Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw

Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Interpelacja nr 11295 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski Data wpływu: 30-07-2025 Gniezno, 30 lipca 2025 r. Szanowny Panie Ministrze, wobec projektowanej nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa w zakresie funkcjonowania ośrodków zbiorowego zakwaterowania swoje praktyczne uwagi przekazały osoby prowadzące OZZ od samego początku konfliktu zbrojnego. Ośrodek „Figa w lesie“, który działa w Skorzęcinie (powiat gnieźnieński), zapewnił schronienie blisko 1000 osobom z Ukrainy. W szczytowym momencie, w kwietniu i maju 2022 roku, przebywało tam jednocześnie 160 osób. Obecnie pod ich opieką pozostaje 29 osób. Pomoc realizują we współpracy z gminą Witkowo i społecznością. Dla wielu mieszkańców ośrodka to jedyne miejsce, które mogą dziś nazwać domem. Przedstawili swoje uwagi w kilku kwestiach nowelizacji ustawy. 1. Termin zakończenia przyjmowania uchodźców do OZZ – 31 października 2025 r. Zaproponowane w projekcie określenie terminu zakończenia przyjmowania nowych uchodźców wojennych do OZZ na dzień 31 października 2025 r. (poza grupami wrażliwymi wskazanymi w ustawie) budzi uzasadnione wątpliwości. Potrzeba stopniowego ograniczania pomocy i dostosowywania systemu do zmieniających się okoliczności jest zrozumiała, ale ustalenie sztywnego terminu, bez możliwości jego elastycznego przedłużenia, rodzi ryzyko braku reakcji na rzeczywisty rozwój sytuacji w Ukrainie, której nie sposób dziś przewidzieć. Dotyczy to zwłaszcza zimy – najbardziej wymagającego okresu pod względem warunków i kosztów utrzymania (opał, ogrzewanie, wyżywienie). W związku z tym zwracają się z prośbą o rozważenie dodania w ustawie zapisu, który umożliwiałby ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych lub wojewodzie, w uzasadnionych przypadkach, wydanie rozporządzenia wydłużającego możliwość przyjmowania uchodźców do ośrodków zbiorowego zakwaterowania. Taki zapis dałby państwu narzędzie szybkiego reagowania w razie pogorszenia się sytuacji humanitarnej, bez konieczności przeprowadzania pilnej nowelizacji ustawy. 2. Doprecyzowanie grup wrażliwych – uwagi praktyczne Projekt ustawy zakłada doprecyzowanie grup wrażliwych, którym wojewoda będzie mógł nadal udzielać pomocy w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. Obecnie z opłat są zwolnione m.in.: - osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie, - osoby w wieku emerytalnym (kobiety 60+, mężczyźni 65+), - kobiety w ciąży i wychowujące dzieci do 12. miesiąca życia, - osoby samotnie wychowujące co najmniej troje dzieci, - opiekunowie tymczasowi, - osoby w trudnej sytuacji życiowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów. Ostatnia z wymienionych kategorii – osoby w trudnej sytuacji życiowej – jest stosowana wyjątkowo rzadko. Z praktyki wynika, że decyzje o zwolnieniu z opłat są niezwykle restrykcyjne, nawet w przypadkach, które wydają się oczywiste. Przykład jednej z mieszkanek ośrodka: kobieta, która przyjechała do Polski z matką w grudniu 2024 roku, po śmierci matki (w kwietniu 2025 r.) została zwolniona z odpłatności tylko na 9 dni, mimo że ma dziś 59 lat, nie zna języka i nie jest w stanie podjąć pracy – podobnie jak wielu Polaków w tym wieku. W związku z powyższym proszą o rozważenie doprecyzowania, że do kategorii „osób w trudnej sytuacji życiowej“ mogą być w szczególności zaliczane osoby w wieku przedemerytalnym – tj. kobiety powyżej 56. roku życia i mężczyźni powyżej 61. roku życia – w przypadku braku możliwości podjęcia pracy lub braku wsparcia rodziny. Również młodzież ucząca się w Polsce – ukończyli 18 lat, ale nie są studentami – często pozostaje bez realnej pomocy. W ośrodku przebywa obecnie trójka uczniów szkól ponadpodstawowych, którzy przyjechali przed ukończeniem 18. roku życia i zdecydowali się kontynuować edukację w Polsce. 