika z systemem Alert RCB i/lub aplikacją mObywatel w zakresie bieżących komunikatów i sytuacyjnych instrukcji zachowań. 4. Brak odpowiedzi na pytanie o szkolenie obywateli niezwiązanych z administracją W interpelacji pytaliśmy, czy: przewiduje się powszechny dostęp do szkoleń praktycznych (np. pierwsza pomoc, ewakuacja) dla zwykłych obywateli, rodzin, młodzieży , a nie tylko dla samorządowców i urzędników. W odpowiedzi nie odniesiono się do tej kwestii – skupiono się wyłącznie na pracownikach administracji i samorządach. Brakuje: kalendarza szkoleń otwartych dla obywateli, wskazania operatorów realizujących te szkolenia, informacji, czy będą bezpłatne i jak można się na nie zapisać. 5. Brak odpowiedzi na pytanie o system certyfikacji i ścieżki edukacyjne Pytaliśmy o możliwość stworzenia systemu: certyfikowanych kursów dla obywateli, wprowadzenia poziomów zaawansowania (np. podstawowy, średni, zaawansowany), powiązania edukacji o bezpieczeństwie z systemem e-learningu (edukacja szkolna, uczelnie, OSP, NGO). 6. Brakuje również odpowiedzi na pytanie o obowiązkowe szkolenia dla pracowników administracji, tak aby w krótkim czasie była duża grupa ludzi przeszkolonych i przygotowanych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Na te wątki nie udzielono odpowiedzi – mimo że są one kluczowe z punktu widzenia systemowego podejścia do budowania odporności społecznej . W związku z powyższym zwracam się z ponownymi pytaniami: Jakie konkretnie elementy merytoryczne nowego poradnika wykraczają poza publikację RCB z 2022 roku? Kto odpowiadał za redakcję, jakie instytucje lub eksperci brali udział w pracach? Czy rząd przewiduje system ewaluacji skuteczności poradnika i towarzyszących działań edukacyjnych, w szczególności czy będą realizowane badania społeczne, monitoring skuteczności przekazu, ocena poziomu wiedzy obywateli? Czy aplikacja mobilna z funkcją ostrzegania, instrukcjami awaryjnymi i testami wiedzy rzeczywiście powstanie? Kiedy, kto ją przygotuje i jaki budżet przewidziano? Czy poradnik lub system edukacji kryzysowej przewiduje działania dla osób starszych, niepełnosprawnych, dzieci, osób nieznających języka polskiego – innych niż podstawowa wersja językowa lub wersja z audiodeskrypcją? Czy rząd planuje powszechny, dobrowolny dostęp do bezpłatnych kursów praktycznych z zakresu: pierwszej pomocy, postępowania przy zagrożeniach chemicznych/biologicznych, zachowania w czasie alarmu i ewakuacji, rozpoznania dezinformacji? Czy rząd zamierza wprowadzić system szkoleń certyfikowanych z zakresu obrony cywilnej dla zwykłych obywateli, niezwiązanych z administracją? Jeśli tak – kto miałby je prowadzić i czy przewidziano za to wynagrodzenie lub punkty edukacyjne? Czy w szkołach podstawowych i średnich temat obrony cywilnej, ewakuacji i pierwszej pomocy zostanie potraktowany systemowo, a nie jedynie jako marginalny element wychowania fizycznego lub EDB? Kiedy i w jakiej formie zostaną wprowadzone zmiany do podstawy programowej? Czy szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej będą obowiązkowe dla pracowników administracji, tak aby w krótkim czasie była duża grupa ludzi przeszkolonych i przygotowanych z tego tak ważnego, acz zaniedbanego od 30 lat zakresu?

Odpowiedź na interpelację w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli Odpowiedź na interpelację nr 11489 w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 28-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na pytania nr 11 i 12, zgodnie z właściwością ministra edukacji, postawione w interpelacji posła na Sejm RP pana Jarosława Sachajki w sprawie rzeczywistej skuteczności i mierzalności efektów rządowego poradnika bezpieczeństwa oraz konkretnego zakresu szkoleń dla obywateli. Szanowny Panie Pośle, uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na pytania nr 11 i 12 w zakresie właściwości ministra edukacji. Ad 11. W szkołach podstawowych (w kl. VIII) i ponadpodstawowych (w kl. I liceum ogólnokształcącego, technikum, branżowej szkoły I stopnia) jest realizowany obowiązkowy przedmiot edukacja dla bezpieczeństwa [1] . Przedmiot przygotowuje uczniów teoretycznie i praktycznie do właściwego zachowania się oraz odpowiednich reakcji w sytuacjach trudnych i kryzysowych, stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia. Przedmiot obejmuje treści kształcenia z zakresu bezpieczeństwa państwa oraz treści