Interpelacja w sprawie afery SKOK Wołomin

Interpelacja w sprawie afery SKOK Wołomin Interpelacja nr 11284 do ministra finansów i gospodarki w sprawie afery SKOK Wołomin Zgłaszający: Witold Zembaczyński Data wpływu: 29-07-2025 Szanowny Panie Ministrze, afera Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej w Wołominie stanowi jeden z najpoważniejszych i najbardziej destrukcyjnych skandali finansowych w historii III Rzeczypospolitej, którego konsekwencje społeczne, polityczne i ekonomiczne trwają do dziś. Analiza materiałów prokuratorskich, wyroków sądowych oraz doniesień medialnych pozwala stwierdzić, że afera SKOK Wołomin nie była jedynie wynikiem błędów w zarządzaniu, lecz starannie zaplanowanym, wielowątkowym przedsięwzięciem przestępczym, które nosi znamiona celowego ataku na system finansowy państwa. W centrum procederu znajdowała się zorganizowana grupa przestępcza, kierowana przez byłego oficera Wojskowych Służb Informacyjnych Piotra Polaszczyka, która za pomocą masowego wyłudzania kredytów na tzw. słupy i na podstawie fałszowanej dokumentacji wyprowadziła z kasy środki szacowane na co najmniej 3 miliardy złotych. Skutkiem tej działalności był upadek SKOK Wołomin i konieczność wypłaty przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) ponad 2,2 miliarda złotych, co stanowiło bezprecedensowe obciążenie dla całego systemu bankowego i, w konsekwencji, dla wszystkich obywateli. Jak wskazują eksperci, każdy Polak, w tym dzieci, został obciążony kosztem tej afery w wysokości blisko 1000 złotych. Jak wynika z analiz, w tym z publicznych wypowiedzi osób badających aferę, mechanizm przestępstwa był od początku zaplanowany nie jako prosta kradzież, lecz jako świadome działanie obliczone na doprowadzenie kasy do upadłości i uruchomienie gwarancji BFG. Teza, że system SKOK Wołomin mógł być tworzony z zamiarem bankructwa, rzuca nowe światło na całą sprawę, sugerując pełną premedytację sprawców i wskazując na znacznie poważniejszy charakter przestępstwa niż dotychczas przyjmowano. System SKOK przez ponad dwie dekady funkcjonował w praktyce bez skutecznego nadzoru państwowego. Ustawa obejmująca kasy nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego, uchwalona w 2009 roku, weszła w życie z trzyletnim opóźnieniem, na skutek zaskarżenia jej do Trybunału Konstytucyjnego przez ówczesnego prezydenta Lecha Kaczyńskiego, który był politycznym promotorem tworzenia SKOK-ów. Ten okres był kluczowy dla eskalacji procederu – depozyty w SKOK Wołomin potroiły się, co umożliwiło przestępcom wyprowadzenie jeszcze większych kwot. W toku postępowań sądowych i w doniesieniach medialnych regularnie pojawiają się nazwiska czołowych polityków Prawa i Sprawiedliwości: Grzegorz Bierecki , senator PiS i główny architekt systemu SKOK, według doniesień medialnych miał wyprowadzić z systemu około 70 milionów złotych do prywatnej spółki. Mimo centralnej roli w tworzeniu wadliwego systemu nigdy nie poniósł z tego tytułu odpowiedzialności karnej, Jacek Sasin , polityk PiS, został w zeznaniach Piotra Polaszczyka wskazany jako osoba, która miała wielokrotnie przyjmować korzyści majątkowe ze SKOK Wołomin. Mimo istnienia tych zeznań śledztwo w tej sprawie zostało umorzone, co budzi poważne wątpliwości co do rzetelności działań prokuratury w tamtym czasie. Afera SKOK Wołomin jest nierozerwalnie związana z działalnością byłych funkcjonariuszy służb specjalnych PRL i III RP. Kluczowe role w radzie nadzorczej odgrywali oficerowie WSI powiązani z Fundacją Pro Civili, opisywaną w raporcie z weryfikacji WSI jako podmiot służący do „prania pieniędzy”. Pojawiają się również tezy o istnieniu głębszej grupy, która mogła być rzeczywistym architektem afery, co wymaga dogłębnego zbadania przez odpowiednie służby państwa. Jednym z najbardziej bulwersujących aspektów afery jest sytuacja, w której ofiary stają się oskarżonymi. Wojciech Kwaśniak , były wiceprzewodniczący KNF, który