3. Automatyczne zmniejszanie liczby miejsc w umowie po wypisaniu się mieszkańców Z niepokojem obserwują stosowaną od dłuższego czasu praktykę automatycznego zmniejszania liczby osób objętych umową z wojewodą po wypisaniu się któregoś z mieszkańców. Skutkuje to brakiem możliwości przyjęcia nowych osób, mimo że nasz ośrodek dysponuje miejscami i infrastrukturą, a prowadząca go kadra posiada wieloletnie doświadczenie w pracy z uchodźcami. Od ponad roku muszą odmawiać przyjęcia do ośrodka nowych osób z Ukrainy, które według obowiązujących kryteriów kwalifikowałyby się do pomocy. Dotyczy to m.in. matki z małymi dziećmi, osób starszych, kobiet w ciąży – często przebywających na terenach objętych działaniami wojennymi, w bardzo trudnych warunkach. W ośrodku „Figa w lesie“ panuje pełna współpraca z samorządem lokalnym, miejscową społecznością oraz służbami urzędowymi. Nigdy nie byli negatywnie oceniani przez urząd wojewódzki. Działają zgodnie z przepisami, z pełnym zaangażowaniem i zrozumieniem potrzeb uchodźców. Wydaje się zasadne, że w takich przypadkach powinna istnieć możliwość zwiększenia limitu miejsc – przynajmniej do wcześniej obowiązującej liczby, jeśli infrastruktura i kadra nadal są dostępne. Zgłaszają więc prośbę o wprowadzenie rozwiązania, które umożliwi wojewodom indywidualne zwiększenie limitu osób w ośrodkach, które wykazują gotowość do dalszej pomocy oraz nie były obciążone negatywną oceną współpracy. 4. Waloryzacja stawki dziennej oraz kwestia opodatkowania świadczeń Od początku wojny stawka dzienna za osobę przebywającą w ośrodku zbiorowego zakwaterowania pozostaje niezmieniona. Tymczasem w ciągu ostatnich trzech lat nastąpił znaczny wzrost kosztów podstawowych – żywności, energii, opału, wody, wynagrodzeń pracowników. Szczególnie trudny jest okres zimowy, gdy rosną wydatki na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłych posiłków i warunków do życia. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że zgodnie z zapisami obowiązujących umów urząd nie ponosi odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez osoby przebywające w ośrodku, a także nie zapewnia wsparcia finansowego po zakończeniu ich pobytu – np. w zakresie remontów, wymiany zniszczonych mebli czy zużytego wyposażenia. W praktyce oznacza to, że prowadzący ośrodki powinni przewidywać i zabezpieczać środki na te cele z otrzymywanej stawki dziennej. Tymczasem świadczenia te nadal podlegają opodatkowaniu, mimo że nie stanowią dochodu w klasycznym rozumieniu – nie są zyskiem, lecz środkiem do realizacji zadania publicznego. Którekolwiek z tych rozwiązań – nawet jedno – realnie wpłynęłoby na poprawę sytuacji nie tylko osób przebywających w ośrodkach, ale również tych, którzy je prowadzą i często od ponad trzech lat poświęcają całe swoje życie, energię i zasoby prywatne na niesienie tej pomocy. Prowadzący ośrodek zdaje sobie sprawę, że konieczne jest stopniowe dostosowywanie systemu pomocy do zmieniającej się sytuacji, jednak proponowane rozwiązania powinny być oparte na realnym obrazie funkcjonowania ośrodków zbiorowego zakwaterowania oraz uwzględniać trudności zarówno uchodźców, jak i osób, które od początku wojny poświęciły swoje życie i środki, by im pomagać. Z pełnym szacunkiem proszą o rozważenie przedstawionych uwag i sugestii. W razie potrzeby chętnie zapraszają przedstawicieli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji do Ośrodka „Figa w lesie“, aby mogli