Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji PKP Cargo SA, planowanych zwolnień grupowych, demontażu narodowego przewoźnika oraz potrzeby systemowego wsparcia dla przewozów kolejowych

Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji PKP Cargo SA, planowanych zwolnień grupowych, demontażu narodowego przewoźnika oraz potrzeby systemowego wsparcia dla przewozów kolejowych Interpelacja nr 11422 do ministra infrastruktury w sprawie dramatycznej sytuacji PKP Cargo SA, planowanych zwolnień grupowych, demontażu narodowego przewoźnika oraz potrzeby systemowego wsparcia dla przewozów kolejowych Zgłaszający: Grzegorz Matusiak Data wpływu: 31-07-2025 Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury, Szanowny Panie Ministrze Aktywów Państwowych, składam niniejszą interpelację w związku z pogłębiającym się kryzysem w spółce PKP Cargo SA będącej narodowym i największym przewoźnikiem towarowym w Polsce, którego destabilizacja zagraża nie tylko miejscom pracy dziesiątek tysięcy osób, ale również ciągłości łańcuchów logistycznych, bezpieczeństwu surowcowemu i militarnemu państwa oraz przyszłości całej polskiej kolei towarowej. I. Obraz zapaści – dane finansowe i rynkowe PKP Cargo znalazło się w krytycznym położeniu ekonomicznym: strata netto w i kwartale 2024 r. wyniosła 181 mln zł, wobec zysku w analogicznym okresie 2023 r., w całym roku 2023 spółka poniosła straty przekraczające 250 mln zł, zadłużenie spółki przekroczyło 3 miliardy złotych, a płynność finansowa jest zagrożona, udział PKP Cargo w rynku krajowych przewozów towarowych spadł z ponad 50% w 2010 r. do około 33% w 2024 r., spadła również liczba przewiezionych ładunków, co skutkuje spadkiem przychodów o ponad 20% r/r. Źródła kryzysu to m.in.: zaniechania inwestycyjne, błędna polityka zarządcza, wysokie koszty dostępu do infrastruktury, brak preferencji podatkowych dla kolei oraz faworyzowanie transportu drogowego przez obecne władze. II. Zarząd kryzysu – zwolnienia i destrukcja kadrowa Zamiast naprawy – zarząd spółki wdrożył plan zwolnień grupowych obejmujący łącznie 2429 osób, rozłożony na dwa etapy: w 2025 r. – 1041 pracowników, w 2026 r. – 1388 pracowników. Zwolnienia dotyczą m.in. maszynistów, drużyn manewrowych, rewidentów, odprawiaczy pociągów, pracowników utrzymania taboru i administracji. W efekcie może dojść do utraty zdolności operacyjnych spółki, nie do odzyskania nawet przy ewentualnym odbiciu rynkowym. Jednocześnie wielu pracowników przenoszonych jest do „gotowości bez wykonywania pracy” za obniżonym wynagrodzeniem – do 60% pensji – co uderza w ich godność i stabilność ekonomiczną. III. System wynagrodzeń – osłona czy demontaż praw pracowniczych? W reakcji na protesty zarząd zaproponował nowy system wynagrodzeń, który ma ograniczyć skalę zwolnień (do 765 osób w 2025 r.). Zakłada on: konsolidację składników wynagrodzenia, rezygnację z części elementów ZUZP, wprowadzenie dodatków wynikowych. Związki zawodowe odrzuciły propozycję jako nieprzejrzystą i godzącą w stabilność oraz solidarność pracowników. Obawiają się, że to mechanizm przesunięcia kosztów kryzysu na załogę – przy równoczesnym braku reform zarządczych i politycznych. IV. Odpowiedzialność rządu i nadzoru właścicielskiego PKP Cargo to spółka zależna od PKP SA, którego właścicielem jest Skarb Państwa. Obecna sytuacja jest bezpośrednią konsekwencją braku nadzoru, niekompetencji decyzyjnej oraz partyjnego rozdawnictwa stanowisk. W szczególności zauważalny jest brak: strategicznego planu ratunkowego, transparentnego audytu (również decyzji z czasów tzw. dekoniunktury węglowej), polityki rozwoju transportu kolejowego w Polsce – mimo zobowiązań klimatycznych i geostrategicznych. V. Wsparcie protestów – konieczność obywatelskiego oporu Popieram działania podejmowane przez związki zawodowe, komitety protestacyjne i pracowników PKP Cargo. Ich protesty – blokady, pikiety, manifestacje – są ostatnią formą obrony nie tylko zakładów pracy, ale także narodowego interesu gospodarczego. Rząd nie może przyglądać się biernie degradacji kolejowego przewoźnika, szczególnie w kontekście wyzwań związanych z wojną w Ukrainie, bezpieczeństwem energetycznym i surowcowym oraz potrzebą logistyki militarnej. VI. Pytania do Rady Ministrów i ministrów właściwych: Czy rząd zamierza dokapitalizować PKP Cargo lub powierzyć spółce realizację strategicznych zadań państwowych (transport wojskowy, energetyczny)? Czy planowane są zmiany w systemie opłat za dostęp do infrastruktury, by zwiększyć konkurencyjność kolei wobec transportu drogowego? Dlaczego nie zlecono niezależnego audytu działań zarządów PKP Cargo z lat 2021–2024? Czy Skarb Państwa zatwierdził plan zwolnień i przekształceń w systemie wynagrodzeń – i czy związkowcy zostali dopuszczeni do realnych negocjacji? Czy rząd zamierza opracować całościowy plan ratunkowy dla przewozów towarowych w Polsce, z uwzględnieniem roli PKP Cargo i innych przewoźników publicznych? VII. Postulaty i oczekiwania: wstrzymanie zwolnień grupowych do czasu przedstawienia rzetelnego planu naprawczego, utrzymanie ZUZP i gwarancji zbiorowych – bez szantażu „reformy albo wypowiedzenia”, powołanie międzyresortowego zespołu kryzysowego ds. PKP Cargo, rozważenie modelu operatora zadań publicznych z częściowym wsparciem budżetowym, zmiana polityki transportowej państwa w kierunku preferencji dla kolei. Sprawa PKP Cargo to papierek lakmusowy polityki państwa wobec własnych zasobów i obywateli. Jeśli narodowy przewoźnik zostanie rozłożony bez reakcji – będzie to znak, że rząd abdykował z odpowiedzialności za strategiczne sektory gospodarki.