Interpelacja w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym

Interpelacja w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym Interpelacja nr 11259 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie systemowego niedowartościowania emerytur minimalnych w Polsce, zagrożeń dla przyszłości pokoleń pracujących oraz potrzeby wprowadzenia rozwiązań pronatalistycznych związanych z systemem podatkowo-emerytalnym Zgłaszający: Jarosław Sachajko Data wpływu: 29-07-2025 Szanowna Pani Minister, zwracam się do Pani Minister z najwyższą troską i odpowiedzialnością parlamentarną, poruszony sytuacją emerytów w Polsce, których godność i bezpieczeństwo materialne systemowo pozostają niedostatecznie chronione. Bezpośrednim impulsem do tej interpelacji była nagłośniona przez media sprawa Pani Krystyny L. – niegdyś znanej i cenionej prezenterki Telewizji Polskiej – która dziś zmuszona jest żyć z emerytury na poziomie niewiele ponad 1600 zł netto. Jest to kwota, która w praktyce nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Ten wstrząsający przypadek nie jest wyjątkiem, lecz odzwierciedleniem znacznie szerszego i poważniejszego problemu strukturalnego: polski system emerytalny nie zapewnia emerytom minimalnych świadczeń na poziomie gwarantującym godne życie, ani nie daje obecnemu pokoleniu pracujących realnych perspektyw na stabilność emerytalną w przyszłości. Na dzień dzisiejszy, po marcowej waloryzacji w 2025 r., minimalna emerytura w Polsce wynosi 1782,42 zł brutto, czyli około 1613 zł netto. Kwota ta jest niższa niż minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa domowego w mieście, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych za 2024 rok wynosiło około 1 950 zł netto. Oznacza to, że osoby otrzymujące emerytury minimalne żyją poniżej realnego minimum godności. Polska należy jednocześnie do grupy państw Unii Europejskiej o jednym z najniższych udziałów emerytury minimalnej w relacji do średniego świadczenia. W 2024 roku emerytura minimalna stanowiła zaledwie 47% średniej emerytury krajowej, która wynosiła około 3782 zł brutto miesięcznie. Obowiązujący w Polsce model emerytalny typu pay-as-you-go, mimo sukcesywnych reform, w praktyce nie chroni przed ubóstwem tych, którzy: mieli przerwy w zatrudnieniu (głównie kobiety opiekujące się dziećmi lub osobami starszymi), pracowali w niepełnym wymiarze czasu lub na umowach cywilnoprawnych, prowadzili działalność gospodarczą i odprowadzali składki w najniższej możliwej wysokości. Nie zapewniono również skutecznego i powszechnie akceptowanego filaru kapitałowego, który mógłby kompensować słabości systemu repartycyjnego. Programy typu PPK, mimo deklarowanych celów, charakteryzują się niską partycypacją społeczną. Wskaźnik zastępowalności dochodu przez emeryturę w Polsce w 2025 r. wynosi zaledwie 42%, a prognozy wskazują na jego dalszy spadek – poniżej 35% do 2060 roku. Oznacza to, że osoby pracujące dzisiaj mogą w przyszłości otrzymać świadczenia odpowiadające zaledwie jednej trzeciej ostatniego wynagrodzenia. Tymczasem wskaźnik dzietności w Polsce spadł do poziomu 1,1 dziecka na kobietę. W ciągu najbliższych 25 lat liczba osób w wieku poprodukcyjnym wzrośnie o ponad 3 miliony, a liczba osób pracujących przypadających na jednego emeryta spadnie poniżej 1,5. System emerytalny, oparty wyłącznie na daninach pokolenia aktywnego zawodowo, nie będzie w stanie udźwignąć tego obciążenia. Dlatego apeluję o wdrożenie dwóch kluczowych mechanizmów systemowych: 1. Przekazywanie części podatku PIT dzieci na emeryturę matek Proponuję wprowadzenie ustawy, zgodnie z którą część podatku PIT odprowadzanego przez dzieci trafiałaby na subkonto emerytalne ich matek: 10% PIT od dochodu przypadającego na pierwsze dziecko, 20% PIT na drugie, 30% PIT na trzecie, 40% PIT na czwarte, 50% PIT na piąte i kolejne dzieci. Byłby to przełomowy mechanizm: więcej dzieci=wyższa emerytura. Rozwiązanie to uznaje macierzyństwo za społecznie użyteczną pracę, której efekty stabilizują system finansów publicznych. Mechanizm nie wymaga podnoszenia podatków, a jedynie przekierowania części istniejącego podatku w celowy i sprawiedliwy sposób. 2. Rozszerzenie kwoty wolnej od podatku na dzieci Kwota wolna od podatku dotyczy obecnie jedynie dorosłych. Tymczasem każde dziecko to nie tylko prywatny wybór rodziców, ale kosztowna inwestycja społeczna. Proponuję wprowadzenie osobnej kwoty wolnej od podatku przypadającej na każde dziecko, co: natychmiast odciąży finansowo rodziny, zmniejszy klin podatkowy, wzmocni bodziec prorodzinny w systemie fiskalnym, potwierdzi, że dzieci to wspólna odpowiedzialność całego państwa. To rozwiązanie może być wprowadzone bezzwłocznie, z natychmiastowym skutkiem. W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: Czy rząd planuje podniesienie poziomu emerytury minimalnej do wysokości minimum socjalnego? Czy planowane jest wprowadzenie emerytury obywatelskiej niezależnej od stażu? Czy przewiduje się reformę waloryzacji emerytur minimalnych w tempie szybszym niż inflacja? Czy planowane są dodatki socjalne dla emerytów w trudnej sytuacji? Czy rząd posiada prognozy dotyczące wypłacalności systemu emerytalnego przy obecnym poziomie dzietności? Czy zostanie wprowadzony system proporcjonalnych emerytur cząstkowych? Czy rząd rozważa wdrożenie systemu przekazywania PIT dzieci na rzecz emerytur ich matek? Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowej kwoty wolnej od podatku na każde dziecko?