jako pierwszy podjął skuteczne działania w celu zbadania i zatrzymania przestępczego procederu, w 2014 roku został brutalnie pobity na zlecenie Piotra Polaszczyka. Mimo że sąd prawomocnie skazał Polaszczyka za zlecenie tego ataku, w 2018 roku sam Wojciech Kwaśniak został zatrzymany i oskarżony przez Prokuraturę Regionalną w Szczecinie o rzekome niedopełnienie obowiązków. Jest to sytuacja niedopuszczalna w państwie prawa i nosi znamiona instrumentalnego wykorzystywania prokuratury do nękania uczciwych urzędników państwowych. Skandal SKOK Wołomin nie jest sprawą zamkniętą. Jak wskazują najnowsze doniesienia, wierzytelności upadłej kasy, warte miliardy złotych, są obecnie wyprzedawane prywatnym firmom windykacyjnym za ułamek ich wartości. Przykładem jest sprzedaż pakietu wierzytelności o wartości 120 milionów złotych za zaledwie 360 tysięcy złotych. Rodzi to uzasadnione podejrzenie, że mamy do czynienia z wtórnym wyprowadzaniem środków i dalszym generowaniem strat dla masy upadłościowej, a tym samym dla wierzycieli, w tym dla Skarbu Państwa. W związku z powyższym, w trosce o finanse publiczne, praworządność oraz zaufanie obywateli do instytucji państwa, zwracam się z następującymi pytaniami: W jaki sposób Ministerstwo Finansów oraz podległe mu instytucje, w tym Komisja Nadzoru Finansowego, monitorują obecnie proces upadłościowy i sprzedaż majątku SKOK Wołomin, aby maksymalnie zabezpieczyć interesy wierzycieli, w tym Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, i zapobiec dalszym stratom Skarbu Państwa? Jakie konkretne działania podjęto w odpowiedzi na doniesienia o sprzedaży aktywów po zaniżonych cenach? Jakie zmiany systemowe i legislacyjne zostały wdrożone lub są planowane w celu uszczelnienia nadzoru nad rynkiem finansowym, aby uniemożliwić powstanie i eskalację podobnych afer w przyszłości, w szczególności w odniesieniu do instytucji o charakterze spółdzielczym? Poseł na Sejm RP Witold Zembaczyński

Odpowiedź na interpelację w sprawie afery SKOK Wołomin Odpowiedź na interpelację nr 11284 w sprawie afery SKOK Wołomin Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów Jurand Drop Warszawa, 14-08-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 11284 Posła na Sejm RP, Pana Witolda Zembaczyńskiego, uprzejmie przedstawiam poniższe wyjaśnienia, przygotowane po zasięgnięciu opinii Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: KNF) oraz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (dalej: BFG). Ad 1. Ministerstwo Finansów oraz podległe mu instytucje, w tym KNF nie są stronami postępowania upadłościowego prowadzonego wobec Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej w Wołominie w upadłości likwidacyjnej (dalej: SKOK Wołomin), w związku z czym bezpośrednio nie mają wpływu na decyzje podejmowane w toku tego postępowania. Na mocy przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614, dalej: pu) organami postępowania upadłościowego podejmującymi decyzje w ramach tego postępowania są m.in.: sąd upadłościowy, sędzia-komisarz, syndyk, zgromadzenie wierzycieli oraz rada wierzycieli jeżeli zostanie ustanowiona. Jednocześnie zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 379 z późn. zm., dalej: ustawa o skok) działalność kas i Kasy Krajowej podlega nadzorowi sprawowanemu przez KNF w zakresie i na zasadach określonych w tej ustawie i w ustawie z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 640, z późn. zm., dalej: unrf), adekwatnie do stopnia skomplikowania prowadzonej przez kasy działalności oraz skali ryzyka występującego w działalności kas. Na postawie art. 2 unrf nadzór nad rynkiem finansowym obejmuje m. in. nadzór nad spółdzielczymi kasami oszczędnościowo-kredytowymi i Kasą Krajową sprawowany zgodnie z przepisami ustawy o skok. Zatem nadzorowi KNF podlega zastrzeżona dla spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych działalność wyłącznie na rzecz ich członków określona art. 