osobiście zapoznać się z sytuacją. Zapewniają tłumacza oraz wszelkie wsparcie organizacyjne. Mając na uwadze powyższe uwagi i spostrzeżenia, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania: Czy jest zakładana możliwość reagowania na sytuacje wyjątkowe, jeśli wojna w Ukrainie się zaostrzy lub dojdzie do kolejnych fal uchodźczych? Czy przewidziano tryb szybkiego działania, jeśli w okresie jesienno–zimowym 2025 r. znów wzrośnie liczba potrzebujących? Czy jest planowane doprecyzowanie definicji „trudnej sytuacji życiowej“, tak aby umożliwić wojewodom bardziej elastyczne podejście? Czy jest możliwe uwzględnienie wieku ochronnego – np. osób powyżej 56/61 roku życia – w ocenie zdolności do samodzielnego utrzymania? Czy jest możliwe ujęcie w grupach chronionych uczniów (pełnoletnich), którzy kontynuują naukę w polskich szkołach ponadpodstawowych bez wsparcia rodziny? Czy istnieje możliwość odejścia od automatyzmu i wprowadzenia elastycznego mechanizmu zwiększania liczby miejsc w wybranych ośrodkach, które dysponują odpowiednimi warunkami? Czy wojewodowie będą mogli – na wniosek prowadzącego ośrodek – przywrócić lub zwiększyć limit miejsc, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych? Czy jest przewidywana ścieżka szybkiego rozpatrywania takich wniosków w oparciu o pozytywną historię współpracy z organami administracji publicznej? Czy jest planowana waloryzacja stawki dziennej, szczególnie w kontekście rosnących kosztów utrzymania i sezonu zimowego? Czy jest możliwe wprowadzenie zwolnienia z podatku dochodowego od środków otrzymywanych na prowadzenie ośrodków zbiorowego zakwaterowania, jeżeli są one w całości przeznaczane na realizację zadań związanych z pomocą humanitarną, a nie stanowią dochodu prywatnego? Z wyrazami szacunku Poseł Tadeusz Tomaszewski

Odpowiedź na interpelację w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Odpowiedź na interpelację nr 11295 w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 28-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 11295 pana posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie należy podkreślić, że ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw [1] podlegała konsultacjom społecznym, w trakcie których każdy zainteresowany podmiot miał możliwość przedstawienia swojej opinii i propozycji zmian. Zebrany wówczas materiał w dużej mierze został uwzględniony w procesie przygotowywania ostatecznej wersji ww. ustawy. Właściciele ośrodka „Figa w lesie“ nie zgłosili na etapie konsultacji żadnych uwag. Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że od samego początku działalności związanej z udzielaniem pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym w tym kraju, ośrodki zbiorowego zakwaterowania (dalej: ośrodki) miały mieć charakter tymczasowy i zaprzestać działalności po zakończeniu etapu największego kryzysu. Funkcjonowanie ww. podmiotów nie wynika ze standardowych przepisów prawa i rozwiązań, które obowiązują w Polsce. Utworzenie ośrodków zostało bowiem wprowadzone przepisami ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa [2] , zgodnie z którymi wojewoda może zapewnić pomoc uchodźcom wojennym, nie stanowi to jednak jego obowiązku. Początkowo przedmiotowe działania miały charakter interwencyjny i były realizowane w warunkach napływu dużej liczby osób wymagających pomocy. Zakwaterowanie i wyżywienie organizowano w obiektach tymczasowych (np. hale sportowe, internaty), często z pomocą wolontariuszy oraz z wykorzystaniem środków przekazywanych przez administrację publiczną i organizacje pozarządowe. Pomocy udzielali również obywatele przez przyjmowanie do swoich domów uchodźców, za co otrzymywali