dotyczące organizacji działań ratowniczych, pierwszej pomocy i edukacji obronnej. Zgodnie z podstawą programową edukacji dla bezpieczeństwa podczas realizacji tych zajęć nauczyciel powinien zwrócić szczególną uwagę na kształcenie umiejętności praktycznych, powtarzanych możliwie często, szczególnie przy nauce pierwszej pomocy, terenoznawstwa oraz strzelectwa. Wyrabianie w ten sposób u uczniów odpowiednich nawyków ma istotne znaczenie w wykorzystywaniu przez nich zdobytych umiejętności w warunkach realnego zagrożenia, kiedy to naturalnie występujący wysoki poziom stresu wpływa na proces decyzyjny. Wzrastające zagrożenie bezpieczeństwa państwa (wojna w Ukrainie) wymagało w 2022 r. pilnego uzupełniania celów kształcenia i treści nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa o kwestie związane z obronnością państwa, nabyciem umiejętności strzelectwa oraz przygotowaniem uczniów do radzenia sobie z zagrożeniami wywołanymi działaniami wojennymi oraz podstawami ratownictwa taktycznego. Rozporządzenia zmieniające podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych w zakresie edukacji dla bezpieczeństwa weszły w życie od roku szkolnego 2022/2023, przy czym wymóg dotyczący wykonywania przez ucznia szkoły ponadpodstawowej strzelania z wykorzystaniem broni kulowej, pneumatycznej, replik broni strzeleckiej (ASG), strzelnic wirtualnych albo laserowych jest obowiązkowy począwszy od roku szkolnego 2024/2025. W przypadku szkół ponadpodstawowych, które na terenie danego powiatu miały dostęp do broni kulowej, pneumatycznej, replik broni strzeleckiej (ASG), strzelnic wirtualnych albo laserowych - wymóg ten był realizowany od roku szkolnego 2022/2023. Nowe treści nauczania przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa obejmują poniższe zagadnienia z obszaru edukacji obronnej: reagowanie w sytuacji zagrożenia działaniami wojennymi (tzw. survival , w tym miejsca schronienia), zasady pierwszej pomocy w sytuacji wystąpienia zagrożenia z użyciem broni konwencjonalnej, w przypadku szkoły podstawowej wymagania z zakresu: 1) terenoznawstwa, 2) cyberbezpieczeństwa w wymiarze wojskowym, 3) przygotowania do szkolenia strzeleckiego, w przypadku szkół ponadpodstawowych wymagania z zakresu: 1) reagowania w sytuacji zagrożenia działaniami wojennymi, 2) cyberbezpieczeństwa w wymiarze wojskowym, 3) szkolenia strzeleckiego. Zmiany zostały przygotowane we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej. Zgodnie z podstawą programową edukacji dla bezpieczeństwa w ramach działu II. Przygotowanie do działań ratowniczych w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń (wypadków masowych i katastrof), w ramach omawiania zagadnienia Ochrona ludności i obrona cywilna, uczeń m.in. rozpoznaje zagrożenia i ich źródła; zna zasady postępowania podczas pożaru, wypadku komunikacyjnego, w czasie zagrożenia powodzią, w przypadku katastrofy budowlanej, wycieku gazu z instalacji w budynku mieszkalnym, odnalezienia niewypału lub niewybuchu, zagrożenia lawiną, intensywnej śnieżycy; przedstawia typowe zagrożenia zdrowia i życia podczas powodzi, pożaru lub innych klęsk żywiołowych; wyjaśnia zasady postępowania w przypadku awarii instalacji chemicznej, środka transportu lub rozszczelnienia zbiorników z substancjami toksycznymi oraz zna możliwości wykorzystania środków podręcznych i masek przeciwgazowych do ochrony ludzi przed szkodliwym wykorzystaniem toksycznych środków przemysłowych oraz bojowych środków trujących; omawia zasady ewakuacji ludności i zwierząt z terenów zagrożonych; wyjaśnia zasady zaopatrzenia ludności ewakuowanej w wodę i żywność; charakteryzuje zagrożenia pożarowe w domu, szkole i najbliższej okolicy; wymienia rodzaje i zasady użycia podręcznego sprzętu gaśniczego oraz potrafi dobrać odpowiedni rodzaj środka gaśniczego w zależności od rodzaju pożaru (np. płonąca patelnia, komputer); wyznacza strefę bezpieczeństwa w sytuacji zagrożenia; uzasadnia potrzebę przeciwdziałania panice. Wymagania dotyczące szkolenia strzeleckiego obejmują: w przypadku szkoły podstawowej przede wszystkim przygotowanie teoretyczne w zakresie bezpiecznego obchodzenia się z bronią (w uzasadnieniu do rozporządzenia wskazano, że zajęcia z tego zakresu powinny być przeprowadzane w większej części w formie teoretycznej, ze stopniowym wprowadzaniem elementów praktycznych); w szkołach ponadpodstawowych naukę podstaw