3 ust. 1 i 1a ustawy o skok (obejmująca udzielanie pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na zlecenie tych członków rozliczeń finansowych, pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia oraz pośredniczenie w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych lub tytułów uczestnictwa). SKOK Wołomin będąc podmiotem w stanie upadłości likwidacyjnej, w związku z zawieszeniem jej działalności na podstawie art. 74k ust. 1 ustawy o skok oraz wyłączeniem możliwości prowadzenia działalności finansowej na podstawie art. 441a ust. 4 w związku z art. 434 pu nie prowadzi już działalności określonej w art. 3 ust. 1 i 1a ustawy o skok. Zatem stosownie do brzmienia wymienionego wyżej art. 60 ustawy o skok, nadzór KNF nad tym podmiotem uległ stosownemu – adekwatnemu ograniczeniu, albo wręcz wyłączeniu, z uwzględnieniem ściśle określonych uprawnień KNF wskazanych w przepisach pu. Zgodnie z art. 441a ust. 4 przepisy art. 426 - 441 w zakresie w jakim nie jest to uregulowane w art. 441a ust. 1 – 3 pu do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 441a ust. 1 pu wniosek o ogłoszenie upadłości kasy może zgłosić wyłącznie KNF albo BFG. Natomiast na podstawie art. 434 tej ustawy, o ile skutki te nie nastąpiły wcześniej z powodu otwarcia postępowania układowego, z dniem ogłoszenia upadłości z mocy prawa następują dalsze skutki mające wpływ na działalność kasy - ulegają rozwiązaniu: 1) umowy rachunku bankowego; oprocentowanie rachunków bankowych jest naliczane do dnia ogłoszenia upadłości; 2) umowy kredytu i pożyczki, jeżeli do dnia ogłoszenia upadłości nie nastąpiło oddanie środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy (pożyczkobiorcy); 3) umowy poręczenia, gwarancji bankowych i akredytyw, jeżeli do dnia ogłoszenia upadłości bank nie otrzymał prowizji z tytułu tych czynności; 4) umowy o udostępnienie skrytek sejfowych oraz umowy przechowania, z tym że wydanie przedmiotów i papierów wartościowych powinno nastąpić w terminie uzgodnionym z oddającym na przechowanie. Powyższe wskazuje, że o ile KNF jest pełnoprawnym uczestnikiem postępowania w sprawie ogłoszenia upadłości podmiotu, to jej rola w samym postępowaniu upadłościowym (którego celem zgodnie z art. 61 pu jest zaspokojenie wierzycieli upadłego z masy upadłości tj. z majątku upadłego) i dotychczasowe uprawnienia nadzorcze wobec podmiotu, którego upadłość została ogłoszona, jest z chwilą ogłoszenia takiej upadłości ograniczana do ściśle określonych czynności wskazanych w pu. KNF jest m.in. uprawniona do otrzymywania informacji sprawozdawczych dotyczących upadłej kasy (art. 169 oraz art. 432 w związku z art. 168 tej ustawy), a także do wyrażania opinii w postępowaniu upadłościowym (art. 436 ust. 2 – w zakresie zatwierdzenia układu, o którym mowa w tym przepisie; art. 437 ust. 2 – w zakresie wyboru oferty nabycia przedsiębiorstwa bankowego). Upadła kasa nie jest już uczestnikiem rynku finansowego, ani też zgodnie z powyższym nie podlega nadzorowi KNF w rozumieniu ustawy o skok. Jednocześnie w postępowaniu upadłościowym wobec SKOK Wołomin BFG występuje w roli wierzyciela, będąc ponadto członkiem ustanowionej przez sędziego-komisarza Rady Wierzycieli oraz aktywnie uczestniczy w postępowaniu upadłościowym oraz monitoruje proces sprzedaży majątku. Ad 2. W kontekście podniesionej w interpelacji kwestii sprzedaży aktywów upadłej kasy prywatnym firmom windykacyjnym po zaniżonych cenach, BFG wskazało, że podjęte dotychczas uchwały Rady Wierzycieli dotyczyły sprzedaży kilku portfeli wierzytelności, stanowiących niewielką część aktywów SKOK Wołomin. BFG zwróciło ponadto uwagę, że podstawową ścieżką likwidacji masy upadłości SKOK Wołomin jest windykacja własna, a dopiero po bezskuteczności podjętych działań następuje kwalifikacja do sprzedaży. Jest to standardowy proces zarządzania portfelem wierzytelności wymagalnych stosowany w bankach oraz podmiotach skok. W przypadku