Interpelacja w sprawie destrukcyjnych zmian na liście lektur szkolnych i procesu wynaradawiania polskich dzieci

Interpelacja w sprawie destrukcyjnych zmian na liście lektur szkolnych i procesu wynaradawiania polskich dzieci Interpelacja nr 11300 do ministra funduszy i polityki regionalnej w sprawie destrukcyjnych zmian na liście lektur szkolnych i procesu wynaradawiania polskich dzieci Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka Data wpływu: 30-07-2025 Szanowny Panie Premierze, z najwyższym niepokojem i troską zwracam się do Pana w sprawie radykalnych zmian na liście lektur szkolnych, które – jak wskazują liczni pedagodzy, rodzice, twórcy kultury i obywatele – stanowią zamach na fundamenty polskiej edukacji narodowej , a w konsekwencji przyczyniają się do procesu wynaradawiania młodzieży , oddzielania jej od korzeni kulturowych i systematycznej degradacji wspólnotowej tożsamości Polaków. Zgodnie z opublikowanymi 29 lipca 2025 r. informacjami z nowej listy lektur obowiązkowych znikają m.in. następujące pozycje: - „Kamienie na szaniec“ Aleksandra Kamińskiego, - „Syzyfowe prace“ Stefana Żeromskiego, - „Quo vadis“ Henryka Sienkiewicza, - „Wesele“ Stanisława Wyspiańskiego (ograniczone do poziomu rozszerzonego), - „Latarnik“ Henryka Sienkiewicza, - „Pan Tadeusz“ Adama Mickiewicza (ograniczony do fragmentów i tylko w zakresie rozszerzonym). To decyzja, która przerywa ciągłość formacyjną polskiej edukacji , stawiając uczniów wobec programowego chaosu i ideologicznej pustki. Zdecydowanie podkreślam: naród, który nie zna swojej historii, literatury, dziedzictwa duchowego – przestaje być narodem. „Naród, który traci pamięć, przestaje być Narodem – staje się jedynie zbiorem ludzi czasowo zajmujących dane terytorium“ – Józef Piłsudski. „Naród bez dziejów, bez historii, bez przeszłości, staje się wkrótce narodem bez ziemi, narodem bezdomnym, bez przyszłości. Naród, który nie wierzy w Wielkość i nie chce ludzi wielkich, kończy się.“ – kard. Stefan Wyszyński, Prymas Tysiąclecia. Te przestrogi stają się dziś dramatycznie aktualne. Czy naprawdę chcemy, by nasza młodzież była pozbawiona wiedzy o tym, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, o co walczyli nasi przodkowie? Zwracam uwagę, że z wykształcenia Pan Premier jest historykiem. Tym większe zaskoczenie i oburzenie budzi fakt, że rząd, któremu Pan przewodzi, firmuje najpoważniejszy akt amputacji pamięci historycznej w edukacji od 1989 roku . Czy Premier – jako humanista – nie rozumie, że przez wykreślenie „Kamieni na szaniec“, „Wesela“ czy „Latarnika“ zamyka się drzwi do zrozumienia własnej tożsamości narodowej dla całego pokolenia uczniów? Czy jako szef rządu zgadza się Pan na to, by państwo polskie przestało przekazywać swoim dzieciom spójny obraz ojczyzny, przodków i wartości, które tę ojczyznę zbudowały ? Usunięcie z programu lektur dzieł takich jak „Kamienie na szaniec “ – gdzie młodzi chłopcy umierają z imieniem Polski na ustach – czy „Syzyfowych prac “, które pokazują opór wobec rusyfikacji, to świadome zacieranie wzorców postawy obywatelskiej, odwagi i miłości do ojczyzny . Nowy kanon pozbawia ucznia języka symboli narodowych , nie daje narzędzi do zrozumienia pojęć takich jak: - niepodległość, - honor, - ofiara, - zdrada, - wspólnota, - dziedzictwo. Co więcej, nowe lektury w wielu przypadkach nie zawierają już ani elementu klasycznego piękna, ani transcendencji, ani moralnego dylematu , który kształtuje sumienie młodego człowieka. W czasach, gdy Polska musi mierzyć się z globalnym chaosem, wojną informacyjną i zagrożeniami zewnętrznymi, konieczne jest budowanie odporności kulturowej , a nie jej destrukcja. Zmiana listy lektur: osłabia wspólnotę językową i symboliczną , przerywa pokoleniową transmisję wartości , czyni młodzież podatną na ideologie negujące znaczenie narodu, religii i rodziny . Dlatego ta reforma musi być uznana za strategicznie szkodliwą decyzję państwową . Oczekuję natychmiastowego wycofania tej decyzji oraz przywrócenia klasycznego kanonu, który kształtował przez dekady ludzi wykształconych, świadomych i zakorzenionych w polskości. To obowiązek wobec narodu, historii i przyszłości naszej Ojczyzny – Polski! W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Premiera o odpowiedź na pytania: Kto personalnie odpowiada za przygotowanie nowej listy lektur? Czy była powołana komisja ekspercka? Proszę o pełny skład imienny wraz z notą biograficzną. Czy lista lektur została skonsultowana z nauczycielami języka polskiego, radami pedagogicznymi i instytutami filologicznymi? Proszę o wykaz konsultacji. Na jakiej podstawie merytorycznej usunięto z kanonu m.in. „Kamienie na szaniec“, „Wesele“, „Syzyfowe prace“? Gdzie można zapoznać się z analizą dydaktyczną, która to rekomenduje? Czy ministerstwo planuje przywrócenie listy lektur opartej o dziedzictwo narodowe i aksjologię chrześcijańsko-klasyczną? Czy zmiany były inspirowane jakimkolwiek zaleceniem instytucji międzynarodowych, fundacji lub podmiotów pozarządowych? Czy nowa lista została poddana ocenie językoznawców, psychologów rozwojowych i specjalistów od pedagogiki wczesnoszkolnej? W jaki sposób ministerstwo edukacji zamierza przeciwdziałać rosnącemu zjawisku alienacji kulturowej młodzieży od dziedzictwa narodowego? Czy ministerstwo przygotowało analizę wpływu reformy lektur na wyniki matury, egzaminy z języka polskiego oraz rozwój kompetencji językowych uczniów? Czy nie uważa Pan Premier, że obecne zmiany stanowią naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe , który nakłada na szkołę obowiązek kształcenia w duchu wartości narodowych i obywatelskich?