strzelania z częścią praktyczną prowadzoną z wykorzystaniem bezpiecznych narzędzi do ćwiczeń strzeleckich takich jak np. broń kulowa, pneumatyczna, repliki broni strzeleckiej (ASG), strzelnice wirtualne albo laserowe. Ponadto podstawa programowa wskazuje, że lekcje w szkole powinny być uzupełniane innymi formami zajęć, wśród których wymienić można: wizyty w instytucjach państwowych, centrum zarządzania kryzysowego, straży pożarnej, Policji, stacjach pogotowia ratunkowego, jednostkach wojskowych czy organizacjach proobronnych; specjalistyczne obozy szkoleniowo-wypoczynkowe realizowane podczas ferii letnich lub krótsze, kilkudniowe kursy; wycieczki; zajęcia plenerowe; tworzenie wystaw prac własnych, klasowych i szkolnych promujących właściwe zachowania w razie zagrożeń; zwiedzanie wystaw powiązanych z treściami przedmiotu; spotkania (np. udział w zajęciach), prelekcje, wykłady z pracownikami kluczowych instytucji bezpieczeństwa – Policji, Państwowej Straży Pożarnej i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz pracownikami straży miejskiej, pogotowia, kombatantami; udział w konkursach, których zakres jest zgodny bądź zbieżny z problematyką przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa. Wskazane jest nawiązywanie współpracy między szkołami a lokalnymi jednostkami Policji, Państwową Strażą Pożarną, ośrodkami szkolenia, jednostkami wojskowymi i organizacjami proobronnymi zarówno w zakresie prowadzenia zajęć, jak i udostępniania specjalistycznego sprzętu czy pomocy dydaktycznych. Resort edukacji wprowadził również zmiany legislacyjne [2] , zgodnie z którymi od roku szkolnego 2024/2025 nauka udzielania pierwszej pomocy jest obowiązkowo realizowana przez nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej na zajęciach edukacji przyrodniczej oraz przez wychowawców klas na części zajęć z wychowawcą w klasach IV–VII szkół podstawowych, klas: II–IV liceum ogólnokształcącego, II–V technikum oraz II–III branżowej szkoły I stopnia [3] . Celem zmiany jest podkreślenie, że ze względu na wyzwania cywilizacyjne i zagrożenia z tym związane na zajęciach z wychowawcą zasadne jest zwrócenie szczególnej uwagi m.in. na zagadnienia, które kształtują postawy prozdrowotne uczniów, m.in. w zakresie umiejętności udzielania pierwszej pomocy. Realizacja nauki udzielania pierwszej pomocy podczas zajęć z wychowawcą może odbywać się z udziałem zaproszonych specjalistów w danej dziedzinie, wolontariuszy, przedstawicieli stowarzyszeń i innych organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły. Uwzględniając powyższe, zdecydowanie nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że tematyka obrony cywilnej, ewakuacji i pierwszej pomocy jest marginalna w polskich szkołach. Wręcz przeciwnie – jest to obszar, który obecnie zyskuje na znaczeniu, szczególnie w kontekście sytuacji geopolitycznej i zagrożeń z niej wynikających. Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze wieloletnie doświadczenia wielu organizacji w zakresie pierwszej pomocy i ratownictwa oraz prowadzenia działań na rzecz edukacji społeczeństwa, upowszechnia w szkołach za pośrednictwem kuratorów oświaty informacje – na prośbę poszczególnych organizacji – na temat działalności w zakresie udzielania pierwszej pomocy, w tym szkoleniowej prowadzonej przez WOŚP, Polski Czerwony Krzyż oraz Państwową Straż Pożarną. Podjęcie decyzji o ewentualnym skorzystaniu z takich szkoleń należy do dyrektora szkoły. Dodatkowo informuję, że od roku szkolnego 2025/2026 w szkołach podstawowych (od klasy IV) i ponadpodstawowych będzie realizowany nowy nieobowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który uwzględnia m.in. tematykę dotyczącą kształtowania umiejętności postępowania w stanach zagrożenia życia i zdrowia zgodnie z zasadami udzielania pierwszej pomocy, np. uczeń wymienia sytuacje, w których należy wezwać zespół ratownictwa medycznego (karetkę pogotowia). Jednocześnie (na podstawie art. 60 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe - (t.j. Dz. U. 2025 poz. 1043) minister ds. oświaty i wychowania, ustalając kierunki realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2025/2026, ustalił m.in. kierunek: Szkoła miejscem edukacji obywatelskiej – kształtowanie postaw patriotycznych, społecznych i obywatelskich, odpowiedzialności za region i Ojczyznę, dbałości o bezpieczeństwo własne i innych. Publiczne