dofinansowanie z Funduszu Pomocy. W kolejnych miesiącach, wraz z ustabilizowaniem się sytuacji oraz uruchomieniem dodatkowych form wsparcia, rezygnowano z tymczasowych obiektów, w których przebywało nawet kilka tysięcy uchodźców wojennych, na rzecz mniejszych ośrodków. Odstąpiono również od dofinansowania pobytu w domach prywatnych oraz uszczelniono system pomocy, tak aby trafiała ona wyłącznie do osób najbardziej potrzebujących. Ten rodzaj wsparcia jest zależny zarówno od aktualnej sytuacji wojskowej na Ukrainie oraz możliwości obywateli Ukrainy do wewnętrznej relokacji, jak i pomocy uchodźcom w innych państwach europejskich, doświadczeń urzędów wojewódzkich i organizacji pozarządowych w prowadzeniu ośrodków, możliwości finansowych, a także nastrojów społecznych. Ośrodki są tworzone na podstawie poleceń wydawanych przez wojewodę, którego zadaniem jest bieżąca analiza sytuacji w regionie i na jej podstawie podejmowanie decyzji o zmianie polecenia w zakresie zmniejszenia bądź zwiększenia liczby ośrodków czy liczby dostępnych miejsc w obiekcie. Wojewoda podejmuje decyzję po przeanalizowaniu szeregu czynników, są to m.in. względy finansowe, liczba osób partycypujących w kosztach pomocy, liczba wolnych miejsc w ośrodkach na terenie województwa, jakość współpracy z właścicielem ośrodka itp. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe „odejście od automatyzmu i wprowadzenie elastycznego mechanizmu zwiększania liczby miejsc w wybranych ośrodkach, które dysponują odpowiednimi warunkami“. Dodatkowo należy podkreślić, że ustawa pomocowa jest dedykowana uchodźcom wojennym z Ukrainy i nie ma, ani nigdy nie miała, na celu wsparcia przedsiębiorców świadczących usługi w branży hotelarskiej. Nie jest zatem uzasadnione zastosowanie rozwiązania polegającego na decydowaniu przez właściciela ośrodka o zwiększeniu liczby uchodźców wojennych w jego obiekcie czy też o występowaniu do wojewody o takie zwiększenie. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy pomocowej ta forma pomocy będzie wygaszana, w związku z czym nie będą tworzone nowe mechanizmy zwiększające liczbę miejsc w ośrodkach. Obecnie w ośrodkach na terenie kraju ponad 50% osób w nich zakwaterowanych partycypuje w kosztach pomocy. W dużej mierze są to osoby pracujące, które docelowo powinny się usamodzielnić i wyprowadzić z miejsc zbiorowego zakwaterowania lub ponosić pełne koszty zamieszkiwania. Do takich osób Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji skierowało projekt „Wspólnie do niezależności“ współfinansowany ze środków europejskich, który ma na celu pomoc osobom zamieszkującym w ośrodkach w osiągnięciu niezależności. W związku z powyższym ustawa nowelizująca, jeżeli wejdzie w życie, przewiduje możliwość korzystania z pomocy polegającej na zakwaterowaniu i wyżywieniu jedynie dla ściśle określonych grup wrażliwych. Od 1 listopada 2025 r. wojewoda będzie mógł udzielić pomocy w postaci zakwaterowania i wyżywienia: dzieciom, na które pobierane jest świadczenie wychowawcze w przypadku odpłatności 15 zł/osobodzień; emerytom, którzy pobierają polskie świadczenie emerytalne w przypadku odpłatności w wysokości 15 zł/osobodzień; osobom posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym i znacznym lub orzeczenie równoważne; osobom, które ukończyły: w przypadku kobiet – 60. rok życia, w przypadku mężczyzn – 65. rok życia, o ile nie pobierają polskiego świadczenia emerytalnego; kobietom w ciąży lub osobom wychowującym dziecko do 12 miesiąca życia, na podstawie przedstawionych dokumentów; samotnie sprawującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem i więcej dzieci, o ile przynajmniej jedno z dzieci nie ukończyło 7. roku