Odpowiedź na interpelację w sprawie destrukcyjnych zmian na liście lektur szkolnych i procesu wynaradawiania polskich dzieci Odpowiedź na interpelację nr 11300 w sprawie destrukcyjnych zmian na liście lektur szkolnych i procesu wynaradawiania polskich dzieci Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 26-08-2025 Szanowni Państwo Posłowie, celem Ministerstwa Edukacji Narodowej jest wzmocnienie czytelnictwa i realnej znajomości przez uczniów kanonu lektur polskich. Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym przygotowuje obecnie kompleksową zmianę podstaw programowych kształcenia ogólnego na każdym etapie kształcenia, począwszy od wychowania przedszkolnego, aż do kształcenia ponadpodstawowego w poszczególnych typach szkół. Wśród 200 ekspertek i ekspertów, którzy przygotowują podstawy programowe dla przedszkoli i szkół podstawowych są aktywni nauczyciele i edukatorzy, przedstawiciele środowisk akademickich, stowarzyszeń czy fundacji, wybrani w ogólnopolskim, otwartym naborze oraz eksperci rekomendowani przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Każdą podstawę programową recenzują przynajmniej cztery osoby (dwoje ekspertów dziedzinowych oraz dwoje praktyków nauczania). Lista autorów i recenzentów podstaw programowych, w tym języka polskiego, jest dostępna na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe . Zmiany planowane są do wprowadzenia od 1 września 2026 r. w szkole podstawowej, a od 2027 r. w szkołach ponadpodstawowych. Informacje i aktualności dotyczące reformy są dostępne na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/ . Eksperci przygotowujący nową podstawę programową języka polskiego, mając na uwadze niezadawalający stan czytelnictwa dzieci i młodzieży w Polsce [1] , w tym brak umiejętności planowania procesu czytania dłuższych tekstów, zaproponowali, odmienne od dotychczasowego, podejście do kwestii lektur w podstawie programowej. Wyszli z założenia, że książki powinny stać się elementem codziennego życia. Kryzysu czytelnictwa nie rozwiąże bowiem dotychczasowa obszerna lista lektur obowiązkowych. Sam fakt jej istnienia nie oznacza powszechnego czytania. Natomiast większa swoboda wyboru lektur ma stanowić element tworzenia „praktyk lekturowych“, czyli zachęcania dzieci/uczniów do czytania. Należy podkreślić, że obecnie duża część uczniów czyta streszczenia, a nie całość – wpisanych na listę lektur, bo nie wie, jak zaplanować/zorganizować sobie ich czytanie. Zespół zasadnie proponuje naukę takiej organizacji. Projekt zespołu eksperckiego jest próbą rozbudzania czytelnictwa i wykorzystania literatury do kształtowania tożsamości i systemu wartości młodych ludzi. Co równie ważne, opiera się na zaufaniu do nauczycielskich i uczniowskich wyborów. Nauczyciele języka polskiego w szkole podstawowej będą mogli sami zaproponować tytuły odnoszące się do zaproponowanych obszarów tematycznych albo wybrać interesujące ich pozycje z listy lektur uzupełniających. Takie rozwiązanie jest już zresztą obecne w aktualnej podstawie programowej języka polskiego. Jednocześnie, propozycja zespołu przygotowującego nową podstawę programową, zakłada, że uczniowie w klasach IV-VI szkoły podstawowej będą obowiązkowo zapoznawać się z: wybranymi fragmentami Biblii, w tym opisem stworzenia świata oraz przypowieściami o miłosiernym Samarytaninie i o synu marnotrawnym; wybranymi mitami greckimi, w tym: o stworzeniu świata, o Syzyfie, o Dedalu i Ikarze, o Demeter i Korze; z baśniami i legendami ważnymi dla kultury światowej, europejskiej, narodowej i regionalnej; krótszymi tekstami literackimi, w tym utworami narracyjnymi i lirycznymi; tekstami kultury należącymi do różnych sztuk, w tym malarstwa, rzeźby, teatru, filmu i komiksu. W klasach VII-VIII będą musieli obowiązkowo przeczytać: treny VII, VIII oraz wybrane fraszki Jana Kochanowskiego; wybrane bajki Ignacego Krasickiego; Dziady cz. II, Redutę Ordona, Śmierć pułkownika, wybrane fragmenty Pana Tadeusza – w tym Inwokację, wybraną balladę Adama Mickiewicza; Balladynę Juliusza Słowackiego; wybraną nowelę Bolesława Prusa lub Henryka Sienkiewicza; Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego; wybrane opowiadanie lub jednoaktówkę Sławomira Mrożka; utwór podejmujący