placówki doskonalenia nauczycieli zobowiązane są do realizacji doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania kierunków realizacji polityki oświatowej państwa oraz wprowadzanych zmian w systemie oświaty. Nauczyciele mają możliwość poszerzania kompetencji, również w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, przez udział w różnego rodzaju formach kształcenia ustawicznego, odpowiadających zarówno ich indywidualnym potrzebom, jak i potrzebom szkoły, w której są zatrudnieni. Nauczyciele prowadzący zajęcia z przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, którzy chcieli zaktualizować swoją wiedzę w związku z już wprowadzonymi zmianami, mieli możliwość uczestnictwa w szkoleniach doskonalących organizowanych na zlecenie MEN przez publiczne placówki doskonalenia nauczycieli. Równocześnie stale rozwijane i aktualizowane są zasoby elektroniczne do nauczania i uczenia się poszczególnych przedmiotów, w tym edukacji dla bezpieczeństwa, które są umieszczane na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej Ministerstwa Edukacji Narodowej (ZPE) https://zpe.gov.pl/ . Platforma oferuje użytkownikom bezpłatne materiały edukacyjne m.in. do kształcenia ogólnego, jak również edytor treści dla nauczycieli i uczniów pozwalający modyfikować istniejące lub tworzyć własne e-materiały. Materiały te są dostępne z poziomu różnych typów urządzeń: komputera, laptopa, tabletu, smartfona, tablicy interaktywnej. Do tej pory utworzono ponad 20 tys. e-materiałów dydaktycznych do przedmiotów kształcenia ogólnego, w tym edukacji dla bezpieczeństwa, wśród których znajdują się materiały dotyczące np. postępowania na miejscu wypadku, zasad ewakuacji ludzi i zwierząt, a także udzielania pierwszej pomocy. Należy również nadmienić, że Ministerstwo Edukacji Narodowej wspólnie z Ministerstwem Obrony Narodowej w 2024 roku ustanowiło przedsięwzięcie pn. „Edukacja z wojskiem“ , którego głównym celem jest organizacja zajęć z edukacji proobronnej w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych dla dzieci i młodzieży oraz spotkań z weteranami działań poza granicami państwa, w szkołach ponadpodstawowych młodzieży oraz szkołach artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie liceum ogólnokształcącego. Ad 12. Prace w zakresie kompleksowej zmiany podstawy programowej kształcenia ogólnego i ramowych planów nauczania na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej prowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB). Zmiany dotyczą wszystkich zajęć edukacyjnych, w tym w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Prace prowadzone są w IBE - PIB od kwietnia 2024. W styczniu 2025 powołano przy dyrektorze IBE – PIB Radę ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej – ciało doradcze skupiające przedstawicieli organizacji i instytucji związanych z systemem edukacji, takich jak Ośrodek Rozwoju Edukacji, Centralna Komisja Egzaminacyjna, związki zawodowe nauczycieli, organizacje zrzeszające dyrektorów szkół, organizacje pozarządowe działające w obszarze edukacji, w roli obserwatorów prac rady występują przedstawiciele wybranych ministerstw. Dotychczas opracowano profil absolwenta i absolwentki szkoły podstawowej. Prowadzone są obecnie końcowe prace w zakresie opracowania profilu absolwenta szkół ponadpodstawowych. Profil absolwenta i absolwentki określa obszary rozwoju oraz kierunek, w którym dzieci i młodzież powinny być wspierane na każdym etapie edukacji. Profil absolwenta uwzględnia zarówno rozwój kompetencji uczniów: poznawczych, społecznych i osobistych, jak również naukę krytycznego myślenia i rozwijanie odporności uczniów na zagrożenia, w tym cyfrowe. Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego będzie wprowadzona w szkole podstawowej od 2026 r., a w szkołach ponadpodstawowych od 2027 r. Informacje na temat reformy edukacji zamieszczane są na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/ . Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] W wymiarze po 1 godzinie tygodniowo w klasie. [2] Powyższe zmiany legislacyjne zostały wprowadzone w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. 2024 poz. 781) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. 2024 poz. 996). [3] W klasie VIII szkoły ponadpodstawowej i w klasie I szkół ponadpodstawowych uczniowie uczą się pierwszej pomocy na lekcjach edukacji dla bezpieczeństwa.