życia, na podstawie przedstawionych dokumentów; małoletnim w pieczy zastępczej lub małoletnim, na których nie jest pobierane świadczenie wychowawcze; osobom sprawującym opiekę nad osobami, o których mowa w art. 12 ust. 17c pkt 1 ustawy pomocowej , o ile nie pobierają świadczenia pielęgnacyjnego; opiekunom tymczasowym ustanowionym dla małoletnich, o których mowa w art. 25a ust. 1 ustawy pomocowej lub opiekunom ustanowionym przez władze ukraińskie, o których mowa w art. 251 ust. 1 ustawy pomocowej ; pełnoletnim uczniom szkoły ponadpodstawowej prowadzącej kształcenie w formie dziennej, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. a-d ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [3] nie dłużej niż do końca roku szkolnego, w którym ukończą 20 rok życia; osobom bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia lub Fundusz Pomocy, trwającej przynajmniej 7 dni, nie dłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji. Ze względu na brak jednolitości w sposobie rozpatrywania wniosków o zwolnienie z partycypacji w kosztach pomocy ze względu na trudną sytuację życiową w poszczególnych województwach zdecydowano o nieprzedłużaniu tego narzędzia. Natomiast w wyniku przeprowadzonych konsultacji społecznych rozszerzono katalog osób, którym wojewoda może udzielić wsparcia w postaci zakwaterowania i wyżywienia. W tej grupie znalazły się m.in. osoby, które do osiągnięcia pełnoletności nie zakończyły edukacji na poziomie ponadpodstawowym. Odnosząc się do propozycji wskazania jako grupy wrażliwej osób w wieku 56-61 lat uprzejmie informuję, że postulat ten nie jest możliwy do zrealizowania. Przyjęte rozwiązania ustawowe zostały wypracowane wspólnie z organizacjami pozarządowymi i wojewodami, którzy mają doświadczenie w zakresie prowadzenia ośrodków. Dodatkowo projektując omawiane rozwiązania, zachowano proporcje między zakresem pomocy udzielanej obywatelom Ukrainy a wsparciem, z którego korzystają obywatele Polski. Wprowadzenie do katalogu proponowanej grupy wiekowej 56-61 lat skutkowałoby objęciem ww. grupy dodatkowymi uprawnieniami, które nie znajdują odpowiednika w przepisach krajowych dotyczących obywateli polskich, co nigdy nie było intencją projektodawcy. Rząd we współpracy z wojewodami, jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi oraz partnerami międzynarodowymi prowadzi stały monitoring oraz utrzymuje pełną gotowość do działania w sytuacjach kryzysowych związanych z nagłym napływem uchodźców. Pragnę również wskazać, że organizacje międzynarodowe oraz państwa wspierające Ukrainę podjęły szereg działań, aby w okresie jesienno-zimowym nie dochodziło do fal migracyjnych. Z uwagi na powyższe od dwóch lat w ww. okresie nie zanotowano zwiększonego napływu uchodźców. Jednocześnie informuję, że kwestia stawki za osobodzień nie jest regulowana na poziomie ustawy pomocowej . Dodatkowo w Funduszu Pomocy przewiduje się stopniowe zmniejszanie środków wydatkowanych na ten cel. Większość właścicieli obiektów pełniących rolę ośrodków deklaruje gotowość kontynuacji współpracy z wojewodami na dotychczasowych warunkach, stąd podniesienie stawki za osobodzień byłoby nieracjonalne i zwiększałoby koszty pomocy. Pragnę również wyjaśnić, że tematyka zwolnienia z podatku dochodowego od środków otrzymywanych na prowadzenie ośrodków, jeżeli są one w całości przeznaczane na realizację zadań związanych z pomocą humanitarną, pozostaje w kompetencji ministra finansów i gospodarki. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] przekazana do podpisu Prezydenta RP 8 sierpnia 2025 r., dalej: ustawa nowelizująca [2] Dz. U. 2025 poz. 337 z późn. zm., dalej: ustawa pomocowa [3] Dz. U. 2025 poz. 1043