portfela SKOK Wołomin, dodatkowym warunkiem przyjętym uchwałą Rady Wierzycieli jest przeprowadzenie konsultacji z prokuraturami prowadzącymi sprawy przeciwko dłużnikom SKOK Wołomin przed przedstawieniem przez Syndyka listy wierzytelności przeznaczonych do sprzedaży pod głosowanie Rady Wierzycieli. Głosowanie pełnomocnika BFG na posiedzeniu Rady Wierzycieli każdorazowo poprzedzone jest szczegółową analizą polegającą na porównaniu efektywności planowanej sprzedaży wierzytelności z szacowaną efektywnością dalszej egzekucji wierzytelności prowadzonej przez syndyka. BFG zapoznaje się także ze szczegółową analizą oraz rekomendacjami syndyka, i kierując się interesem ogółu wierzycieli, rozumianym jako łączny stopień zaspokojenia wszystkich wierzycieli, opracowuje rekomendacje dla pełnomocnika BFG w Radzie Wierzycieli. Ponadto, zgodnie z obowiązującymi w BFG procedurami wewnętrznymi, wyniki przeprowadzonych analiz wraz z rekomendacjami dla pełnomocnika BFG, przedstawiane są do akceptacji Zarządowi BFG . Należy również podkreślić, że ocena wartości portfela wierzytelności nie powinna być dokonywana wyłącznie w oparciu o jego wartość nominalną, lecz przede wszystkim powinna uwzględniać szacunkowe efekty egzekucji. W przypadku postępowania upadłościowego prowadzonego wobec SKOK Wołomin ma to szczególne znaczenie, z uwagi na duży udział w portfelu SKOK Wołomin tzw. wierzytelności nieściągalnych lub trudno ściągalnych, których pomimo wszczynanych przez syndyka postępowań egzekucyjnych, nie udało się odzyskać. Ponadto, co warto zasygnalizować, na podstawie ustalonych przez syndyka warunków sprzedaży, podmioty biorące udział w aukcji pakietu wierzytelności zobowiązane zostały do złożenia oświadczenia, że podmioty te, jak również ich reprezentanci jak i rzeczywiści beneficjenci w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644) nie byli i nie są członkami SKOK Wołomin, jak również, że pomiędzy nimi, ich reprezentantami i beneficjentami rzeczywistymi oraz dłużnikami SKOK Wołomin, których dotyczy sprzedaż wierzytelności, nie zachodzą opisane dalej powiązania, tj. że nie działają na zlecenie lub na rzecz któregokolwiek z byłych lub obecnych członków lub osób lub podmiotów udzielających zabezpieczeń rzeczowych dla kredytów i pożyczek branych przez byłych lub obecnych członków SKOK Wołomin, z zastrzeżeniem że w przypadku złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia bądź ujawnienia się okoliczności związanych z powiązaniami, o których mowa powyżej, syndykowi przysługuje prawo odstąpienia od umowy sprzedaży w terminie 5 lat od dnia jej zawarcia oraz prawo do domagania się kary umownej w związku z odstąpieniem w wysokości 50% ceny sprzedaży. W ostatnich latach Ministerstwo Finansów uczestniczyło w działaniach systemowych i legislacyjnych, ukierunkowanych na wzmocnienie nadzoru nad rynkiem finansowym, w celu uniemożliwienia powstania i eskalacji podobnych afer w przyszłości, w szczególności w odniesieniu do instytucji o charakterze spółdzielczym. Przykładem tego zaangażowania były m.in. nowelizacje ustawy o skok – kluczowego aktu prawnego regulującego funkcjonowanie sektora skok. W tym zakresie wskazać można m.in. na nowelizację wprowadzoną na mocy ustawy z dnia 20 grudnia 2024 r. o podmiotach obsługujących kredyty i nabywcach kredytów (Dz. U. z 2025 r. poz. 146). Przepisy wprowadzone ww. ustawą uniemożliwiają spółdzielczym kasom oszczędnościowo-kredytowym sprzedawanie portfeli wierzytelności do podmiotów powiązanych kapitałowo lub personalnie i tym samym pozwalają zachować większą transparentność procesu sprzedaży wierzytelności. Ponadto należy wskazać, że sytuacja sektora skok jest monitorowana i dyskutowana w ramach Komitetu Stabilności Finansowej, w skład którego obok Ministerstwa Finansów wchodzą również Narodowy Bank Polski, Komisja Nadzoru Finansowego i Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki Jurand Drop Podsekretarz stanu