problematykę Holokaustu, np. wybrane opowiadanie Idy Fink. W nowej podstawie programowej duży nacisk będzie zatem położony na rozwój świadomego czytelnictwa wśród uczniów. Zgodnie z założeniami, w edukacji polonistycznej eksperci zaproponowali nowy dział Praktyki lekturowe , w ramach którego uczniowie będą nabywali umiejętności planowania procesu czytania i dzielenia się wrażeniami z przeczytanej książki. Według propozycji ekspertów przygotowujących nową podstawę programową języka polskiego dla szkoły podstawowej, uczeń w szkole podstawowej w kl. IV-VIII miałby do przeczytania obowiązkowo 20 książek, w tym część do wyboru z listy lektur lub spoza niej. Mając na uwadze aktualną podstawę programową języka polskiego, uczniowie w trakcie kształcenia w szkole podstawowej muszą przeczytać 19 książek, w tym 11 wskazanych konkretnie i 8 do wyboru z aż 73 lektur uzupełniających (17 dla klas IV-VI oraz 56 dla klas VII-VIII). W obecnym stanie prawnym nauczyciele również mogą omówić z uczniami pozycje literackie nieujęte w wykazie lektur, jak również takie, które zaproponują uczniowie. Wobec powyższego, stwierdzenie zawarte w interpelacji mija się z rzeczywistością i nie ma dla nich żadnych rzeczowych i merytorycznych podstaw. Należy dodać, że prace nad nową podstawą programową są zbieżne z realizowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej – we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Biblioteką Narodową, Instytutem Książki i Narodowym Centrum Kultury – Narodowym Programem Rozwoju Czytelnictwa, którego nadrzędnym celem jest promocja czytelnictwa i bibliotek. W ramach NPRCz 2.0 na lata 2021-2025, tylko na realizację Priorytetu 3, którego operatorem jest minister edukacji, zostało zarezerwowanych w budżecie państwa 138 mln 410 tys. zł. W latach 2021-2024 z Priorytetu 3 NPRCz 2.0 wydatkowano już 107 260 766 zł. Liczba książek zakupiona do szkół i placówek wychowania przedszkolnego wyniosła 4 668 658. Zakupy lektur szkolnych stanowią około 40 proc. wszystkich książek. Decyzję dotyczącą zakupu konkretnych pozycji wydawniczych podejmują bezpośrednio szkoły lub biblioteki. Szkoły, które przystępują do programu, są także zobowiązane prowadzić działania promujące czytelnictwo, w tym na przykład organizować spotkania autorskie. Aktualnie Ministerstwo Edukacji Narodowej, w porozumieniu z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pracuje nad założeniami nowej edycji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa na lata 2026-2030. W Priorytecie 3, za który będzie odpowiadał minister edukacji, szczególnie istotna będzie kwestia kształtowanie nawyków czytelniczych dzieci i młodzieży uczęszczających do placówek wychowania przedszkolnego oraz szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Należy również mieć na uwadze, że na obecnym etapie prac nad nową podstawą programową IBE-PIB nie przekazało jeszcze do Ministerstwa Edukacji Narodowej wypracowanych propozycji. Dopiero po otrzymaniu propozycji Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotuje projekt rozporządzenia w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym w zakresie podstawy programowej języka polskiego, zostanie skierowany przez ministra edukacji do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych, które są planowane są w X/XI br. Aktualnie do projektu podstawy programowej z języka polskiego, a także pozostałych podstaw programowych, których projekty powstają w IBE - PIB, wprowadzane są poprawki uwzględniające uwagi recenzentów. Obecnie Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy organizuje webinary na temat propozycji nowych podstaw programowych. Pierwszy z nich dotyczył zmian właśnie w odniesieniu do podstawy programowej języka polskiego. Podczas cyklu spotkań „#OdPodstaw – porozmawiajmy o podstawach programowych“ przedstawiany jest przebieg prac w IBE - PIB związanych z reformą edukacji. Autorzy propozycji nowych podstaw odpowiadają na pytania widzów, a po webinarach zbierane są informacje zwrotne za pomocą specjalnie w tym celu przygotowanego formularza: https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Np. Praktyki czytelnicze polskich uczniów . Krzysztof Biedrzycki. Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2025.